YABANCILIK UNSURU İÇEREN TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİNE UYGULANACAK HUKUK

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 2, 377 - 389, 31.12.2025

Aynaz Ugur

https://doi.org/10.21492/inuhfd.1770739

Öz

Günümüzde sınır aşan yatırımların artması, üretim süreçlerinin uluslararası nitelik kazanması ve bireylerin siyasi, ekonomik ya da sosyal nedenlerle ülkeler arası ilişkilerinin yoğunlaşması, milletlerarası özel hukukun birçok alanında olduğu gibi, iş hukuku bakımından da yeni ve karmaşık sorunları gündeme getirmiştir. Bu gelişmelerin doğal sonucu olarak, bireylerin birden fazla ülkeyle bağlantılı özel hukuk ilişkileri daha girift ve çözümü güç hale gelmektedir. Söz konusu karmaşıklığın en dikkat çekici yönlerinden biri, milletlerarası unsurlu iş sözleşmelerine uygulanacak hukukun belirlenmesi, yani kanunlar ihtilâfı sorunudur. Bu alan, küreselleşen ekonomik ilişkiler ve artan iş gücü hareketliliği bağlamında giderek daha fazla önem kazanmaktadır.
İş ilişkilerinde görülen çeşitlilik ve dinamik yapı, mevcut bağlama kurallarının yeterliliğini sorgulatmakta ve yeni çözüm yollarının tartışılmasını gerekli kılmaktadır. Zira uygulamada karşılaşılan temel sorunlardan biri, hangi hukukun uygulanacağı kadar, uygulanan hukukun işçinin –yani sözleşmenin zayıf tarafının– korunmasını ne ölçüde sağladığıdır. Bu nedenle, sınır aşan iş sözleşmelerinde uygulanacak hukuk kurallarının, sadece taraflar arasındaki dengeyi değil, aynı zamanda emek hakkının uluslararası düzeyde korunmasını da gözetmesi gerektiği; hem doktrinde hem de ulusal ve uluslararası yargı kararlarında geniş biçimde tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

toplu sözleşme , uygulanacak hukuk , kamu düzeni

THE APPLICABLE LAW TO COLLECTIVE LABOR AGREEMENTS INVOLVING A FOREIGN ELEMENT

Öz

In today’s world, the rise of cross-border investments, the internationalization of production processes, and the intensification of individuals’ political, economic, and social relations across countries have brought about new and complex issues in many areas of private international law, including labor law. As a natural consequence of these developments, private legal relationships involving individuals connected to more than one country have become increasingly intricate and difficult to resolve.
One of the most striking manifestations of this complexity is the issue of determining the applicable law in employment contracts with international elements—commonly referred to as conflict of laws. This issue has gained growing importance in the context of globalized economic relations and increased labor mobility. The diversity and dynamic nature of modern employment relationships call into question the adequacy of existing choice-of-law rules and necessitate the discussion of new solutions. In practice, one of the main concerns is not only which law is to be applied, but also to what extent the applicable law ensures the protection of the employee, who is typically the weaker party in the contractual relationship.
Therefore, the legal rules governing cross-border employment contracts must consider not only the balance between the parties but also the protection of labor rights at an international level—a matter that has been widely debated in both academic doctrine and national and international case law.

Anahtar Kelimeler

collective labour agreement, , public policy , applicable law

Kaynakça

• AKTAY, Nizamettin: Toplu İş Sözleşmesi, Ankara, 2000.
• AKYİĞİT, Ercan: “Milletlerarası Özel Hukuk Bakımından Hizmet Akdinde Hukuk Seçimi”, Cimento İşveren Dergisi, Yıl: 1990, C.4, S.6.
• ANTON, Anthony/BEAUMONT, Paul: Private International Law, 2022.
• AYBAY, Rona: Yabancılar Hukuku, B.2, İstanbul, 2007.
• BOGDAN, Michael: Labor Relations and International Private Law, In Filip Dorssemont, Teun Jaspers and Aukje van Hoek Editions, Cross-Border Collective Actions in Europe: A Legal Challenge, Oxford, 2004.
• ÇELİK, Nuri: Toplu İş Sözleşmeleri Hukuku, İstanbul, Beta Yayınları, 1995.
• ÇİÇEKLİ, Bülent: Yabancılar Hukuku, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2007.
• ÇELİKEL, Aysel / ÖZTEKİN-GELGEL, Günseli: Yabancılar Hukuku, B.16, İstanbul, 2010.
• DOĞAN, Vahit: “5718 sayılı kanuna göre iş akdine uygulanacak hukukun tespiti”, GÜHFD, 21 / (1-2), 2009.
• EBRAHIMI, Leila: International Labour Law and Conflict Rules.
• EHRENZWEIG, Albert Ahmin / JAYME, Erik: Private International Law, Frankfurt am Main, Vittorio Klostermann Verlag, 1972.
• EKONOMİ, Münir: Toplu İş Sözleşmesinin Hukuki Niteliği, İstanbul 1975.
• EKŞİ, Nuray: “Yabancılık Unsuru Taşıyan İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk”, Tunçomağ’a Armağan, 1997.
• ELÇİN, Doğa: Milletlerarası Unsurlu Bireysel ve Toplu İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk, Ankara, 2012.
• ESKO, Jari: Global Labour Law and Regulation, 2019.
• ESENER, Turhan: İş Hukuku Yönünden Toplu İş Sözleşmeleri, İstanbul 1964.
• GAMILLSCHEG, Franz: Internationales Arbeitsrecht, Band I, Springer, Berlin 1980.
• GÖNENÇ, Levent: “Kamu Düzeni Müdahalesi ve İş Hukuku,” İstanbul Hukuk Mecmuası, C. 78, 2020.
• GIULIANO, Mario / LAGARDE, Paul: Report on the Rome Convention.
• GÜNAY, Hüseyin: İşçi Hakları ve Toplu Sözleşmeler, 2015.
• HEKİMLER, Alpay: Türkiye’de Toplu Sözleşme Sistemi, İstanbul 2010.
• KOCAOĞLU, Mustafa: Toplu İş Hukuku, Ankara, 2010.
• KILIÇOĞLU, Ahmet: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Ankara, 2008.
• KREBBER, Rolf: “International Labour Standards and Conflict of Laws”, Yearbook of Private International Law, Vol. 9, Sellier European Law Publishers, Munich, 2007.
• LIUKKUNEN, Ulla: Swedish Private International Law Report, In Filip Dorssemont, Teun Jaspers and Aukje van Hoek Editions, Cross-Border Collective Actions in Europe: A Legal Challenge, Oxford, 2007.
• MALMBERG, Jonas: Swedish Private International Law Report, In Filip Dorssemont, Teun Jaspers and Aukje van Hoek Editions, Cross-Border Collective Actions in Europe, Oxford, 2007.
• MORGENSTERN, Klaus / KNAPP, Stefan: Labour Law in Global Context, 2020.
• MORGENSTERN, Klaus: Evolution of Labour Law, 2019.
• MORGENSTERN, Felix: Collective Labour Law in International Conflict of Laws, Mohr Siebeck, Tübingen 2007.
• MORSE, Alan: Employment Contracts and the Choice of Law, London, Sweet & Maxwell, 1980.
• MORENO, Palao: Transnational Labour Relations and Law, (Labour).
• MORENO, Palao: “Conflict of Laws and Collective Labour Agreements in the European Union”, Revista Española de Derecho Internacional, 62 / (2), Ministerio de Asuntos Exteriores, Madrid, 2010, (Conflict).
• NOMER, Ergin: "Uluslararası Unsurlu İş Sözleşmelerinde Uygulanacak Hukukun Tespiti", MHB, 2008, (İş).
• NOMER, Ergin: Devletler Özel Hukuku, İstanbul, 2010, (MÖHUK).
• RIEBLE, Volker: “Federal Almanya’da Toplu Sözleşme Sistemi”, çev. Alpay Hekimler, Karşılaştırmalı Perspektif ile AB Ülkeleri ve Türkiye’de Toplu Sözleşme Sistemleri, İstanbul 2010.
• RIEBLE, Volker: Tarifvertragsgesetz: Kommentar, 2. Auflage, C.H. Beck, München 2002.
• REIMANN, Mathias: “American Private International Law: The Legacy of Justice Story and the Return of the Conflicts Revolution”, The American Journal of Comparative Law, 2004.
• REİSOĞLU, Seza: Türk Hukukunda ve Mukayeseli Hukukta Toplu İş Sözleşmeleri, Ankara 1967.
• SAF, Carolina: “The Validity of a Collective Agreement Resulting from a Swedish Blacking – The Rickmers Tianjin (AD 2007 Nr. 2)”, 9 Yearbook of Private International Law, 2007.
• SUR, Melda: Toplu İş Sözleşmesi Özerkliği ve Teşmil, Ankara 1991.
• SOYER, Hüseyin: Toplu İş Sözleşmesi Hukuku, 2022.
• SOYER, Polat: Toplu Sözleşme Hukukunda Yararlılık İlkesi, Ankara, 1991.
• TARMAN, Zeynep Derya, “Yabancilik Unsuru Taşiyan İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk”, AÜHFD, 59 / (3), 2010.
• TEKİNALP, Gülören: Milletlerarası Özel Hukuk, İstanbul, 2011.
• TUNCAY, A. Can: Toplu İş Hukuku, İstanbul 2010.
• VAN HOEK, Aukje / HENDRICKX, Frank: International Collective Bargaining, Antwerp, 2002, (Bargaining).
• NOMER, Ergin: Milletlerarası Özel Hukuk, İstanbul, 2010, (MÖHUK).
• VAN HOEK, Aukje / HENDRICKX, Frank: Transnational Collective Labour Agreements: General Principles and the European Union, In Filip Dorssemont, Teun Jaspers and Aukje van Hoek Editions, Cross-Border Collective Actions in Europe: A Legal Challenge, Oxford, 2007, (Agreements).
• WERGIN, Axel / WHITE, Susan: “Collective Agreements in the UK”, Industrial Law Journal, 2001.
• KAUFMANN, Otto: “Les conventions collectives en droit international privé”, Revue critique de droit international privé, 1994 .
• YAMAKAWA, Ryo: “International Labour Law and Conflict of Laws – Recent Japanese Developments”, Japanese Yearbook of International Law, Vol. 51, 2008, (Labour).
• YAMAKAWA, Ryo: “Choice of Law in Employment Contracts: Japanese and Comparative Perspectives”, Japanese Yearbook of International Law, Vol. 52, Japanese Society of International Law, Tokyo, 2009, (Choice).
• Supreme Court of Japan, July 17 2009; Details of 2009 (Ju) 1742 | Judgments of the Supreme Court, (E.T. 15.06.2025). (±¹Á¦ 2007-03)Choice Behavior of China Shippers for Shipping Services and Transshipment Ports - Tianjin Case -.pdf, (E.T. 16.06.2025).
• Justitia et Pace Institut de Droit International, Zagreb 1971, Publications – Institut de Droit International, (E.T. 10.06.2025).
• EUR-Lex - 61996CJ0369 - EN - EUR-Lex, (E.T. 05.06.2025).
• C-165/98, Mazzoleni v. ISA, 2001 ECR I-2189, EUR-Lex - 61998CJ0165 - EN - EUR-Lex, (E.T. 15.07.2025).
• RG: 20.12.1991-21087, Türkiye-Almanya İkili Sözleşmesi m.5, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Almanya Federal Cumhuriyeti… - Konsolide metin | LEXPERA, (E.T. 15.07.2025).
• Yargıtay 9. HD, T. 17.12.2019, E. 2019/10901, K. 2019/25032, www.kazancı.com.tr, (E. T. 05.06.2025).