BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ALANINDA ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERLE İLGİLİ YAPILAN LİSANSÜSTÜ TEZLERİN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 3, 114 - 127, 31.12.2025

Tuğba Yaman Keleş , Kadir Pepe

Öz

Bu araştırmanın amacı, 2010–2024 yılları arasında Türkiye’de beden eğitimi ve spor alanında özel gereksinimli bireylerle ilgili hazırlanmış lisansüstü tezleri inceleyerek alandaki eğilimleri, çalışma profillerini ve metodolojik özellikleri ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmış ve YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında belirlenen anahtar sözcükler aracılığıyla ilgili tezlere ulaşılmıştır. Toplam 383 tez araştırma kapsamına alınmış ve içerik analizi sonucunda tezler; engel türü, tez türü, hazırlandığı yıl, hedef grup, veri toplama kaynağı, veri analizi yöntemi, örneklem büyüklüğü ve konu alanlarına göre sınıflandırılmıştır. Bulgular, en fazla çalışılan engel gruplarının zihinsel yetersizlik, otizm spektrum bozukluğu ve bedensel yetersizlik olduğunu göstermiştir. Tezlerin büyük çoğunluğunun yüksek lisans düzeyinde hazırlandığı, son beş yılda özel gereksinimli bireylere yönelik çalışmaların belirgin şekilde arttığı belirlenmiştir. Veri analizi açısından nicel yöntemlerin baskın olduğu, çalışma gruplarının ise çoğunlukla 50 kişi ve altında olduğu görülmüştür. Konu alanı bakımından araştırmaların psikolojik iyilik hali, motor beceri gelişimi ve sosyal gelişim odaklı olduğu dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, beden eğitimi ve spor alanında özel gereksinimli bireylere yönelik çalışmaların artmakta olduğu, ancak farklı tanı grupları ve karma yöntemlere dayalı araştırmalara ihtiyaç duyulduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Beden eğitimi , lisansüstü , özel gereksinimli

ANALYSIS OF GRADUATE THESES ON INDIVIDUALS WITH SPECIAL NEEDS IN THE FIELD OF PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS

Öz

The aim of this study is to examine graduate theses prepared between 2010 and 2024 in Turkey regarding individuals with special needs in the field of physical education and sports, and to identify thematic tendencies, research profiles, and methodological characteristics in the literature. The study employed the document analysis technique, one of the qualitative research methods, and relevant theses were accessed through the National Thesis Center of the Council of Higher Education using predetermined keywords. A total of 383 theses were included in the study and classified through content analysis according to disability type, thesis type, publication year, target group, data source, data analysis method, sample size, and research focus. Findings indicated that the most frequently studied disability groups were intellectual disability, autism spectrum disorder, and physical disability. The majority of the theses were at the master’s level, and a notable increase in studies on individuals with special needs has occurred particularly in the last five years. Quantitative methods were predominantly used, and most sample groups consisted of 50 participants or fewer. Regarding research focus, psychological well-being, motor skill development, and social development were the most prominent themes. Overall, the findings suggest that research on individuals with special needs in the field of physical education and sports is increasing, yet further studies involving diverse disability groups and mixed-methods approaches are needed.

Anahtar Kelimeler

physical education , graduate , special needs

Kaynakça

• Akbulut İnan, S., & İlhan, E. L. (2021). Engellilerde beden eğitimi ve spor dersine yönelik lisansüstü tezlerin incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 15(2), 214-226.
• Aladağ, B. Y. (2023). Spor bilimleri alanında bedensel, zihinsel, görme ve işitme engelliler ile ilgili yayınlanan tezlerin içerik analizi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
• Ayhan, B., & İlhan, E. L. (2021). Türkiye’de spor bilimi alanında bedensel engelli bireylere yönelik yapılan makalelerin içerik analizi (2015-2020). International Journal of Contemporary Educational Studies, 7(2), 672–686.
• Baykoç, N. (2015). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitim. Ankara: Eğiten Kitap Yayıncılık.
• Çetin, E. (2021). Özel gereksinimli çocuklar ve okumaya giriş, E. Laçin (Ed.), Özel gereksinimli öğrenciler için okuma ve okumanın gelişimi (s.1-22). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• İlhan, E. L. (2010). Hareketsiz yaşamlar kültürü ve beraberinde getirdikleri. Verimlilik Dergisi, 3, 195–210.
• Ilkım, M., & İlbak, İ. (2020). Türkiye’de spor bilimi alanında 2010–2019 yılları arasında yapılan bedensel engelli bireylere yönelik tez çalışmalarının içerik analizi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 29-43.
• Ilkım, M., Özoğlu, F., & Karadağ, H. (2021). Türkiye’de spor alanında yapılan otizm ile ilgili lisansüstü tezlerin içerik analizi (2013-2020). ROL Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 40-49. Karakullukçu, A., & Polat, A. (2023). Özel gereksinimli bireylerde beden eğitimi ve sporun faydaları, S. Akın ve M. S. Erzeybek (Eds.), Küreselleşen dünyada spor bilimleri II (s. 37-47). İzmir: Duvar Yayınları.
• Kaya, K., & Alp, H. (2022). Otizmli çocuklarda beden eğitimi ve sporun önemi üzerine yapılmış araştırmaların incelenmesi: Meta analiz. International Sport Science Student Studies, 4(1), 1-7.
• Kıral, N. S., & Sayın Temur, C. (2023). Özel gereksinimli bireylerde fiziksel aktivite ve sporun yaşam kalitesine etkisi: Sistematik bir derleme. Türkiye Sağlık Araştırmaları Dergisi, 4(3), 70-84.
• Konar, N., & Şanal, A. (2019). Türkiye’deki engellilerde beden eğitimi ve spor alanında yapılan uluslararası kongrelerde sunulan bildirilerin engel grup ve araştırma yöntemlerine göre incelenmesi. International Journal of Social Sciences, 3(1), 86-92.
• Nişli, M. Y., Acar, Z. A., & Öz Nişli, E. (2019). Engellilerde beden eğitimi ve spor çalışmalarının çeşitli kriterler açısından gözden geçirilmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 587-603.
• Özdenk, S. (2018). Beden eğitimi ve spor: Faydaları, önemi ve sınıflandırılması, M. Eraslan (Ed.), Spor bilimlerinde akademik araştırmalar (s.77-89). Ankara: Gece Kitaplığı. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. (2006). 06.10.2025 tarihinde https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2006/05/20060531-2.htm adresinden erişilmiştir.
• Seggie, F. N., & Bayyurt, Y. (2015). Nitel araştırma yöntemi, F. N. Seggie ve Y. Bayyurt (Eds.), Nitel araştırma yöntem, teknik, analiz ve yaklaşımları (s. 11-23). Ankara: Anı Yayınları.
• Shephard, R. J. (1991). Benefits of sport and physical activity for the disabled: Implications for the individual and for society. Scandinavian Journal of Rehabilitation Medicine, 23(2), 51-59.
• Sherrill, C. (2004). Adapted physical activity, recreation and sport. New York: McGraw Hill.
• Şahin, A. (2015). Engellilerde sosyal gelişim yetersizlikleri: Sosyalleşme sürecinde sporun faydaları. Uluslararası Multidisipliner Akademik Araştırmalar Dergisi, 2(3), 20-28.
• Şahin, A. (2023). Beden eğitimi ve spor alanında yapılan görme engellilere yönelik araştırmaların sistematik bir şekilde incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 23(59), 217-233.
• Uğur, S. (2021). Egzersiz ve sporun down sendromlu olan çocuklar üzerine etkileri: Sistematik bir derleme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, A. (2019). Türkiye’de spor bilimi alanında işitme engelli bireylere yönelik yapılan çalışmaların içerik analizi (2008-2018). Spormetre Dergisi, 17(3), 58-66.
• Yılmaz, A., & Soyer, F. (2018). Effect of physical education and play applications on school social behaviors of mild level intellectually disabled children. Education Sciences, 8(2), 1-8.