GEÇİCİ HUKUKİ KORUMA ÖNLEMLERİ İLE ÇEKİŞMESİZ YARGININ KESİŞME ALANI: TEREKENİN TESPİTİ VE KORUMA ALTINA ALINMASI

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 1, 221 - 233, 30.06.2025

Dilek Aydemir

https://doi.org/10.21492/inuhfd.1654915

Öz

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.382/2’de çeşitli alanlardan çekişmesiz yargı işlerine ilişkin bir liste verilmiştir. Bu listede yer alan bazı çekişmesiz yargı işleri, HMK’dan önceki tarihli başka kanunlarda da düzenleme konusu olmuş işlerdir. Bu durum ise ilgili kurumların hukuki niteliği hakkında tartışmalara yol açmıştır. Konuya dair örneklerden biri Türk Medeni Kanunu m.589’da temel düzenlemesini bulan “terekenin tespiti ve korunması” kurumudur. Terekenin tespiti ve korunması, re’sen harekete geçme ilkesi, uyuşmazlığın yokluğu ölçütü ve önleyici etki sebebiyle bir çekişmesiz yargı işidir. HMK’nın çekişmesiz yargı işi hükümleri yanı sıra önleyici etki dolayısıyla geçici hukuki korumalarla gösterdiği benzerlik sebebiyle bu kuruma ilişkin kuralların kıyasen uygulanması da mümkündür.

Anahtar Kelimeler

çekişmesiz yargı , ihtiyati tedbir , terekenin tespiti , terekenin korunması , kıyas.

An Example for Intersection Point of Provisional Legal Protection Measures and Non-Contentious Jurisdiction: Preservation of the Estate

Öz

Article 382/2 of the Code of Civil Procedure provides a list of various non-contentious judicial matters from different fields of private law. Some of the matters in the list had been regulated in other laws previously dated with legal characteristics different from non-contentious judicial matter and subjected to different rules and procedures. This fact has opened the discussion of the legal nature of the subject matter institution. One example related to the issue is which finds its primary regulation in Article 589 of the Turkish Civil Code under the heading “protection measures”. This paper discusses the legal nature of and the legal rules to be applied to the “preservation of the estate”.

Anahtar Kelimeler

non-contentious judicial matters , interim measures , analogy , preservation of the estate

Kaynakça

• ACAR, Tuna: Türk ve Mukayeseli Medenî Yargılama Hukuku Açısından Ara Karar, Yetkin, Ankara 2022.
• AKİL, Cenk: “Medeni Yargılama Hukukunda Mahkemelerce Yapılan Delil Tespiti”, AÜHFD, 58(1), 2009, s.1-62.
• AKİL, Cenk: “Vesayete İlişkin Olanlar Dışında Türk Medeni Kanunu’nda Yer Alan Çekişmesiz Yargı İşleri”, AÜHFD, 62(4), 2013, s.923-969.
• AKKAN, Mine: “Yargı”, in Pekcanıtez, Hakan/Özekes, Muhammet/Akkan, Mine/Taş Korkmaz, Hülya (ed.), Pekcanıtez Usul Medenî Usûl Hukuku Cilt I, 15. Baskı, On İki Levha, İstanbul 2017.
• AKYOL ASLAN, Leyla: Medeni Usul Hukukunda Delil Tespiti, Yetkin, Ankara 2011.
• ALANGOYA, Yavuz/DEREN-YILDIRIM, Nevhis/YILDIRIM, Kamil: Medenî Usul Hukuku Esasları, 8. Baskı, Beta, İstanbul 2011.
• ANTALYA, O. Gökhan/SAĞLAM, İpek: Miras Hukuku Cilt III, 5. Baskı, Seçkin, 2021.
• ARAS, Aslı: Çekişmesiz Yargıda Yargılama Usulü, Yetkin, Ankara 2017.
• ARSLAN, Ramazan/YILMAZ, Ejder/TAŞPINAR AYVAZ, Sema/HANAĞASI, Emel: Medenî Usul Hukuku, 10. Baskı, Yetkin, Ankara 2024.
• ARSLANDOĞAN, Birce: Medenî Yargılama Hukukunda Delil Tespiti, Oniki Levha, İstanbul 2020.
• ATALI, Murat: “Çekişmesiz Yargı” (Çekişmesiz Yargı), in Pekcanıtez, Hakan/ Özekes, Muhammet/ Akkan, Mine/ Taş Korkmaz, Hülya (ed.), Pekcanıtez Usûl Medenî Usûl Hukuku, 15. Baskı, Oniki Levha, İstanbul 2017.
• ATALI, Murat: Medeni Usul Hukukunda Aleyhe Bozma Yasağı, Yetkin, Ankara 2014.
• AVCI, Mehmet Özgür: Mirasın Mahkeme Kararıyla Paylaşılması, Oniki Levha, İstanbul 2014.
• AYİTER, Nuşin/KILIÇOĞLU, Ahmet M.: Miras Hukuku, 2. Baskı, Savaş, Ankara 1991.
• BORAN GÜNEYSU, Nilüfer: Medenî Usûl Hukukunda Karar, Adalet, Ankara 2014.
• BUDAK, Ali Cem: “Çekişmesiz Yargı” (Budak Usul), in BUDAK, Ali Cem/KARAASLAN, Varol, Medenî Usul Hukuku, 8. Baskı, Filiz, İstanbul 2024.
• BUDAK, Ali Cem: “Türk Hukukunda Çekişmesiz Yargı” (Çekişmesiz Yargı), in Özekes, Muhammet (ed.), Medenî Usûl ve İcra İflâs Hukukçuları Toplantısı IV Medenî Usûl Hukukunda Çekişmesiz Yargı-İcra İflâs Kanununda Yapılan Değişikliklerin Değerlendirilmesi, 30 Eylül-1 Ekim 2005, TBB Yayınları, Ankara 2006.
• BÜYÜK, Elif Irmak: Medeni Usul Hukukunda İnşai Dava ve İnşai Hüküm, Oniki Levha, 2021.
• ÇABRİ, Sezer: Miras Hukuku Şerhi Cilt II, Oniki Levha, İstanbul 2020.
• DEMİREL, Duygu: “Çekişmesiz Yargıda İtiraz Yolu”, MİHDER, 12(35), 2016, s.679-726.
• DEVECİ, Zeynep Sümeyra: Çekişmesiz Yargıda İlgililer Kavramı ve Hukuki Durumu, Adalet, Ankara 2025.
• DURAL, Mustafa/ÖZ, Turgut: Miras Hukuku, 16. Baskı, Filiz, İstanbul 2021.
• EREN, Fikret/YÜCER AKTÜRK, İpek: Türk Miras Hukuku, 2. Baskı, Yetkin, Ankara 2019.
• ERİŞİR, Evrim: “Boşanma Davasında Malvarlığına Yönelik Geçici Hukukî Koruma” (Aile Hukuku), Türk Hukukçu Kadınlar Derneğinin 50. Kuruluş Yıldönümü Sempozyum Kitabı Aile Hukukunda Güncel Sorunlar, Filiz, İstanbul 2019.
• ERİŞİR, Evrim: Geçici Hukuki Korumanın Temelleri ve İhtiyati Tedbir Türleri (Geçici Hukuki Koruma), Oniki Levha, İstanbul 2013.
• GÜNAY, Erhan: Mirasın Paylaşılması Davaları, 3. Baskı, Seçkin, Ankara 2021.
• HATEMİ, Hüseyin: Miras Hukuku, 8. Baskı, Oniki Levha, İstanbul 2014.
• İMRE, Zahit/ERMAN, Hasan: Miras Hukuku, 16. Baskı, Der Yayınları, İstanbul 2022.
• İNAN, Ali Naim: Miras Hukuku, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Ankara 1969.
• İNAN, Naim/ERTAŞ, Şeref/ALBAŞ, Hakan: Miras Hukuku, 10. Baskı, Seçkin, Ankara 2019.
• KARAASLAN, Varol: “Geçici Hukukî Koruma Tedbirleri”, in BUDAK, Ali Cem/KARAASLAN, Varol: Medenî Usul Hukuku, 8. Baskı, Filiz, İstanbul 2024.
• KARSLI, Abdurrahim: Medeni Muhakeme Usulü, 5. Baskı, Filiz, İstanbul 2020.
• KILIÇOĞLU, Ahmet M.: Miras Hukuku, 9. Baskı, Turhan, Ankara 2018.
• KOCAYUSUFPAŞAOĞLU, Necip: Miras Hukuku, Filiz, İstanbul 1987.
• KURŞAT, Zekeriya: Terekenin Korunması Önlemleri, Filiz, İstanbul 2010.
• KURU, Baki: Hukuk Muhakemeleri Usulü Cilt IV, 6. Baskı, DemirDemir, 2001.
• KURU, Baki: Medenî Usul Hukuku El Kitabı Cilt II (El Kitabı), Yetkin, Ankara 2020.
• KURU, Baki: Nizasız Kaza (Nizasız Kaza)., AÜHF Yayınları, Ankara 1961.
• MÜLLER, Franz/STAMM, Johannes: m.551, in Kren Kostkiewicz, Jolanta/Wolf, Stephan/Amstutz, Marc/Fankhausser, Roland (ed.), Orell Füssli ZGB Kommentar, 4. Baskı, Zürih 2021.
• ÖNDER, Akil: “Miras Hükümlerinden Terekeye Mûtaallik İhtiyati Tedbirler”, Adliye Ceridesi, 34(4), 1943, s.205-214.
• ÖZEKES, Muhammet: İcra ve İflas Hukukunda İhtiyati Haciz (İhtiyati Haciz), Seçkin, Ankara 1999.
• ÖZEKES, Muhammet (ed.), Medenî Usûl ve İcra İflâs Hukukçuları Toplantısı IV Medenî Usûl Hukukunda Çekişmesiz Yargı-İcra İflâs Kanununda Yapılan Değişikliklerin Değerlendirilmesi, 30 Eylül-1 Ekim 2005, TBB Yayınları, Ankara 2006.
• ÖZEKES, Muhammet/ERİŞİR, Evrim: “Konusu Para Alacağı Olan Geçici Hukuki Korumaların Karşılaştırılması ve Değerlendirilmesi”, MİHDER, 3(5), 2006, s.1235- 1274.
• ÖZEKES, Muhammet: “Geçici Hukukî Koruma” (Geçici Hukuki Koruma), in Pekcanıtez, Hakan/Özekes, Muhammet/Akkan, Mine/Taş Korkmaz, Hülya (ed.), Pekcanıtez Usûl Medenî Usûl Hukuku Cilt III, 15. Baskı, Oniki Levha, İstanbul 2017.
• ÖZEKES, Muhammet: “Konkordatoya Başvuru ve Geçici Mühlet Kararı”, in 7101 Sayılı Kanunla Konkordato ve Elektronik Tebligat Konularında Getirilen Yenilikler 1. Baskı, On İki Levha, İstanbul 2018.
• ÖZEKES, Muhammet: “İlâmlı İcra”, in PEKCANITEZ, Hakan/ATALAY, Oğuz/SUNGURTEKİN ÖZKAN, Meral/ÖZEKES, Muhammet: İcra ve İflâs Hukuku, 11. Baskı, Oniki Levha, İstanbul 2024.
• ÖZTAN, Bilge: Miras Hukuku, 11. Baskı, Yetkin, Ankara 2020.
• POSTACIOĞLU, İlhan E.: Medeni Usul Hukuku Dersleri, 6. Baskı, Sulhi Garan, İstanbul 1975.
• SCHULZE, Reiner: Bürgerliches Gesetzbuch Handkommentar m.1960, 5. Baskı, Baden 2007.
• SEROZAN, Rona/ENGİN, Baki İlkay: Miras Hukuku, 3. Baskı, Seçkin, Ankara 2012.
• STÜRNER, Rolf: m.1960, in Jauernig, Othmar (ed.), Jauernig Bürgerliches Gesetzbuch mit Allgemeinen gleichbehandlungsgesetz, 14. Baskı, Münih 2011.
• TANRIVER, Süha: İlâmlı İcranın Dayanakları ve İcranın İadesi (İlâmlı İcra), Yetkin, Ankara 1996.
• TANRIVER, Süha: Medenî Usûl Hukuku Cilt I (Tanrıver Usûl), 6. Baskı Yetkin, Ankara 2024.
• TANRIVER, Süha: Medenî Usûl Hukuku Cilt II, Yetkin, Ankara 2021.
• TANRIVER, Süha: Türk Aile Mahkemeleri, Yetkin, Ankara 2014.
• THOMAS, Heinz/PUTZO, Hans/REİCHOLD, Klaus/HÜßTEGE, Rainer/SEİLER, Christian: m.48, Zivilprozessordnung FamFG, 36. Baskı, Münih 2015.
• UMAR, Bilge: Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, 2. Baskı, Yetkin, Ankara 2014.
• ÜLGENALP, Nuri: “Mirasın Açılması-İhtiyati Tedbirler” (Mirasın Açılması), Adliye Dergisi, 35(10), 1944, s.829-846.
• ÜLGENALP, Nuri: “Mirasın Reddi ve Defter Tutma Talebi” (Mirasın Reddi), Adliye Dergisi, 36(1), 1945, s.31-46.
• VÖLK, Tamara M.: m.551, in Arnet, Ruth/Breitschmid, Peter/Jungo, Alexandra (ed.), CHK, Handkommentar zum Schweizer Privatrecht, 4. Baskı, Zürih 2023.
• YILMAZ, Ejder: Geçici Hukuki Himaye Tedbirleri Cilt I, Yetkin, Ankara 2001.