İKİNCİ DAĞLIK KARABAĞ SAVAŞI SONRASINDA İMZALANAN ATEŞKES ANDLAŞMASI’NA GÖRE AZERBAYCANLI GÖÇMENLERİN YERLERİNE DÖNÜŞÜ

Azerbaijani immigrants emerged due to the Nagorno-Karabakh conflict and the I. Nagorno-Karabakh War. The return of Azerbaijani immigrants to their places and the solution of their problems are always one the priority issues for Azerbaijan. The aim of this study is to examine in detail the return of Azerbaijani immigrants to their lands according to the Ceasefire Agreement signed after the II. Nagorno-Karabakh War. According to the regulation of the Ceasefire Agreement on the return of Azerbaijani migrants to their land and the conclusion reached by this study, in the former Nagorno-Karabakh Autonomous Region and its surrounding 7 raions, internally displaced Azerbaijani immigrants who were displaced due to the First Nagorno-Karabakh War and the occupation by Armenia during this war, in 1991 and after will be able to return to their places under the control of the United Nations High Commissioner for Refugees. The return of the Azerbaijani immigrants, who were forced to migrate from Armenia in 1988 and later, to their land, in other words to Armenia, where they were forced to migrate, is not included in the scope of the arrangement brought by the Ceasefire Agreement. However, according to Article 7 of the Ceasefire Agreement, these people will also be able to return to the Nagorno-Karabakh lands and surrounding raions under the control of the United Nations High Commissioner for Refugees. The most important problem regarding the return of Azerbaijani immigrants to their land is that the lands where the Azerbaijani immigrants will return were mined by Armenia. Armenia refuses to give the maps of the mines laid in the region to Azerbaijan, and even if these maps are given to Azerbaijan, it will take many years to clear the mines in the region.

Dağlık Karabağ sorunu ve I. Dağlık Karabağ Savaşı Azerbaycanlı göçmenlerin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Azerbaycanlı göçmenlerin sorunlarının çözülmesi ve yerlerine dönüşü Azerbaycan açısından her zaman öncelikli meselelerden biri olmuştur. Bu çalışmanın amacı, II. Dağlık Karabağ Savaşı sonrasında imzalanan Ateşkes Andlaşması’na göre Azerbaycanlı göçmenlerin yerlerine dönüşünü ayrıntılı şekilde incelemektir. Ateşkes Andlaşması’nın 7. maddesine göre, mülteciler ve ülke içinde yerinden edilmiş kişiler, Dağlık Karabağ’ın topraklarına ve etrafındaki rayonlara Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin kontrolü altında dönecektir. Bu çalışma ile varılan sonuca göre I. Dağlık Karabağ Savaşı ve bu savaş sırasında Ermenistan tarafından gerçekleştirilen işgal sebebiyle 1991 yılı ve sonrasında Eski Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi ve etrafındaki yedi rayonda ülke içinde yerinden edilmiş Azerbaycanlı göçmenler Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin denetimi ve kontrolü altında yerlerine dönebilecektir. Bu çerçevede, 1988 yılı ve sonrasında Ermenistan’dan zorunlu olarak göç ettirilen Azerbaycanlı göçmenlerin yerlerine başka bir ifade ile, zorunlu olarak göç ettirildikleri Ermenistan’a dönüşü Ateşkes Andlaşması ile getirilen düzenlemenin kapsamına dahil değildir. Ancak, Ateşkes Andlaşması’nın 7. maddesine göre bu kişiler de Dağlık Karabağ’ın topraklarına ve etrafındaki rayonlara Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin denetimi ve kontrolü altında dönebilecektir. Azerbaycan Hukuku bakımından mülteciler ve ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin aynı hukuki statüye tabi tutulduğu, bu durum sebebiyle de ülke içinde yerinden edilmiş kişiler ile birlikte mültecilerin Dağlık Karabağ topraklarına ve etrafındaki rayonlara dönmesine izin verildiği ifade edilebilir. Azerbaycanlı göçmenlerin yerlerine dönüşü ile ilgili en önemli sorun Azerbaycanlı göçmenlerin dönecekleri toprakların Ermenistan tarafından mayınlanmış olması ve bölgedeki mayınların temizlenmesinin uzun yıllar sürecek olmasıdır.