BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ENGELLİ HAKLARINA İLİŞKİN SÖZLEŞME ÇERÇEVESİNDE TÜRKİYE’DE ENGELLİLERİN TEMEL HAKLARA ERİŞİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Abstract Throughout history, people with disabilities have been subjected to abuses such as exclusion, discrimination and eugenics. The perspective on disability held by movements such as ableism, which we have discussed in our study, has been extremely negative. According to the proponents of this movement, disability is viewed as a deviation from the norm. Undoubtedly, the approach to disability must be very different from this. The United Nations Convention on the Rights of Persons with Disabilities was signed by the signatory states to rectify all these misguided approaches. The Convention, which imposes certain obligations on signatory states, aims to remove the person with a disability from being an object of pity, a person to be treated, or an object of social compassion, and to establish them as a subject of fundamental human rights. The Convention, which Turkey has also ratified and incorporated into its domestic legal framework, imposes obligations on signatory states to prevent discrimination, ensure accessibility, and guarantee access to fundamental rights such as education, health and the right to work, as well as to carry out awareness-raising activities within society for this purpose. In this study, the fundamental rights listed in the Convention have been examined, and an effort has been made to assess the extent to which persons with disabilities in our country have access to these rights.

Tarihsel süreç içerisinde engelli bireylerin dışlanma, hor görülme, öjeni gibi hareketlere maruz kalma gibi kötü uygulamalara maruz kalması söz konusu olmuştur. Çalışmamızda yer verdiğimiz sağlamcılık gibi akımların engelliliğe bakışı çok olumsuz olmuştur. Bu akımın temsilcilerine göre; engelli normal kabul edilen insan anlayışına göre bir sapma olarak görülür. Şüphesiz ki , engelliliğe olan yaklaşım bundan çok farklı olmaldır. Birleşmiş Milletler Engelli Haklarına ilişkin sözleşmesi tüm bu yanlış yaklaşımları değiştirmek için taraf devletlerce imzalanmıştır. Taraf devletlere kimi yükümlülükler getiren Sözleşme, engelli bireyin acıma nesnesi, tedavi edilecek kişi, toplumsal şefkat nesnesi gibi durumlardan çıkarıp onu temel insan haklarının bir öznesi haline getirmeyi amaçlamıştır. Türkiye’nin de taraf olarak bir iç hukuk düzenlemesi haline getirdiği Sözleşme, ayrımcılığın önlenmesi, erişebilirliğin sağlanması, eğitim, sağlık, çalışma hakkı gibi temel haklara ulaşımın sağlanması ve bu amaçla toplumda biliniçlendirme faaliyetlerinin yapılmasını taraf devletlere bir yükümlülülük olarak getirmiştir. Çalışmamızda Sözleşme’nin sıraladağı temel haklar incelenmiş ve ülkemiz açısından söz konusu haklara engelli bireylerin erişiminin değerlendirilmesi yapılmaya gayret edilmiştir.