Araştırma Makalesi

CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ

Cilt: 16 Sayı: 2 27 Aralık 2025
PDF İndir
EN TR

CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Yapay zekâ son dönemlerde en yaygın olarak tartışılan ve dünyanın her yerinde ve her sektöründe kullanılan bir teknolojidir. Yapay zekâ teknolojisinin en önemli örneği chatbotlardır. Chatbotlar, birçok alanda kullanıldığı gibi yargı alanında da kullanılmaktadır. Çin Halk Cumhuriyeti, Amerika Birleşik Devletleri, Estonya ve Almanya gibi ülkeler yapay zekâyı yargılama faaliyetlerinde kullanmaktadır. Yapay zekânın yargılama faaliyetlerinde kullanılması, karların hızlı ve daha az hatalı çıkması açısından oldukça önemlidir. Ancak bu kullanımın hukukun temel ilkeleri arasında olan adil yargılanma hakkı ve yargı bağımsızlığı açısından riskli sonuçları olabilecektir. Hâkim tarafından chatbot kullanımı, hâkimin bağımsızlığına ve adil yargılanma ilkesine halel getirecek midir? Yapay zekâ yazılımının oluşturulması aşamasında algoritmik ayrımcılığın önüne geçilmesi gibi yapılacak olan diğer kısıtlamalar ve alınacak olan farklı tedbirler, yapay zekânın yargılama faaliyetleri içerisinde kullanımını uygun hale getirecektir. Bilindiği üzere birçok teknolojik araç yargı faaliyetlerinde kullanılmakta ve olumlu sonuçlar alınmaktadır. Online duruşma, elektronik imza gibi uygulamalar bu teknolojilerin başarılı örneklerindendir. Her ne kadar chatbotlar için bir ön yargı bulunsa da alınacak tedbirle birlikte yargıdaki iş yükünü büyük ölçüde ortadan kaldıracaktır. Burada yapay zekâ direkt olarak hâkimin yerine geçecek bir teknoloji değil bir yardımcı araç olarak kullanılacaktır.

Anahtar Kelimeler

yapay zeka , adil yargılanma , yargı bağımsızlığı

Kaynakça

  1. “Estonia’s National Artificial Intelligence Strategy 2019-2021”, https://ai-watch.ec.europa.eu/countries/estonia/estonia-ai-strategyreport_en, (Erişim: 03.11.2025).
  2. AKİ, Jimmy: “Chinese Internet Court Uses Blockchain To Combat Online Plagiarism”, 2018, https://au.finance.yahoo.com/news/chinese-internet-court-uses-blockchain-055508526.html, (Erişim: 11.11.2025).
  3. ALP, Mustafa: “Anayasa Hukuku Açısından Mahkeme Kararlarında Sözde (Görünürde) Gerekçe”, Prof. Dr. Mahmut Tevfik Birsel’e Armağan, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, İzmir 2001.
  4. ANGWIN, Julia/LARSON, Jeff/MATTU, Surya/KIRCHNER, Lauren: “Machine Bias”, https://www.propublica.org/article/machine-bias-risk-assessments-in-criminal-sentencing, (Erişim: 04.11.2025).
  5. ARISTOTELES: Politika, Çev. Mete Tunçay, Remzi Kitabevi, İstanbul 2000.
  6. BAYRAKTAR, Tuğba/KOYUNCU, Nuran: “Adil Yargılanma Hakkı”, 2nd International Congress on Political, Economic and Social Studies (ICPESS), 19–22 May 2017, s.161-177.
  7. BEKRİ, M. Nedim: “Gerekçeli Karar Hakkı”, Ankara Barosu Dergisi, (3), 2014, s.203-228.
  8. BİRTANE, Şermin: “Hâkime Yardımcı Yapay Zekâ”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (59), 2024, s.233-272.
  9. BRENNAN, Tim/Dieterich, William/Ehret, Beate: “Evaluating the Predictive Validity of the COMPAS Risk and Needs Assessment System”, Criminal Justice and Behavior, 36, 2009, s.21-40.
  10. EKREN, Nebahat Nalan: “Adil Yargılanma Hakkının Temel İlkesi Olarak Tabiî Hâkim İlkesi”, Eskişehir Barosu Dergisi, (Özel Sayı), 2024, s.252-273.

Kaynak Göster

APA
Çoğalan, M., & Kaya, Z. E. (2025). CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16(2), 629-640. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1823247
AMA
1.Çoğalan M, Kaya ZE. CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ. İnÜHFD. 2025;16(2):629-640. doi:10.21492/inuhfd.1823247
Chicago
Çoğalan, Mehmet, ve Zeynep Ebrar Kaya. 2025. “CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16 (2): 629-40. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1823247.
EndNote
Çoğalan M, Kaya ZE (01 Aralık 2025) CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16 2 629–640.
IEEE
[1]M. Çoğalan ve Z. E. Kaya, “CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ”, İnÜHFD, c. 16, sy 2, ss. 629–640, Ara. 2025, doi: 10.21492/inuhfd.1823247.
ISNAD
Çoğalan, Mehmet - Kaya, Zeynep Ebrar. “CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16/2 (01 Aralık 2025): 629-640. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1823247.
JAMA
1.Çoğalan M, Kaya ZE. CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ. İnÜHFD. 2025;16:629–640.
MLA
Çoğalan, Mehmet, ve Zeynep Ebrar Kaya. “CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 16, sy 2, Aralık 2025, ss. 629-40, doi:10.21492/inuhfd.1823247.
Vancouver
1.Mehmet Çoğalan, Zeynep Ebrar Kaya. CHATBOTLARIN YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE ADİL YARGILANMA HAKKI BOYUTUYLA DEĞERLENDİRİLMESİ. İnÜHFD. 01 Aralık 2025;16(2):629-40. doi:10.21492/inuhfd.1823247