KOLEKTİF GÜVENLİK SİSTEMİ’NİN ETKİSİZLİĞİ IŞIĞINDA ULUSLARARASI MAHKEMELERİN POTANSİYEL ROLÜ: MYANMAR ÖRNEĞİ

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) liderliğini yaptığı kolektif güvenlik sisteminin etkinliği, belirli vesilelerle gündeme gelen ve uluslararası siyaseti doğrudan etkileyen temel bir tartışma alanıdır. Bu bağlamda dikkat çeken en kritik nokta, uluslararası toplumun barış ve güvenliğini doğrudan ilgilendiren konular da dâhil tüm meselelerde alınacak kararlarda BMGK daimî üyelerinin çıkarlarına uyulması gerekliliğidir. Rohingya Müslümanlarına karşı işlenen etnik kıyım ve soykırım suçlarına ilişkin Uluslararası Myanmar Bağımsız Araştırma Misyonu (The Independent International Fact Finding Mission on Myanmar (FFM)) ve BM Myanmar Bağımsız Soruşturma Mekanizması (Independent Investigative Mechanism for Myanmar (IIMM)) tarafından ortaya konulan güçlü bulgulara rağmen, BMGK’nin Çin ve Rusya vetoları nedeniyle harekete geçemeyişi konunun bu veçhesiyle değerlendirilebilecek en önemli örneklerden birisidir. Bu çalışmada da BMGK’nin işlevsiz kaldığı kriz durumlarında uluslararası mahkemelerin uluslararası barışa, güvenliğe ve hesap verebilirliğe ne ölçüde katkı sağlayabileceği sorusunun cevabı aranmaktadır. Bu çerçevede çalışmada, etnik kıyım ve soykırıma dair mevcut düzenlemelerin yanı sıra konuya ilişkin FFM ile IIMM tarafından açıklanan ve UAD ile UCM süreçlerine dayanak teşkil eden raporlar ile son olarak evrensel yargı seçeneği üzerinden etraflı değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmada BMGK daimî üyelerinden kaynaklanan yapısal tıkanıklık BM sisteminde reform olmadan tamamen aşılamasa da uluslararası mahkemelerin cezasızlığın azaltılması, hukuki sorumluluğun daha görünür kılınması ve yaşanan suçlara dair uluslararası baskının ve farkındalığın artırılması gibi hususlarda önemli bir rol oynayacağı kanaati ortaya konmuştur.

The effectiveness of the collective security system headed by United Nations Security Council (UNSC) remains a deep-rooted subject of debate, manifesting itself in specific crisis and having a direct impact on international politics. At the very core of this debate lies the requirement that decisions on all matters, including those directly affecting international peace and security, must be in the line with the interest of the UNSC’s permanent members. Despite the compelling evidence and findings of UN Independent International Fact-Finding Mission on Myanmar (FFM) and UN Independent Investigative Mechanism for Myanmar (IIMM) regarding the ethnic cleansing and genocide committed against the Rohingya, the UNSC’s inability to take action due to the veto power misused by China and Russia stands as one of the most important example illustrating this aspect of the issue. This study aims to conduct a comprehensive analysis based not only on existing regulations regarding ethnic cleansing and genocide, but also on reports issued by the FFM and IIMM, which constitute an important evidentiary basis for proceedings before the ICJ and the ICC as well as under the principle of universal jurisdiction. Although the study concludes that the structural deadlock stemming from the UNSC’s permanent members cannot be fully overcome without reform of the UN, it argues that international courts may nevertheless play a vital role in reducing impunity, strengthening the visibility of legal accountability, and increasing international pressure and awareness regarding the crimes committed.