YARGI TEŞKİLATINDA BİR REFORM ARACI: TÜRK VE YABANCI HUKUKTA HAKİM VE SAVCI YARDIMCILIĞI

Mahkemelerdeki dava sayısı ve yoğun iş yükü, hâkimlerin etkili bir şekilde davaları inceleyip sonuçlandırmalarını zorlaştırmaktadır. Mahkemelerin iş yükü fazla olduğu için davaların nihayete erme süresi uzayabilmekte ve yargılamanın makul sürede sonuçlandırılması zorlaşmaktadır. Bu bağlamda hakim ve savcı yardımcıları, özellikle rutin ve basit işlemleri üstlenerek, yargı sürecini hızlandırabilmektedir. Ülkemiz için yeni bir düzenleme niteliğinde olan, eski dönemde adaylık adıyla bildiğimiz şu anki uygulamada, hakim ve savcı yardımcılığı adıyla yeniden düzenlenen ve 7 Mayıs 2024 tarih ve 32539 Sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan “Hakim ve Savcı Yardımcılığı Yönetmeliği”; Türkiye'deki yargı sisteminin işleyişini hızlandırmak ve yargılama sürecini daha verimli hale getirmeyi amaçlamaktadır. Bu makalenin amacı, kurumun yargı etkinliği üzerindeki işlevselliğini değerlendirmek, karşılaştırmalı hukukta benzer modellerle kıyaslayarak muhtemel katkı ve risk alanlarını belirlemek ve uygulamaya yönelik çözüm önerileri geliştirmektir; yöntem olarak mevzuat ve doktrin incelemesi ile karşılaştırmalı hukuk analizi (seçili ülke örnekleri) kullanılmış; bulgular, kurumun iş yükünü azaltma, makul sürede yargılama ve karar kalitesini artırma yönünde olumlu potansiyel taşıdığını, ancak görev tanımı, eğitim, denetim ve etik güvenceler bakımından kurumsal kapasite takviyesine ihtiyaç bulunduğunu göstermiştir; özgünlük ise düzenlemenin erken döneminde Türkiye odaklı, ölçüt temelli bir değerlendirme ve somut yönetişim önerileri sunulmasında yatmaktadır.

The high volume of cases and heavy workload in the courts make it difficult for judges to examine and conclude cases effectively. Because court workloads are excessive, the time required to bring cases to a close may be prolonged, which in turn makes it harder to conclude proceedings within a reasonable time. In this context, judge and prosecutor assistants can accelerate the judicial process by taking on routine and straightforward tasks. Constituting a new regulatory framework for Türkiye, the Regulation on Judge and Prosecutor Assistants—which reconfigures what was formerly known as the candidacy period as “judge and prosecutor assistantship” and entered into force upon its publication in the Official Gazette dated 7 May 2024, No. 32539—aims to speed up the functioning of Türkiye’s judicial system and make litigation more efficient. The purpose of this article is to assess the institution’s functionality in terms of judicial efficiency, to identify potential areas of contribution and risk by comparing it with analogous models in comparative law, and to develop implementation-oriented policy recommendations; the methodology comprises an analysis of legislation and doctrine together with a comparative law review (selected country examples). The findings indicate that the institution has positive potential to reduce workload, ensure trials within a reasonable time, and enhance decision quality, yet that institutional capacity needs to be strengthened in respect of task definition, training, oversight, and ethical safeguards. The study’s originality lies in providing, at this early stage of the reform, a Türkiye-focused, criteria-based evaluation and concrete governance proposals.