ABD’DE BAŞKAN’IN IMPEACHMENT YOLUYLA SORUMLULUĞU: FİİLİYATTA BAŞKANLARIN AZLEDİLMESİ NE KADAR MÜMKÜNDÜR?

ABD’de 1787 Anayasasında kuvvetler ayrılığına dengeler ve frenler mekanizmasının aşılanmasıyla şekillenen bir başkanlık sistemi kuruldu. Bu sistemde özellikle yasama ile yürütme organları karşılıklı olarak birbirlerini dengeleyici ve frenleyici mekanizmalarla donanımlı hale getirildiler. Yasama ile yürütme arasında dengeleme ve frenleme araçlarından birisi de yürütme yetkisine sahip olan Başkan’ın Kongre tarafından impeachment süreci yoluyla görevine son verilmesidir. Impeachment süreci, Kongre’nin iki kanadında yürütülen iki aşamalı bir soruşturma usulüdür. İlk aşamada Başkan, Başkan yardımcısı, bakanlar ve federal kamu görevlileri hakkında Temsilciler Meclisi tarafından suçlama yapılır. Burada suçlamaya konu olan her bir fiil birer suçlama maddesi başlığı altında belirlenerek kabul edilir. İkinci aşamada hakkında suçlama kararı alınan federal görevliler Senato tarafından yargılanır. İmpeachment, yasama ve yürütme ilişkilerinde yasama lehine “dengeleyici ve frenleyici” mekanizma olarak işlev görmek üzere anayasal sistemde yerini almıştır. Fakat kongredeki partizanlık, azil için aranan üçte iki çoğunluk gibi şartlar, yasamanın yürütmeye karşı sahip olduğu impeachment uygulamasının dengeleyici ve frenleyici işlevini zayıflatmaktadır. Amerika’nın kuruluşundan bu yana 239 yıl içinde sadece 4 başkan hakkında beş kere impeachment uygulaması gerçekleştiği halde hiçbir başkan hakkında görevden alma işlemi gerçekleşmemiştir. Bu vesileyle bundan sonraki yıllarda da impeachment sürecinin etkinliğini azaltan şartlar devam ettiği sürece Başkan’ın azledilmesi ihtimali oldukça zayıf görülüyor.

In the United States, a presidential system was established under the 1787 Constitution, shaped by the incorporation of the separation of powers principle together with a system of checks and balances. Within this system, the legislative and executive branches were equipped with reciprocal mechanisms designed to balance and restrain one another. One of the principal instruments of checks and balances between the legislature and the executive is the termination of the President’s term of office by Congress through the impeachment process. Impeachment is a two-stage investigatory and adjudicatory procedure conducted by the two chambers of Congress. In the first stage, the President, the Vice President, cabinet members, and federal civil officers are impeached by the House of Representatives. Each alleged act is identified and adopted as a separate article of impeachment. In the second stage, federal officials who have been impeached are tried by the Senate. Impeachment occupies its place within the constitutional system as a “checking and balancing” mechanism operating in favor of the legislative branch in legislative–executive relations. However, factors such as partisanship within Congress and the requirement of a two-thirds majority for conviction substantially weaken the effectiveness of impeachment as a balancing and restraining mechanism against the executive. Although impeachment proceedings have been initiated five times against four Presidents over the 239 years since the founding of the United States, no President has ever been removed from office. Accordingly, as long as the conditions that diminish the effectiveness of the impeachment process persist, the likelihood of a President’s removal from office appears to be quite low in the coming years.