SUÇTA TEKERRÜR KURUMUNUN “TEHLİKELİ SUÇLU” OLGUSUNA YAKLAŞIMINDAKİ EKSİKLİK ve ORTAYA ÇIKARDIĞI SORUNLAR

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 2, 475 - 485, 31.12.2025

İsa Başbüyük , Veli Özer Özbek

https://doi.org/10.21492/inuhfd.1671688

Öz

TCK m.58’de tekerrür, önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra, yeni bir suç işleyen hükümlünün tehlikelilik halini esas alan ve suçun infazını etkileyen bir güvenlik tedbiri olarak düzenlenmiştir. Mükerrirlere özgü infaz rejimi, hem koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçirilmesi gereken süreyi uzatmakta hem de hapis cezası ile adli para cezasının seçimlik olarak düzenlendiği suçlarda, adli para cezasına hükmedilmesine engel olmaktadır. Haliyle, hükümlü sadece ikinci defa suç işlemesi nedeniyle, ilk defa suç işleyenlere nazaran daha ağır bir yaptırım sistemiyle karşılaşmaktadır. Hükümlü hakkında ağır sonuçlar doğuran tekerrür halinin tektip genel koşullara tabi olması ve hükmü veren mahkemeye taktir hakkı tanımaması, bir taraftan uygulamada birtakım eşitsizliklere ve tutarlı olmayan işleyişe yol açmakta, diğer taraftan tekerrür kurumunu bir prosedür hale getirip ceza hukukunun gerçek tehlikelilikle mücadelesini sekteye uğratmaktadır. Çalışmamızda, bu sorunun neden ve sonuçlarını 765 sayılı TCK dönemine ilişkin yaklaşımlar, karşılaştırmalı hukuk, tehlikelilik halini açıklayan görüşler ışığında ortaya koymaya çalışırken; aynı zamanda tekerrüre ilişkin hükümleri uygulayan mahkemenin takdir yetkisi kullanmasına ve güvenlik tedbirlerine hükmedebilmesine imkân veren bir hukuki düzenlemenin gerekliliğini izah etmeye çalışacağız

Anahtar Kelimeler

Tekerrür , Tehlikeli Suçlu , Güvenlik Tedbiri , Koşullu Salıverme , Yeniden Suç İşleme

THE DEFICIENCY IN THE APPROACH OF PROVISIONS ON RECIDIVISM IN CRIME TO "THE DANGEROUSNESS OF CRIMINAL” CASE AND THE PROBLEMS THAT ARISE

Öz

Under Article 58 of the Turkish Criminal Code, recidivism is regulated as a security measure based on the dangerousness of criminals who commit a new crime after the verdict for the crime committed previously has become final and affects the execution of the crime. The execution regime specific for recidivists both prolongs the term in the execution institution for conditional release and prevents the imposition of judicial fines in crimes where imprisonment and judicial fines are regulated alternatively. Naturally, the criminal faces a more severe sanction system than the first-time offender simply because he/she has committed a crime for the second time. The fact that recidivism, which has severe consequences for criminals, is subject to uniform general conditions and is determined without the discretion of the sentencing court leads to some inequalities and inconsistent functioning in practice. On the other hand, it makes the institution of recidivism a procedure and hinders the struggle of criminal law with real dangerous criminals. In our study, we will explain the causes and consequences of this problem in light of the approaches regarding the Turkish Criminal Code No.765 period, comparative law, and the opinions explaining the state of dangerousness. In addition, we will reveal the necessity of a legal regulation that allows the court to apply the provisions on recidivism to exercise discretion and to rule on security measures.

Anahtar Kelimeler

Recidivism , Dangerousness of Criminals , Security Measures , Conditional Release , Reconviction

Kaynakça

• AKBULUT, Berrin: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 10. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2023.
• ALAN, Esra: Ceza Hukukunda Yeni Boyutuyla Tekerrür, Seçkin Yayınevi, Ankara 2023.
• ALTUNÇ, Mehmet Sinan: Ceza Hukukunda Tekerrür, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2010.
• APİŞ, Özge: Cezanın Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesi, Adalet Yayınevi, Ankara 2022.
• ARSLAN, Çetin/KAYANÇİÇEK, Murat: Suçta Tekerrür, Seçkin Yayınevi, Ankara 2009.
• ARTUK, Mehmet Emin/ALAN AKCAN, Esra: “Mukayeseli Hukuk ve Türk Ceza Hukukunda Güvenlik Tedbirleri”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 3(2), 2016, s.5-38.
• BERNHARD, Janssen: “Probleme der Strafzumessung bei Rückfalltatern”, ZPR, (2), 1991, s.52-54.
• CENTEL, Nur/ZAFER, Hamide/ÇAKMUT, Özlem: Türk Ceza Hukukuna Giriş, 11. Baskı, Beta Yayınevi, İstanbul 2020.
• CİN, Onursal: “Türk Ceza Hukukunda Tekerrürün Sonuçları”, Adalet Dergisi, (73), 2024, s.271-289.
• DEMİRBAŞ, Timur: Ceza Genel Hukuku, 19. Bası, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024.
• DEMİRBAŞ, Timur: İnfaz Hukuku, 9. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2023.
• DESSECKER, Axel: NomosKommentar, Strafgesetzbuch, 6. Auflage, 2023.
• DÖNMEZER, Sulhi: “Tehlikeli Hal Meselesi”, İÜHFD, 10(1-2), 2011, s.179-187.
• DÖNMEZER, Sulhi/ERMAN: Sahir: Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku, Genel Kısım Cilt III, 12. Bası, Beta Yayınevi, İstanbul 1997.
• DÜLGER, Murat Volkan: Ceza Genel Hukuku, 2. Baskı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2023.
• ERDEM, Mustafa Ruhan: “5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu'nda Bir Güvenlik Tedbiri Olarak Tekerrür”, Hukuk ve Adalet Eleştirel Hukuk Dergisi, 4(9), 2007.
• EREM, Faruk: “Tekerrürün Esası”, Adalet Dergisi, (10), 1949, s.1417-1432.
• EREM, Faruk: “Tekerrür Hakkındaki Kanun Hükümlerinin Tetkiki”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2(1 -2), 1945, s.191-222.
• EREM, Faruk: Adalet Psikolojisi, 5. Baskı, AÜHF Yayını, Ankara 1964.
• EREM, Faruk/DANIŞMAN, Ahmet/ARTUK, Mehmet Emin, Hümanist Doktrin Açısından Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 14. Bası, Seçkin Yayınevi, Ankara 1997.
• HEGER, Martin: Strafgesetzbuch Kommentar, Lackner/Kühl/Heger (hrsg.), 30. Auflage, 2023.
• HEINTSCHEL-HEINEGG, Bernd: BeckOK StGB, Heintschel-Heinegg/Kudlich (hrsg.), 64. Ed., 2025.
• HOCAOĞLU, Can: Türk Ceza Hukuku’nda Tekerrür ve Özel Tehlikeli Suçlar, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir 2022.
• İÇEL, Kayıhan/DONAY, Süheyl: Karşılaştırmalı ve Uygulamalı Ceza Hukuku, 3. Baskı, İstanbul 1989.
• İÇEL, Kayıhan/SOKULLU-AKINCI, Füsun/ÖZGENÇ, İzzet/SÖZÜER, Adem/MAHMUTOĞLU, Fatih Selami/ÜNVER, Yener: İçel Yaptırım Teorisi 3. Kitap, İstanbul 2000.
• KABAK YÜCE, Emine, Kusur Esasına Dayalı Olarak Cezanın Belirlenmesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir 2022.
• KINZIG, Jörg: Schönke/Schröder Kommentar zum Strafgeseztbuch, 30. Auflage, 2019.
• KIZMAZ, Zahir: “Cezaevinin ve Hapsetmenin Suçu Engellemedeki Etkisi”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (17), 2015, s.44-69.
• KOCA, Mahmut/ÜZÜLMEZ, İlhan: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 17. Baskı, Ankara 2024.
• KOÇ, Çoşkun: Suçta Tekerrür, 2. Bası, Legal Yayıncılık, İstanbul 2023.
• KORDALI TAKAK, Gizemnur: “Tekerrür Şiddet Suçlarında Hapishane Kültürü, Tehlikeli Birey Algısı ve Suçlu Kimliğin İnşası”, Toplum ve Sosyal Hizmet, 35(4), 2024, s.685-711.
• MERAN, Necati: “Suçta Tekerrür ve Yargıtay Uygulaması”, Terazi Hukuk Dergisi, 11(116), 2016, s.127-142.
• NUHOĞLU, Ayşe: Ceza Hukukunda Emniyet Tedbirleri, Adil Yayınevi, Ankara 1997.
• OKAY, Sadık: “Tekerrürün Mahiyeti Hakkında Başlıca Nazariyeler ve Tatbikata Tesirleri”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(1), 1952, s.331-346.
• ÖNDER, Ayhan: Ceza Hukuku Dersleri, İstanbul 1992.
• ÖZBEK, Veli Özer: “Türk Ceza Hukukunda Özel Tehlikeli Suçlu Kavramı ve Özel Tehlikeli Suçlulara Özgü İnfaz Rejimi”, in Özgenç, İzzet (ed.), Karşılaştırmalı Hukukta ve Türk Hukukunda Terörizm, Terör Suçları ve İnfaz Hukuku 3, 2024, s.111-144.
• ÖZBEK, Veli Özer: İnfaz Hukuku, 19. Bası, Seçkin Yayınevi, Ankara 2024.
• ÖZBEK, Veli Özer/DOĞAN, Koray/MERAKLI, Serkan/BACAKSIZ, Pınar/BAŞBÜYÜK, İsa: Ceza Hukuku Genel Hükümler, 15. Baskı, Ankara 2024.
• ÖZBEY, Özcan: “Suça Tekerrür ve Mükerrirlere Özgü Güvenlik Tedbirleri”, TBBD, (88), 2010, s.55-105.
• ÖZGENÇ, İzzet: Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 20. Baskı, Ankara 2024.
• ÖZTÜRK, Bahri/ERDEM, Mustafa Ruhan: Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku, Ankara 2024.
• POLAT, Kaan: Türk Ceza Hukuku Bakımından Taktiri İndirim Nedenleri, Ankara 2024.
• SEMİZ, Murat: Mal Varlığına Karşı Suçlar ve Cezalandırma - Yargılama Hüküm Kurma Esasları, Ankara 2022.
• STRENG, Franz: NomosKommentar Strafgesetzbuch, Kindhäuser/Neumann/Paeffgen/Saliger (hrsg.), 6. Auflage, 2023.
• ÜZÜLMEZ, İlhan: “Türk Hukukunda Tekerrür”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1-2), 2002, s.165-186.
• ÜZÜLMEZ, İlhan: Türk Hukukunda Tekerrür, Turhan Kitapevi, Ankara 2003.
• YÜCEL, Mustafa Tören: “Ceza İnfaz Kurumlarında Tehlikeli Suçluların Tretmanı”, İnfaz Hukukunun Sorunları Sempozyumu, Ankara 2001.