CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ

Ahmet Talha Özen

doi:10.21492/inuhfd.1755504

TR EN

CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ

Öz

Zorunluluk hali, hukuken korunan bir menfaatin mevcut ve ciddi bir tehlike altında bulunduğu ve bu tehlikenin yalnızca başka bir menfaatin feda edilmesiyle önlenebildiği olağanüstü durumları ifade eder. Alman Ceza Hukuku’nda zorunluluk hali hem hukuka uygunluk hem de mazeret nedeni olarak iki ayrı düzenlemeye tabi tutulmuştur. Ancak Alman hukukunda doktrinin geliştirdiği “kanun üstü zorunluluk hali” kavramı, klasik yasal düzenlemelerin ötesinde, esasen yaşam hakkına yönelen tehditlerle ilgili istisnai durumlarda failin cezai sorumluluğunun kaldırılmasını konu edinmektedir. Bu çalışma, Alman ceza hukukunda zorunluluk halinin hukuki niteliğini, sınıflandırmasını ve özellikle kanun üstü zorunluluk halinin teorik altyapısı ile uygulama alanlarını tartışmaktadır. Böylece, yazılı kanun hükümlerinin dışında gelişen ve özellikle temel değerlere ilişkin çatışmalarda gündeme gelen bu kurumun kapsamı ve sınırları ortaya konulmaktadır. Sonuç olarak, Alman hukuk doktrini ve yargı kararları ışığında kanun üstü zorunluluk halinin pozisyonu ve önemi vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Zorunluluk Hali, Kanun Üstü Zorunluluk Hali, Alman Hukuku Uygulaması

THE STATE OF NECESSITY AND THE DOCTRINE OF SUPRA-LEGAL NECESSITY IN GERMAN LAW: A COMPARATIVE ANALYSIS IN TURKISH AND GERMAN CRIMINAL LAW

Öz

Abstract The state of necessity refers to extraordinary situations in which a legally protected interest faces an imminent and serious danger that can only be averted by sacrificing another interest. In German criminal law, the state of necessity is regulated separately as both a justification and an excuse. However, the concept of the “supra-legal state of necessity”—developed in German legal doc-trine—focuses on exceptional cases, particularly those involving threats to the right to life, which are not explicitly addressed by statutory provisions but may warrant exemption from criminal liability. This article examines the legal nature and classification of the state of necessity in German criminal law, with a particular emphasis on the theoretical foundations and practical scope of the supra-legal state of necessity. Thus, the study delineates the boundaries and application of this institution as it emerges outside the written law, especially in situations involving conflicts of fundamental values. In conclusion, the significance and status of the supra-legal state of necessity are highlighted considering German legal doctrine and judicial decisions.

Anahtar Kelimeler

THE STATE OF NECESSITY, SUPRA-LEGAL NECESSITY, Implementation in German Law

Kaynakça

Artuk, M. E., Gökcen, A., Alşahin, M. E., & Çakır, K. (2024). Ceza hukuku genel hükümler (18th ed.). Adalet Yayınevi.
Baumann, J., Weber, U., Mitsch, W., & Eisele, J. (2021). Strafrecht allgemeiner teil (13th ed.). Ernst und Werner Gieseking.
Bechtel, A. (2021). Der übergesetzliche entschuldigende Notstand. Juristische Schulung, 61(5), 401–407.
Bock, D. (2021). Strafrecht allgemeiner teil (2nd ed.). Springer.
Bosch, N. (2015). Grundprobleme des entschuldigenden Notstands (§ 35 StGB). Juristische Ausbildung, 37(4), 347–362.
Demirbaş, T. (2023). Ceza hukuku genel hükümler (18th ed.). Seçkin Yayınevi.
Engländer, A. (2020). § 35. In H. Matt & J. Renzikowski (Eds.), StGB kommentar (2nd ed.). Vahlen.
Engisch, K. (2018). Einführung in das juristische denken (12th ed.). Kohlhammer.
Erb, V. (2010). Der rechtfertigende Notstand. Juristische Schulung, 50(1), 17–26.
Ertuğrul, H. (2025). 5237 sayılı Türk ceza kanununda zorunluluk hali (1st ed.). Adalet Yayınevi.

Gropp, W., & Sinn, A. (2020). Strafrecht allgemeiner teil (5th ed.). Springer.
Hafızoğulları, Z., & Özen, M. (2022). Türk ceza hukuku genel hükümler (14th ed.). US-A Yayıncılık.
Heger, M. (2023). § 35. In K. Lackner, K. Kühl, & M. Heger (Eds.), Strafgesetzbuch: Kommentar (30th ed.). C.H. Beck.
Heinrich, B. (2022). Strafrecht allgemeiner teil (7th ed.). Kohlhammer.
Heuchemer, M. (2012). Die Behandlung des Erlaubnistatbestandsirrtums in der Klausur. Juristische Schulung, 52(9), 795–800.
İçel, K. (2013). Ceza hukuku genel hükümler II (5th ed.). Beta Yayınevi.
Jäger, C. (2003). Die Abwägbarkeit menschlichen Lebens im Spannungsfeld von Strafrechtsdogmatik und Rechtsphilosophie. Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswissenschaft, 115(4), 765–791.
Jakobs, G. (1976). Schuld und prävention (1st ed.). Mohr Siebeck.
Jakobs, G. (1991). Strafrecht, allgemeiner teil: Die grundlagen und die zurechnungslehre (2nd ed.). De Gruyter.
Kangal, Z. T. (2010). Ceza hukukunda zorunluluk durumu (1st ed.). Seçkin.
Kaspar, J. (2022). Strafrecht allgemeiner teil: Einführung (4th ed.). Nomos.
Kindhäuser, U., & Zimmermann, T. (2022). Strafrecht allgemeiner teil (10th ed.). Nomos.
Koca, M., & Üzülmez, İ. (2025). Türk ceza hukuku genel hükümler (18th ed.). Seçkin Yayıncılık.
Koch, A. (2005). Tötung Unschuldiger als straflose Rettungshandlung? Juristische Arbeitsblätter, 37(10), 745–748.
Kühl, K. (2017). Strafrecht allgemeiner teil (8th ed.). Vahlen.
Küper, W. (1981). Tötungsverbot und Lebensnotstand: Zur Problematik der Kollision ‘Leben gegen Leben’. Juristische Schulung, 21(11), 785–794.
Küper, W. (1989). Die dämonische Macht des „Katzenkönigs“ oder: Probleme des Verbotsirrtums und Putativnotstandes. Juristen Zeitung, 44(13), 617–628.
Mitsch, W. (2004). “Nantucket Sleighride” – Der Tod des Matrosen Owen Coffin. In Festschrift für Ulrich Weber zum 70. Geburtstag (pp. 65–80). Gieseking.
Momsen, C., & Savic, I. (2025). StGB § 35 entschuldigender Notstand. In B. Heintschel-Heinegg & H. Kudlich (Eds.), Strafgesetzbuch: Kommentar (5th ed.). C.H. Beck.
Müssig, B. (2024). § 35. In V. Erb & J. Schäfer (Eds.), Münchener Kommentar zum StGB (5th ed.). C.H. Beck.
Neumann, U. (2023). § 35. In U. Kindhäuser, U. Neumann, & H. U. Paeffgen (Eds.), Nomos Kommentar (6th ed.). Nomos.
Otto, H. (2005). Die strafrechtliche Beurteilung der Kollision rechtlich gleichrangiger Interessen. Juristische Ausbildung, 27(7), 470–480.
Özbek, V. Ö., Doğan, K., & Bacaksız, P. (2023). Ceza muhakemesi hukuku (16th ed.). Seçkin.
Özbek, V. Ö., & Doğan, K. (2007). Zorunluluk halinin TCK (m. 25/2) hukuki niteliği. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(2), 195–222.
Rengier, R. (2022). Strafrecht allgemeiner teil (14th ed.). C.H. Beck.
Rosenau, H. (2023). Vor §§ 32. In H. Satzger, W. Schluckebier, & R. Werner (Eds.), StGB kommentar (6th ed.). Carl Heymanns.
Roxin, C. (2011). Der Abschuss gekaperter Flugzeuge zur Rettung von Menschenleben. Zeitschrift für internationale Strafrechtsdogmatik, 6(6), 552–561.
Roxin, C., & Greco, L. (2020). Strafrecht allgemeiner teil I (5th ed.). C.H. Beck.
Rönnau, T. (2016). Grundwissen-Strafrecht: Entschuldigender Notstand. Juristische Schulung, 56(9), 786–788.
Rönnau, T. (2017). Übergesetzlicher entschuldigender Notstand (Analog § 35 StGB). Juristische Schulung, 57(2), 113–117.
Rönnau, T. (2019). Vor §§ 32. In G. Cirener, R. Rissing-van Saan, T. Rönnau, & W. Schluckebier (Eds.), Leipziger Kommentar: StGB (13th ed.). De Gruyter.
Rönnau, T., & Becker, C. (2022). Grundwissen – Strafrecht: Der Verbotsirrtum (§ 17 StGB). Juristische Schulung, 62(6), 491–495.
Schaffstein, F. (1989). Der Täter hinter dem Täter. Neue Zeitschrift für Strafrecht, 9(4), 153–157.
Schmidhäuser, E. (1949). Der Aufbau der Tötungsdelikte. Süddeutsche Juristen Zeitung, 5(8), 559–564.
Schünemann, B. (2005). Rechtsfreier Raum und eigenverantwortliche Entscheidung. In W. Hassemer, U. Neumann, & U. Schroth (Eds.), Verantwortetes Recht – Die Rechtsphilosophie Arthur Kaufmanns (1st ed.). Franz Steiner.
Schroth, U. (1998). Vorsatz und irrtum (1st ed.). C.H. Beck.
Sternberg-Lieben, D. (2019). Vor §§ 32. In A. Schönke & H. Schröder (Eds.), StGB: Kommentar (30th ed.). C.H. Beck.
Stratenwerth, G. (2011). Strafrecht allgemeiner teil: Die straftat (6th ed.). Vahlen.
Şare, E. (2022). Türk ceza hukukundaki zorunluluk haline genel bir bakış. Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 1(2), 58–92.
Töngür, A. R., & Çetintürk, E. (2020). Ceza hukuku genel hükümler (1st ed.). Adalet Yayınevi.
Toroslu, N., & Toroslu, H. (2021). Ceza hukuku genel hükümler (26th ed.). Savaş Yayınevi.
Tsilimpari, M. (2020). Die regelung des notstands im deutschen und im englischen recht (Doctoral dissertation, Albert-Ludwigs-Universität Freiburg).
Tulay, M. E. (2020). Zorunluluk halinde sınırın aşılması meselesi. Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1–3), 3171–3191.
Welzel, H. (1951). Zum Notstandsproblem. Zeitschrift für die gesamte Strafrechtswissenschaft, 63(1), 47–71.
Wessels, J., Beulke, W., & Satzger, H. (2023). Strafrecht allgemeiner teil (48th ed.). C.F. Müller.
Wortmann, L. (2002). Inhalt und bedeutung der unzumutbarkeit normgemäßen verhaltens im strafrecht (1st ed.). Nomos.
Yenisey, F., & Plagemann, G. (2015). Alman ceza kanunu – Strafgesetzbuch (StGB) (2nd ed.). Beta Yayınevi.
Zafer, H., & Centel, N. (2019). Ceza hukuku genel hükümler (TCK m. 1–75) (6th ed.). Beta Yayınevi.
Zieschang, F. (2007). Der rechtfertigende und der entschuldigende Notstand. Juristische Arbeitsblätter, 39(10), 679–684.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ceza Hukuku

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Talha Özen ^*
0009-0000-5532-7754
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

31 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

19 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 17 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.21492/inuhfd.1755504

IZ

https://izlik.org/JA75TP39RU

APA

Özen, A. T. (2026). CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(1), 185-209. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1755504

AMA

1.Özen AT. CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ. İnÜHFD. 2026;17(1):185-209. doi:10.21492/inuhfd.1755504

Chicago

Özen, Ahmet Talha. 2026. “CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 17 (1): 185-209. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1755504.

EndNote

Özen AT (01 Haziran 2026) CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 17 1 185–209.

IEEE

[1]A. T. Özen, “CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ”, İnÜHFD, c. 17, sy 1, ss. 185–209, Haz. 2026, doi: 10.21492/inuhfd.1755504.

ISNAD

Özen, Ahmet Talha. “CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 17/1 (01 Haziran 2026): 185-209. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1755504.

JAMA

1.Özen AT. CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ. İnÜHFD. 2026;17:185–209.

MLA

Özen, Ahmet Talha. “CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 17, sy 1, Haziran 2026, ss. 185-09, doi:10.21492/inuhfd.1755504.

Vancouver

1.Ahmet Talha Özen. CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ. İnÜHFD. 01 Haziran 2026;17(1):185-209. doi:10.21492/inuhfd.1755504

CEZA HUKUKUNDA ZORUNLULUK HALİNİN SINIRLARININ GENİŞLETİLMESİ BAKIMINDAN ALMAN HUKUKUNDA KANUN ÜSTÜ ZORUNLULUK HALİNİN İNCELENMESİ

Öz

Anahtar Kelimeler

THE STATE OF NECESSITY AND THE DOCTRINE OF SUPRA-LEGAL NECESSITY IN GERMAN LAW: A COMPARATIVE ANALYSIS IN TURKISH AND GERMAN CRIMINAL LAW

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster