TÜRK HUKUKUNDA YASAMA DOKUNULMAZLIĞININ KAPSAM VE SINIRLARI

In representative democracies, parliamentary immunity provides a mechanism of assurance and protection for people's representatives against the government. This ensures that members of parliament can effectively participate in legislative activities and are protected against unjust accusations. As in other modern legal systems, the Constitution of the Republic of Turkey also regulates parliamentary immunity. Accordingly, a member of parliament who is alleged to have committed a crime before or after the election cannot be detained, questioned, arrested, or prosecuted without the decision of the parliament. The prohibition on detention includes measures such as pre-trial detention, involuntary admission for mental health observation, disciplinary confinement, arrest, and compulsory summons. Since it enables a member of parliament to attend the Assembly and participate in legislative activities, the prohibition on detention aligns with the purpose of parliamentary immunity. Parliamentary immunity also protects members of parliament against arrest. Parliamentary immunity also protects members of parliament from being questioned or subjected to criminal proceedings. The prohibition on questioning means that a member cannot be examined as a suspect or defendant by law enforcement officers, public prosecutors, judges, or courts. However, the prohibitions on questioning and prosecution are not consistent with the purpose of parliamentary immunity, as they do not prevent the member from attending the Assembly and participating in legislative activities. Introducing a constitutional amendment that would allow a member to present their defense either in writing or orally, without resorting to detention or arrest measures, would be a sound approach in terms of the rule of law principle. Considering that parliamentary immunity is generally not lifted by the Assembly in practice, such a change is also necessary to safeguard the victim's right to seek redress.

Yasama dokunulmazlığı, temsili demokrasilerde iktidara karşı halkın temsilcilerine güvence ve teminat niteliğinde bir koruma mekanizması sağlamaktadır. Bu sayede milletvekilleri fiilen Meclis çalışmalarına katılabilmekte ve haksız suçlamalara karşı korunmuş olmaktadırlar. Diğer modern hukuk düzenlerinde olduğu gibi Türkiye Cumhuriyeti Anayasası da yasama dokunulmazlığına yer vermiştir. Buna göre, seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, Meclisin kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. Tutma yasağı, gözaltına alma, gözlem altına alınma, disiplin hapsine alma, yakalama ve zorla getirme tedbirlerini kapsamaktadır. Milletvekilinin Meclise girerek yasama faaliyetlerine katılabilmesini sağladığı için tutma yasağı, yasama dokunulmazlığının amacına uygundur. Yasama dokunulmazlığı, milletvekillerini tutuklamaya karşı da korumaktadır. Yasama dokunulmazlığı, milletvekillerini sorguya çekilme ve ceza yargılamalarına karşı da korur. Sorguya çekme yasağı, milletvekilinin kolluk görevlileri, Cumhuriyet savcısı, hakim veya mahkeme tarafından şüpheli veya sanık sıfatıyla dinlenemeyeceğini ifade eder. Sorguya çekilme ve yargılama yasağı, yasama dokunulmazlığının amacına uygun değildir. Çünkü bunlar, milletvekilinin Meclise girerek yasama faaliyetlerine katılmasına engel teşkil etmez. Tutma ve tutuklama tedbirlerine başvurulmaksızın, milletvekiline savunmasını yazılı veya sözlü olarak yapma tercihi tanınarak yargılanabilmesini mümkün kılacak bir anayasa değişikliği yapılması, hukuk devleti ilkesi açısından isabetli olacaktır. Uygulamada Meclis tarafından yasama dokunulmazlığının genelde kaldırılmadığı da göz önünde bulundurulduğunda, suçtan zarar görenin hak arama özgürlüğünü sağlamak açısından da böyle bir değişikliğe ihtiyaç bulunmaktadır.