Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme

Seray Olçay; Dinçer Saral

doi:10.17679/inuefd.1206227

TR

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme

Abstract

Ekolojik geçerlik genel olarak öğretim sürecinin doğal bağlamlarla ne derece örtüştüğünü ifade eden bir kavramdır. Bir başka ifadeyle, ekolojik geçerlik elde edilen bulguların anlamlı olmasının yanı sıra uygulamanın doğal koşullarda yürütülmesi ve araştırma bağlamı dışında da kullanılabilir olmasıdır. Bu araştırmada ülkemizde 15 yaş ve üzerindeki otizm spektrum bozukluğu olan bireylerle tek denekli araştırma desenleriyle yürütülen lisansüstü tez çalışmalarının ekolojik geçerliğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. İlgili anahtar kelimeler kullanılarak elektronik ortamda yapılan tarama sonucunda 402 tez çalışmasına ulaşılmış ve dahil etme ölçütlerini karşılayan 16 çalışma araştırma kapsamına alınarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları genel olarak tez çalışmalarının özellikle sosyal partner ve doğal etkinlikler niteliksel boyutları açısından ekolojik geçerliğinin düşük olduğunu, ancak doğal ortam ve kalıcılığın sağlanması boyutları açısından yüksek olduğunu göstermektedir. Araştırmanın bulguları tartışılarak ileri araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Keywords

otizm spektrum bozukluğu, ekolojik geçerlik, bağımsız yaşam

References

Albay, C. (2020). Otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilere çarpma işleminin öğretiminde bilgisayar destekli geogebra yazılımıyla sunulan somut-yarı somut-soyut (cra) öğretim stratejisinin etkililiği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
Altheide, D. L., & Schneider, B. (1996). Process of qualitative document analysis. Qualitative media analysis, 2, 39-74.
Baer, D. M., Wolf, M. M., & Risley, T. R. (1968). Some current dimensions of applied behavior analysis. Journal of applied behavior analysis, 1(1), 91. https://doi.org/10.1007/s40617-022-00751-3
Bahçalı, T. (2016). Gelişimsel yetersizliği olan bireylere tablet bilgisayarla sunulan video modelle öğretimin iş görüşmesi becerisini öğretmedeki etkililiği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Bahçalı, T. (2020). Ebeveynlerin aşamalı yardımla öğretim becerileri ve otizmli ergenlerin hedef becerisi üzerinde ebeveyn koçluğunun etkililiği (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Barton, E. E., Meadan-Kaplansky, H., & Ledford, J. R. (2018). Independent variables, fidelity, and social validity. Single case research methodology içinde (s. 133-156). Routledge.
Başar, G. (2014). Otistik bireylere çizme ve boyama becerilerinin kazandırılmasında aşamalı yardımla öğretim yönteminin etkisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
Brooks, P. H., & Baumeister, A. A. (1977). A plea for consideration of ecological validity in the experimental psychology of mental retardation: A guest editorial. American Journal of Mental Deficiency, 81(5), 407–416. https://psycnet.apa.org/record/1977-31906-001
Centers for Disease Control and Prevention. (2020). National diabetes statistics report, 2020. Atlanta, GA: Centers for Disease Control and Prevention, US Department of Health and Human Services, https://www.cdc.gov/diabetes/pdfs/data/statistics/national-diabetes- statisticsreport.pdf
Chezan, L. C., McCammon, M. N., Drasgow, E., & Wolfe, K. (2022). The ecological validity of research studies on function-based interventions in schools for children with autism spectrum disorder. Behavior Modification, 46(1), 202-229. https://doi.org/10.1177/0145445520964921

Cooper, J. O., Heron, T. E., & Heward, W. L. (2019). Applied behavior analysis. Peason Education.
Corbin, J., & Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory. Sage.
Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry & research design: choosing among five approaches. Sage.
Çaka, A. İ. (2021). Otizm spektrum bozukluğu olan bireylere ileri teknoloji yoluyla sunulan kendini yönetme stratejilerinin coğrafya dersi kazanımlarına etkisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Biruni Üniversitesi, İstanbul.
Çelik, S. (2018). Özel gereksinimli çocukların erken müdahaleden okulöncesine geçiş süreçlerinin biyoekolojik sistemler kuramına dayalı olarak incelenmesi: bir geçiş modeli önerisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Gast, D. L. (2014). General factors in measurement and evaluation. D. L. Gast & J. R. Ledford (Eds.), Single case research methodology: Applications in special education and behavioral sciences içinde (s. 85–104). Routledge.
Gaylord-Ross, R. J. (1979). Mental retardation research, ecological validity, and the delivery of longitudinal education programs. The Journal of Special Education, 13(1), 69-80. https://doi.org/10.1177/002246697901300112
Göç, S. (2016). Ipad yoluyla sunulan etkinlik çizelgelerinin otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda bağımsız ödev yapma becerileri üzerindeki etkisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
Güneş, N. (2012). Annelerin sunduğu eşzamanlı ipucuyla öğretimin gelişimsel yetersizliği olan çocuklarına bağcık bağlama becerisinin öğretimi üzerindeki etkililiği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Horner, R. H., Carr, E. G., Halle, J., McGee, G., Odom, S., & Wolery, M. (2005). The use of single-subject research to identify evidence-based practice in special education. Exceptional children, 71(2), 165-179. https://doi.org/10.1177/001440290507100203
Kaya, G. (2021). Otizm spektrum bozukluğu olan bireylere yabancı kişilerden korunma becerisinin kazandırılmasında uzaktan eğitim yoluyla sunulan video modelle öğretimin etkililiği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Uludağ Üniversitesi, Bursa.
Kılıç, Y. (2019). Orff yaklaşımı ile hazırlanan müzik etkinliklerinin otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilere öğretiminde eş zamanlı ipucuyla öğretimin etkililiği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
Kırcaali-İftar, G. (2018). Tek-denekli araştırmaların tarihçesi, E. Tekin-İftar (Ed.), Eğitim ve Davranış Bilimlerinde Tek-Denekli Araştırmalar içinde (s. 1-14). Anı Yayıncılık.
Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189. https://dergipark.org.tr/en/pub/susbid/issue/54983/727462
Kochhar-Bryant, D. S., & Bassett, D. S. (2002). Challenge and promise in aligning transition and standards-based education. C. A. Kochhar-Bryant & D. S. Bassett (Ed.), Aligning transition and standards-based education: Issues and strategies içinde (s. 1-23). Council for Exceptional Children
Ledford, J. R., Hall, E., Conder, E., & Lane, J. D. (2016). Research for young children with autism spectrum disorders: Evidence of social and ecological validity. Topics in Early Childhood Special Education, 35(4), 223-233. https://doi.org/10.1177/0271121415585956
Machalicek, W., O’Reilly, M. F., Beretvas, N., Sigafoos, J., & Lancioni, G. E. (2007). A review of interventions to reduce challenging behavior in school settings for students with autism spectrum disorders. Research in Autism Spectrum Disorders, 1(3), 229-246. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2006.10.005
Meral, M. (2018). Etkinlik çizelgelerinin otizm spektrum bozukluğu olan ergenlere telefon aracılığı ile yardım isteme ve telefonda sunulan karmaşık yönergeleri yerine getirme becerilerinin öğretiminde etkililiği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bahçeşehir Üniversitesi, İstanbul.
Miles, M., & Huberman, M. (1994). Qualitative data analysis. Sage Pub.
Odom, S. L., & Strain, P. S. (2002). Evidence-based practice in early intervention/early childhood special education: Single-subject design research. Journal of Early Intervention, 25(2), 151-160. https://doi.org/10.1177/105381510202500212
Olçay-Gül, S. (2012). Ailelerce sunulan sosyal öykülerin otistik spektrum bozukluğu olan ergenlerin sosyal becerilerine etkileri (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Orum-Çattık, E. (2020). Otizm spektrum bozukluğu olan genç yetişkinlerin bağımsızlığa hazırlanmalarında öz-belirleme öğrenme modelinin etkileri (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Patton, M. (2002). Qualitative Research and Evaluation Methods. Sage Publications.
Porsuk, D. (2018). Aşamalı yardımla öğretim yöntemiyle sunulan tablet bilgisayar uygulamasının otizm spektrum bozukluğu gösteren öğrencilerin talep etme davranışları üzerindeki etkililiği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
Saral, D. (2022). Öğrenmenin aşamaları, sosyal ve ekolojik geçerlik, Ç. Aykut & S. Olçay (Eds.), Özel Gereksinimli Bireyler için Etkili Öğretim Yöntemleri içinde (s. 1-24). Vize Akademik.
Steinbrenner, J. R., Hume, K., Odom, S. L., Morin, K. L., Nowell, S. W., Tomaszewski, B., Szendrey, S., McIntyre, N. S., Yücesoy-Özkan, S., & Savage, M. N. (2020). Evidence-Based Practices for Children, Youth, and Young Adults with Autism. Chapel Hill: FPG Child Development Institute.
Şen, İ. (2019). Otizm spektrum bozukluğu olan bireylere talep etme becerisinin öğretiminde akıllı uygulamaların etkililiği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
Talas, S. (2017). Otizmli bireylere sosyal öykülerin tekli sunumuyla çoklu sunumunun karşılaştırılması (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Tekin-İftar, E. (2018). Eğitim ve Davranış Bilimlerinde Tek-Denekli Araştırmalar. Anı Yayıncılık.
Williams, D. L., Siegel, M., & Mazefsky, C. A. (2018). Problem behaviors in autism spectrum disorder: Association with verbal ability and adapting/coping skills. Journal of Autism and Developmental Disorders, 48(11), 3668-3677. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3179-0
Wolf, M. M. (1978). Social validity: the case for subjective measurement or how applied behavior analysis is finding its heart. Journal of Applied Behavior Analysis, 11(2), 203-214. https://doi.org/10.1901/jaba.1978.11-203
Yaşar, B. (2021). Otizm Spektrum Bozukluğu olan öğrencilere problem çözme becerisinin öğretiminde şemaya dayalı öğretim stratejisinin etkililiği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Review

Authors

Seray Olçay
0000-0002-5007-7466
Türkiye

Dinçer Saral ^*
0000-0003-0795-255X
Türkiye

Publication Date

May 13, 2023

Submission Date

November 17, 2022

Acceptance Date

April 29, 2023

Published in Issue

Year 2023 Volume: 24 Number: 1

DOI

https://doi.org/10.17679/inuefd.1206227

IZ

https://izlik.org/JA22DS99SS

APA

Olçay, S., & Saral, D. (2023). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 24(1), 688-709. https://doi.org/10.17679/inuefd.1206227

AMA

1.Olçay S, Saral D. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme. INUJFE. 2023;24(1):688-709. doi:10.17679/inuefd.1206227

Chicago

Olçay, Seray, and Dinçer Saral. 2023. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme”. İnönü University Journal of the Faculty of Education 24 (1): 688-709. https://doi.org/10.17679/inuefd.1206227.

EndNote

Olçay S, Saral D (May 1, 2023) Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme. İnönü University Journal of the Faculty of Education 24 1 688–709.

IEEE

[1]S. Olçay and D. Saral, “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme”, INUJFE, vol. 24, no. 1, pp. 688–709, May 2023, doi: 10.17679/inuefd.1206227.

ISNAD

Olçay, Seray - Saral, Dinçer. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme”. İnönü University Journal of the Faculty of Education 24/1 (May 1, 2023): 688-709. https://doi.org/10.17679/inuefd.1206227.

JAMA

1.Olçay S, Saral D. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme. INUJFE. 2023;24:688–709.

MLA

Olçay, Seray, and Dinçer Saral. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme”. İnönü University Journal of the Faculty of Education, vol. 24, no. 1, May 2023, pp. 688-09, doi:10.17679/inuefd.1206227.

Vancouver

1.Seray Olçay, Dinçer Saral. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme. INUJFE. 2023 May 1;24(1):688-709. doi:10.17679/inuefd.1206227

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerle Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Ekolojik Geçerliğine İlişkin Değerlendirme

Abstract

Keywords

Abstract

Keywords

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

DOI

IZ

Cite