BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ALANINDA ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERLE İLGİLİ YAPILAN LİSANSÜSTÜ TEZLERİN İNCELENMESİ
Öz
Bu araştırmanın amacı, 2010–2024 yılları arasında Türkiye’de beden eğitimi ve spor alanında özel gereksinimli bireylerle ilgili hazırlanmış lisansüstü tezleri inceleyerek alandaki eğilimleri, çalışma profillerini ve metodolojik özellikleri ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmış ve YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında belirlenen anahtar sözcükler aracılığıyla ilgili tezlere ulaşılmıştır. Toplam 383 tez araştırma kapsamına alınmış ve içerik analizi sonucunda tezler; engel türü, tez türü, hazırlandığı yıl, hedef grup, veri toplama kaynağı, veri analizi yöntemi, örneklem büyüklüğü ve konu alanlarına göre sınıflandırılmıştır. Bulgular, en fazla çalışılan engel gruplarının zihinsel yetersizlik, otizm spektrum bozukluğu ve bedensel yetersizlik olduğunu göstermiştir. Tezlerin büyük çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde hazırlandığı, son beş yılda özel gereksinimli bireylere yönelik çalışmaların belirgin şekilde arttığı belirlenmiştir. Veri analizi açısından nicel yöntemlerin baskın olduğu, çalışma gruplarının ise çoğunlukla 50 kişi ve altında olduğu görülmüştür. Konu alanı bakımından araştırmaların psikolojik iyilik hali, motor beceri gelişimi ve sosyal gelişim odaklı olduğu dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, beden eğitimi ve spor alanında özel gereksinimli bireylere yönelik çalışmaların artmakta olduğu, ancak farklı tanı grupları ve karma yöntemlere dayalı araştırmalara ihtiyaç duyulduğu söylenebilir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akbulut İnan, S., & İlhan, E. L. (2021). Engellilerde beden eğitimi ve spor dersine yönelik lisansüstü tezlerin incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(2), 214-226.
- Aladağ, B. Y. (2023). Spor bilimleri alanında bedensel, zihinsel, görme ve işitme engelliler ile ilgili yayınlanan tezlerin içerik analizi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
- Ayhan, B., & İlhan, E. L. (2021). Türkiye’de spor bilimi alanında bedensel engelli bireylere yönelik yapılan makalelerin içerik analizi (2015-2020). International Journal of Contemporary Educational Studies, 7(2), 672–686.
- Baykoç, N. (2015). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitim. Ankara: Eğiten Kitap Yayıncılık.
- Çetin, E. (2021). Özel gereksinimli çocuklar ve okumaya giriş, E. Laçin (Ed.), Özel gereksinimli öğrenciler için okuma ve okumanın gelişimi (s.1-22). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
- İlhan, E. L. (2010). Hareketsiz yaşamlar kültürü ve beraberinde getirdikleri. Verimlilik Dergisi, 3, 195–210.
- Ilkım, M., & İlbak, İ. (2020). Türkiye’de spor bilimi alanında 2010–2019 yılları arasında yapılan bedensel engelli bireylere yönelik tez çalışmalarının içerik analizi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 29-43.
- Ilkım, M., Özoğlu, F., & Karadağ, H. (2021). Türkiye’de spor alanında yapılan otizm ile ilgili lisansüstü tezlerin içerik analizi (2013-2020). ROL Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 40-49. Karakullukçu, A., & Polat, A. (2023). Özel gereksinimli bireylerde beden eğitimi ve sporun faydaları, S. Akın ve M. S. Erzeybek (Eds.), Küreselleşen dünyada spor bilimleri II (s. 37-47). İzmir: Duvar Yayınları.
- Kaya, K., & Alp, H. (2022). Otizmli çocuklarda beden eğitimi ve sporun önemi üzerine yapılmış araştırmaların incelenmesi: Meta analiz. International Sport Science Student Studies, 4(1), 1-7.
- Kıral, N. S., & Sayın Temur, C. (2023). Özel gereksinimli bireylerde fiziksel aktivite ve sporun yaşam kalitesine etkisi: Sistematik bir derleme. Türkiye Sağlık Araştırmaları Dergisi, 4(3), 70-84.