Research Article

Zorbalık ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü

Volume: 26 Number: 2 September 2, 2025
EN TR

Zorbalık ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü

Öz

Akran Zorbalığı, eğitim ortamlarında önemli bir sorun olmaya devam etmekte ve akademik başarı üzerinde potansiyel olumsuz etkiler yaratmaktadır. Bu çalışma, dördüncü sınıf öğrencileri arasında zorbalık ve okuma başarısı arasındaki karmaşık ilişkiyi incelemekte; okuma öz-yeterliğinin aracılık ve dijital öz-yeterliğin düzenleyici rollerini incelemektedir. Çalışma, Pirls 2021 araştırmasına Türkiye örnekleminden katılan 6.032 4. sınıf öğrencisinden elde edilen veriler kullanılarak; zorbalık deneyimleri, okuma öz-yeterliği ve dijital öz-yeterlik ölçekleriyle ölçülmüş, okuma başarısı ise standart başarı testleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, zorbalık ile okuma başarısı arasında negatif bir ilişki olduğunu ortaya koymakta; okuma öz-yeterliğinin bu ilişkide kilit bir aracı olduğunu göstermektedir. Zorbalığa maruz kalan öğrenciler daha düşük okuma öz-yeterliği bildirmekte; bu da daha düşük okuma başarısıyla ilişkilendirilmektedir. Ayrıca, dijital öz-yeterlik bir düzenleyici olarak ortaya çıkmakta ve okuma öz-yeterliği ile okuma başarısı arasındaki ilişkiyi güçlendirmektedir. Ancak dijital öz-yeterlik, zorbalığın okuma başarısı üzerindeki doğrudan etkisini hafifletmemektedir. Bu sonuçlar, öz-yeterliğin akademik başarıdaki kritik rolünü vurgulamakta ve hem okuma hem de dijital öz-yeterliğin desteklenmesinin zorbalığın olumsuz etkilerini azaltmaya yardımcı olabileceğini göstermektedir. Öz-yeterliği geliştirmeye yönelik eğitimsel müdahaleler, öğrencilere başa çıkma stratejileri kazandırarak akademik dirençlerini artırabilir. Gelecek araştırmalar, bu dinamikleri şekillendiren farklı bağlamsal faktörleri içeren modelleri daha derinlemesine inceleyerek, zorbalığa maruz kalan öğrencileri desteklemek için etkili stratejiler geliştirmeyi sağlayabilir.

Anahtar Kelimeler

Zorbalık , Okuma Başarısı , Öz-yeterlik , Dijital öz-yeterlik

References

  1. Abdelaziz, E., & Abu-Snieneh, H. (2021). The impact of bullying on the mental health and academic achievement of nursing students. Perspectives in Psychiatric Care, 58(2), 623-634. https://doi.org/10.1111/ppc.12826
  2. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
  3. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W.H. Freeman.
  4. Bowen, N. K., & Guo, S. (2011). Structural equation modeling. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195367621.001.0001
  5. Cherewick, M., Lama, R., Rai, R. P., Dukpa, C., Mukhia, D., Giri, P., & Matergia, M. (2024). Social support and self-efficacy during early adolescence: Dual impact of protective and promotive links to mental health and wellbeing. PLOS Global Public Health, 4(12), e0003904.
  6. Cross, D., Lester, L., Barnes, A., Cardoso, P., & Hadwen, K. (2015). If It's about Me, Why Do It without Me? Genuine Student Engagement in School Cyberbullying Education. International Journal of Emotional Education, 7(1), 35-51.
  7. Cui, T., Liu, Q., Jian, L., & Wang, C. (2020). The relationship between teacher-student relationship, self-confidence, and academic achievement in the Chinese context. https://doi.org/10.36315/2020end006
  8. Çelik, H., Hopkins, L., & O’Reilly, M. (2023). Exploring the perspectives of Turkish adolescents on bullying: A qualitative study. Psychology in the Schools, 60(8), 2729-2743. https://doi.org/10.1002/pits.22883
  9. Çoban, Ö. G., Bedel, A., Önder, A., Adanır, A. S., Tuhan, H., & Parlak, M. (2022). Psychiatric disorders and peer-victimization in children and adolescents with growth hormone deficiency. Clinical Pediatrics, 61(10), 684-691. https://doi.org/10.1177/00099228221096654
  10. Duru, H., Deryol, R., & Cam, T. (2021). Adherence to street code and violent victimization and delinquent offending of youth in Türkiye: An analysis of mediation and moderation effects. European Journal of Criminology, 20(2), 422-446. https://doi.org/10.1177/14773708211006991
APA
Demirdiş, B. (2025). Zorbalık ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 26(2), 1318-1353. https://doi.org/10.17679/inuefd.1672342
AMA
1.Demirdiş B. Zorbalık ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü. INUJFE. 2025;26(2):1318-1353. doi:10.17679/inuefd.1672342
Chicago
Demirdiş, Bahaddin. 2025. “Zorbalık Ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma Ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü”. İnönü University Journal of the Faculty of Education 26 (2): 1318-53. https://doi.org/10.17679/inuefd.1672342.
EndNote
Demirdiş B (September 1, 2025) Zorbalık ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü. İnönü University Journal of the Faculty of Education 26 2 1318–1353.
IEEE
[1]B. Demirdiş, “Zorbalık ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü”, INUJFE, vol. 26, no. 2, pp. 1318–1353, Sept. 2025, doi: 10.17679/inuefd.1672342.
ISNAD
Demirdiş, Bahaddin. “Zorbalık Ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma Ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü”. İnönü University Journal of the Faculty of Education 26/2 (September 1, 2025): 1318-1353. https://doi.org/10.17679/inuefd.1672342.
JAMA
1.Demirdiş B. Zorbalık ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü. INUJFE. 2025;26:1318–1353.
MLA
Demirdiş, Bahaddin. “Zorbalık Ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma Ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü”. İnönü University Journal of the Faculty of Education, vol. 26, no. 2, Sept. 2025, pp. 1318-53, doi:10.17679/inuefd.1672342.
Vancouver
1.Bahaddin Demirdiş. Zorbalık ile Okuma Başarısı Arasındaki İlişkide Okuma ve Dijital Öz-Yeterliğin Rolü. INUJFE. 2025 Sep. 1;26(2):1318-53. doi:10.17679/inuefd.1672342