Türkiye’de Spor Motivasyonu Araştırmaları: PRISMA Yöntemine Dayalı Sistematik Bir Derleme (2020–2025)

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 80 - 94, 31.12.2025

Harun Aydoğan

https://doi.org/10.51538/intjourexerpsyc.1739738

https://izlik.org/JA36PR85GC

Öz

Türkiye’de spor motivasyonu üzerine yapılan çalışmalar artsa da bu alandaki eğilimlerin, yöntemsel çeşitliliğin ve örneklem farklılıklarının sistematik biçimde ortaya konduğu bir çalışma bulunmamaktadır. PRISMA bildirimine uygun olarak Ocak 2020–Mart 2025 tarihleri arasında yayımlanan 38 özgün makale içerik analiziyle incelenmiştir. Yöntem olarak; Google Akademik ve ULAKBİM/TR Dizin veri tabanlarından elde edilen 806 kayıttan 38 makale, sistematik eleme aşamalarından geçirilerek ve PRISMA yönergeleri için tercih edilen raporlama kriterleri kullanılarak incelenmiştir. Bulgular, incelenen çalışmaların %97’sinin nicel tasarımlı olduğunu, katılımcı grupların %58’inin sporcular, %26’sının öğrenciler olduğunu; en çok ele alınan değişkenlerin ise bireysel psikolojik faktörler (%43) ve demografik özellikler (%22) olduğunu göstermiştir. Nitel yöntemler, alternatif örneklem grupları ve çevresel-sosyal etkenler ise sınırlı düzeyde temsil edilmiştir. Sonuç olarak, sporda motivasyon alanındaki literatürün nicel odaklı, dar örneklem grupları ve klasik psikolojik değişkenlerle sınırlı kaldığı; derinlemesine anlayış için nitel ve karma yöntemlerin, farklı paydaşların ve çevresel bağlamın daha fazla çalışılması gerektiği vurgulanmıştır. Bu yaklaşımlar, alana metodolojik ve tematik çeşitlilik kazandırarak gelecekteki araştırmalar için yol gösterici olacaktır.

Anahtar Kelimeler

spor , motivasyon , PRISMA bildirimi , sistematik derleme

Etik Beyan

Araştırmada kapsamında makalelerin ele alınmış olması ve veri analizinde içerik analizi tekniği kullanıldığından dolayı, Etik Kurul Onayı alınmasını gerektiren araştırmalar içerisinde yer almamaktadır.

Sports Motivation Research in Turkey: A Systematic Review Based on the PRISMA Method (2020–2025)

https://izlik.org/JA36PR85GC

Öz

Although studies on sports motivation are increasing in Turkey, there is no study that systematically reveals the trends, methodological diversity and sample differences in this field. In accordance with the PRISMA statement, a content analysis was conducted on 38 original articles published between January 2020 and March 2025. Employing bibliometric and content‐analysis techniques, 806 records retrieved from Google Scholar and the ULAKBİM/TR Dizin databases were systematically screened, yielding the final sample of 38 studies. Findings show that 97 % of the examined studies used quantitative designs; 58 % of participants were athletes and 26 % were students; and the most frequently studied variables were individual psychological factors (43 %) and demographic characteristics (22 %). Qualitative methods, alternative sample groups, and socio‐environmental factors were underrepresented. In conclusion, the literature on sport motivation in Türkiye remains quantitatively focused with narrow sample profiles and classical psychological variables; deeper understanding will require greater use of qualitative and mixed methods, inclusion of diverse stakeholders, and attention to environmental contexts. These approaches promise to enrich methodological and thematic diversity and guide future research.

Anahtar Kelimeler

sport , motivation , PRISMA statement , systematic review

Etik Beyan

Since the study involves reviewing articles and uses content analysis techniques for data analysis, it does not require Ethics Committee Approval.

Kaynakça

• Abakay, U., & Kuru, E. (2013). Kadın futbolcularda antrenörle iletişim düzeyi ve başarı motivasyonu ilişkisi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 20-33. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jss/article/256921
• Akpınar, Ö. (2023). Sporda liderlik alanında yapılan çalışmaların bibliyometrik analizi. Avrasya Spor Bilimleri ve Eğitim Dergisi, 5(2), 116-132. https://doi.org/10.47778/ejsse.1325523
• Aktaş, Z., Çobanoğlu, G., Yazıcılar, İ., & Er, N. (2006). Profesyonel basketbolcularda spora özgü başarı motivasyon düzeyinin cinsiyetler açısından karşılaştırılması. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 55-59. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000058
• Akyüz, O., Alper, R., & Bayazıt, B. (2023). Üniversite öğrencilerinin rekreasyon aktivitelerine katılım motivasyonu üzerine karşılaştırmalı bir çalışma. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(2), 439–454. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.1268020
• Alemdağ, S., & Ünlü, Ü. (2024). Profesyonel voleybolcuların imgeleme ve başarı motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 22(2), 169–180. https://doi.org/10.33689/spormetre.1431892
• Atasoy, M., & Altun Ekiz, M. (2021). Futbolcuların güdülenme (motivasyon) ve imgeleme düzeyleri arasındaki ilişkinin araştırılması. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 2(2), 119–136. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ubosbid/article/1508718
• Ayhan, R., & Öçalan, M. (2022). Uçurtma sörfü (kitesurfing) ile ilgilenen bireylerin serbest zaman egzersiz düzeyleri, serbest zaman engelleri ve motivasyonlarının incelenmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 27(1), 13–32. https://doi.org/10.53434/gbesbd.971451
• Azid, M. B. B. A., Mazalan, N. S., Pa, W. A. M. W., Kamaruzaman, F. M., & Nazarudin, M. N. (2023). Intrinsic and Extrinsic Motivation in Sports. International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 12(3), 270–275. http://dx.doi.org/10.6007/IJARPED/v12-i3/18460
• Baydoğan, E., & Göktaş, Z. (2024). Atletizm ve judo sporcularında spora katılım güdüleri ve sporda başarı hedefleri üzerine araştırma. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(2), 198–219. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.1401783
• Bayrakçeken, S., Oktay, Ö., Samancı, O., & Canpolat, N. (2021). Motivasyon kuramları çerçevesinde öğrencilerin öğrenme motivasyonlarının arttırılması: Bir derleme çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(2), 677–698. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunisosbil/article/900664
• Bedir, D., Yılmaz, E., Adın, S., & Büyükpolat, A. (2023). Gelişim liginde oynayan futbolcuların mevkilerine göre motivasyon ve kaygı düzeylerinin karşılaştırılması. Spor ve Bilim Dergisi, 1(1), 1-9. https://dergipark.org.tr/en/pub/sporvebilim/article/1263606
• Boz, C., Biçer, T., Serter, K., Kara, K. E., & Şentuna, M. (2021). Spor yöneticilerinin iletişim beceri düzeylerinin işgörenlerin motivasyonu üzerine etkisi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 492–502. https://doi.org/10.33206/mjss.751836
• Boz, E., Kul, M., & Çetintaş, Y. (2024). Milli takım düzeyindeki bedensel engelli para-karate sporcularının spora katılım motivasyonları ile yaşam kalite ve yaşam doyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(1), 59–69. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.1368068
• Çam, İ. (1990). Sporda bir olgu olarak motivasyon ve motivasyonun sportif performans üzerine etkileri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Çetinkaya, A., & Mutlu, T. O. (2020). Ege bölgesinde bulunan spor bilimleri fakültelerinde sergilenen liderlik tarzının akademik personelin öğrenme motivasyonu üzerine etkisinin incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(4), 65–79. https://doi.org/10.33689/spormetre.671692
• Çetinkaya, A., & Mutlu, T. O. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin akademik motivasyonları ve işsizlik kaygılarının danışman yönlendirme rolü açısından incelenmesi. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(1), 96–112. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.1118893
• Çiriş, V., & Başkonuş, T. (2020). Beden eğitimi ve spor öğretmeni adaylarının fiziksel aktiviteye katılım motivasyonlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Turkish Studies - Educational Sciences, 15(4), 2483–2493. http://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.43234
• Çınargür, H. E., & Erturan, G. (2023). Altyapı futbol oyuncularının mevkilerine göre problem çözme, dikkat ve motivasyon düzeylerinin incelenmesi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(3), 117–134. https://doi.org/10.33689/spormetre.1255645
• Daldaş, A. Ö., & Erturan, A. G. (2021). Eğitmen geri bildiriminin kısıtlayıcı ve destekleyici motivasyonel iklim üzerine yordayıcı etkisi: Yaz spor okulu örneği. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 26(1), 123–135. https://dergipark.org.tr/en/pub/gbesbd/article/819502
• Demir, H. (2022). Sporda motivasyon ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği: Türkçe uyarlama çalışması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 20(4), 56-68. https://doi.org/10.33689/spormetre.1062454
• Çelik, N. B., Çulha, Y., & Adal, P. (2020). Sporcuların motivasyon kaynaklarının belirlenmesi. In 7th ATLAS International Congress on Social Sciences (pp. 1-10).
• Dokuzoğlu, G., & Köse, B. (2023). Güreş sporcularının boş zaman yoluyla stresle baş etme strateji düzeylerinin sporda güdülenme üzerine etkisi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(4), 53–63. https://doi.org/10.33689/spormetre.1327700
• Eratlı Şirin, Y., Şeker, İ., Can, B., & Uzunca, C. (2023). Z kuşağı sporcu-öğrencilerin e-spor katılım motivasyonlarının akademik başarıları üzerine etkisi: Tanımlayıcı araştırma. Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri Dergisi, 15(3), 389–398. https://doi.org/10.5336/sportsci.2022-93472
• Er, B., & Güzel Gürbüz, P. (2021). Uluslararası spor organizasyonlarında gönüllü motivasyonu ile serbest zaman doyum düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(1), 152–172. https://doi.org/10.25307/jssr.906958
• Eroğlu, S. Y., Eroğlu, E., & Ekinci, V. (2019). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin akademik motivasyon düzeylerinin bölüm ve sınıf değişkenlerine göre incelenmesi. Uluslararası Spor Bilimleri Öğrenci Çalışmaları, 1(1), 1-7. https://dergipark.org.tr/tr/pub/i4s/article/648194
• Filiz, B., & Demirhan, G. (2018). Akademik ve spor başarı motivasyonu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 16(2), 138-152. https://doi.org/10.1501/Sporm_0000000361
• Filiz, B., & Erol, N. (2024). Beden eğitimi öğretmenlerinin proaktif kişilik ve iş doyumlarının içsel ve dışsal motivasyon düzeyleri üzerindeki etkisi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 22(3), 70–80. https://doi.org/10.33689/spormetre.1423474
• Gencer, E. (2021). Hedef yöneliminin yordayıcısı olarak algılanan motivasyonel iklim: Güreşçiler üzerine bir araştırma. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(3), 71–80. https://doi.org/10.33689/spormetre.858167
• Gençay, Ö. A., & Gençay, S. (2007). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine ilişkin motivasyon düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17, 241-253. https://dergipark.org.tr/en/pub/susbed/article/924150
• Güler, C. (2025). Sporda motivasyon ve bağlılık: Sporcular üzerine bir araştırma. Spor ve Bilim Dergisi, 3(1), 135-148. https://dergipark.org.tr/en/pub/sporvebilim/article/1622721
• Güney, G. (2022). Mücadele sporlarında sporcuların boş zaman motivasyon düzeylerinin araştırılması. Mediterranean Journal of Sport Science, 5(Özel Sayı 2), 1080-1091. https://doi.org/10.38021/asbid.1203032
• Gürer, B. (2021). Covid-19 pandemi sürecinde spor yapan bireylerin serbest zaman motivasyonlarının incelenmesi. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(1), 24–35. https://doi.org/10.25307/jssr.894818
• Günay Uçurum, S., Şahin, A., Akdeniz, S., Tuncel, B., & Özer Kaya, D. (2023). Profesyonel futbolcularda COVID-19 korkusunun uyku kalitesi, motivasyon ve yaşam kalitesi ile ilişkisi: Tanımlayıcı araştırma. Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri Dergisi, 15(2), 230–236. https://doi.org/10.5336/sportsci.2022-94508
• Hosseinalipour, F. (2015). Üniversiteli sporcu öğrencilerin sporda motivasyon düzeyleri ve stresle başa çıkma yöntemlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• İnan, M., Yıldırım, M., & Şen, M. (2023). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin fiziksel aktiviteye katılım motivasyonlarının incelenmesi. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 4(3), 61–68. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ubosbid/article/1562223
• Jumady, E., & Lilla, L. (2021). Antecedent and Consequence the Human Resources Management Factors on Civil Servant Performance. Golden Ratio of Human Resource Management, 1(2), 104-116. https://doi.org/10.52970/grhrm.v1i2.101
• Karababa, B., & Kurudirek, A. (2024). Curling sporcularında antrenöre güven, motivasyon ve kaygı ilişkisi. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 19(2), 289–305. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.1456646
• Karababa, B., Yılmaz, E., Şahin, A. E., & Çeçen, R. (2024). Taraftar motivasyonu ve taraftar saldırganlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. International Journal of Eurasia Social Sciences, 11(2), 45–60. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.1456646
• Karayol, M., & Yavuz Eroğlu, S. (2020). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin mesleki etik ve mesleki motivasyon durumlarının incelenmesi: Muş ili örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 655–664. https://doi.org/10.18506/anemon.683076
• Kara, N. Ş., & Kara, M. (2024). Sporda motivasyon kuram ve uygulamalarına bibliyometri ile güncel bakış. U. Sinem (Ed.), Spor bilimleri alanında akademik araştırma ve değerlendirmeler III içinde (s. 63-81). Özgür Press. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub453
• Kara, T., & Utlu, N. (2023). Uluslararası spor organizasyonlarına gönüllü katılım motivasyonlarının incelenmesi: Tanımlayıcı araştırma. Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri Dergisi, 15(3), 453–463. https://doi.org/10.5336/sportsci.2023-97338
• Kaya, D. G., & Günay, M. (2020). Güreş grekoromen milli sporcularının imgeleme ve başarı motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(3), 62–72. https://doi.org/10.33689/spormetre.631503
• Kılınç, M., Ulucan, H., Kaya, K. & Türkçapar, Ü. (2011). Takım sporu yapanların motivasyon düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 133-144. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aibuefd/article/18293
• Koç, K. (2018). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin yaşam doyum düzeyleri ile akademik motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 1(2), 58-65. https://dergipark.org.tr/en/pub/tsbd/article/470165
• Körük, E., Biçer, T., & Donuk, B. (2003). Amatör futbol antrenörlerinin liderlik davranış tipleri kullandıkları motivasyon tekniklerinin belirlenmesi. İstanbul Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 11(3), 53-57. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/101398
• Meriç, S., & Turay, Ö. (2020). Tekerlekli sandalye basketbolcularının spora katılım motivasyonu ile yaşam kalitesi arasındaki ilişki. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 48, 433–450. https://dergipark.org.tr/en/pub/yyusbed/article/762017
• Odabaş, H. İ., Saygı, T., & Turan, İ. T. (2024). Elektronik sporcuların dijital oyun oynama motivasyonu ile mental dayanıklılık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Tanımlayıcı araştırma. Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri Dergisi, 16(1), 89–97. https://doi.org/10.5336/sportsci.2023-97903
• Saraç, S., & Kırtepe, A. (2023). Spor lisesi öğrencilerinin değişiklik arayışları ve rekreasyonel egzersiz motivasyon düzeylerinin incelenmesi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 28(4), 291–299. https://doi.org/10.53434/gbesbd.1327605
• Saki, Ü. (2023). Takım sporcularında yarışma yönelim tercihlerinin başarı motivasyonlarına etkisi. International Journal of Eurasia Social Sciences, 53, 1128–1137. https://doi.org/10.35826/ijoess.3301
• Sarı, İ., & Sağ, S. (2021). Türkiye’de sporda motivasyon araştırmaları: Sistematik derleme. Gazi Journal of Physical Education and Sport Sciences, 26(3), 373–405. https://doi.org/10.53434/gbesbd.932427
• Sevinç, M. A., & Işıkgöz, M. E. (2023). Bölgesel amatör ligi futbolcularının ruh halleri ile motivasyonları arasındaki ilişki. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(2), 489–503. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.1296704
• Sinici, E., & Sulu, B. (2022). Oryantiring sporcularının denge modeli bağlamında başarı motivasyonlarının incelenmesi: Tanımlayıcı araştırma. Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri Dergisi, 14(3), 285–291. https://doi.org/10.5336/sportsci.2022-89521
• Sırma, Ö. K., & Yıldızer, G. (2023). Üniversite öğrencilerinin sosyal sermaye algıları ile fiziksel aktivite motivasyonları arasındaki ilişki. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 4(3), 82–98. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ubosbid/article/1562227
• Soyer, F., Can, Y., Güven, H., Hergüner, G., Bayansalduz, M., & Tetik, B. (2010). Sporculardaki başarı motivasyonu ile takım birlikteliği arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7(1), 225-239. https://www.j-humansciences.com/ojs/index.php/IJHS/article/view/1028/475
• Tekkurşun Demir, G. (2022). Beden eğitimi ve spora ilişkin tutum dijital oyun oynama motivasyonunun yordayıcısı mıdır? SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 20(3), 69–79. https://doi.org/10.33689/spormetre.1075150
• Tekkurşun Demir, G., & İlhan, L. (2020). Engelli sporcularda spora katılım motivasyonu. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 21(3), 108-127. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.490063
• Tunca, M. Z., & Güngör Gülsoy, S. (2023). Spor motivasyonu üzerine bir literatür taraması: Spor ve e-spor karşılaştırması. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(2), 181-197. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduiibfd/article/1197798
• Uluç, E. A. (2022). Badmintoncuların müsabaka öncesi motivasyon kaynakları ve kaygı durumlarının incelenmesi. Uluslararası Türk Spor ve Egzersiz Psikolojisi Dergisi, 2(1), 39-54. https://doi.org/10.55376/ijtsep.1141177
• Yanar, Ş., Kırandı, Ö., & Can, Y. (2017). Tenis ve badminton sporcularının sporcu kimlik algısı ve başarı motivasyon düzeyleri arasındaki farklılıkların incelenmesi. Spor Eğitim Dergisi, 1(1), 51-58. https://dergipark.org.tr/en/pub/seder/article/365694
• Yıldız, M., Kırtepe, A. & Baydili, K.N (2020). Lisanslı E-Spor Katılımcıların Motivasyon Düzeylerinin İncelenmesi. Journal of History School, 47, 2823-2835. http://dx.doi.org/10.29228/Joh.43237
• Yılmaz, A., Kırımoğlu, H., & Kaynak, K. (2019). Türkiye görme engelliler yüzme şampiyonasına katılan sporcuların spora özgü başarı motivasyon düzeylerinin incelenmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 10(3), 270-281. https://doi.org/10.17155/omuspd.481491