5737 SAYILI VAKIFLAR KANUNU’NUN 30. MADDESİ KAPSAMINDA VAKIF KÜLTÜR VARLIĞI NİTELİĞİNDEKİ TAŞINMAZLARIN MAZBUT VAKFINA DEVRİ

743 sayılı Türk Kanunu Medenisi’nin yürürlüğünden önce vakıf yoluyla meydana gelmiş olup sonrasında çeşitli kamu kurum ve kuruluşlarına devredilen vakıf kültür varlığı niteliğindeki taşınmazların vakıflarına dönüşü, günümüze değin kanun koyucunun düzenleme ihtiyacı duyduğu bir hukukî sorun olmuştur. Bu hususta öncelikle 1957 yılında 7044 sayılı Kanun yürürlüğe konularak bu taşınmazların vakıflarına değil, Vakıflar Genel Müdürlüğüne devri öngörülmüş; 2008 yılında yürürlüğe konulan 5737 sayılı Vakıflar Kanunu’nun 30. maddesiyle ise ilgili mazbut vakfına devri düzenlenmiştir. 20.11.2025 tarihinde 7565 sayılı Kanun’la 30. maddede yapılan değişiklikler, devirle yükümlü tüzel kişilerin kapsamını genişletmiş ve uygulamada belirsizliklere yol açan vakıf yoluyla meydana gelme şartını ilk defa açıklığa kavuşturmuştur. Bu çalışmada, VK m. 30 kapsamında vakıf kültür varlığı niteliğindeki taşınmazların mazbut vakfına devrinin şartları ve usulü incelenmektedir. Bu devrin dört kümülatif şartı bulunmaktadır. Bunlar; taşınmazın ait olduğu vakfın mazbut vakıf olması, taşınmazın vakıf kültür varlığı niteliğinde olması, taşınmazın kamu tüzel kişileri veya bunlara ait müessese, iktisadi işletme ya da bağlı ortaklıkların mülkiyetinde bulunması ve taşınmazın vakıf yoluyla meydana gelmiş olmasıdır. Çalışmada, bu şartların kapsamı ve uygulanmasına ilişkin başlıca sorunlar, öğretideki görüşler ve yargı kararları ışığında ele alınmış; özellikle 7565 sayılı Kanun’la getirilen yeni düzenlemelerin önceki hukukî rejimden farkları ortaya konulmuştur. Vakıf yoluyla meydana gelme şartı, doğrudan vakfedilen taşınmazlar ile vakıf kaynaklarından inşa edilmiş, onarılmış veya ilaveler yapılmak suretiyle katkı sağlanmış taşınmazlar bakımından ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Devir usulü bakımından ise uygulamada karşılaşılan idarî yoldan tescil ile VK m. 30’a dayalı olarak açılan yolsuz tescilin düzeltilmesi davaları incelenmiştir. Nihayetinde, vakıf yoluyla meydana gelmiş taşınmazların vakıf kökenleriyle yeniden buluşturulması ve vakfiyelerinde öngörülen amaçlara tahsisinin sağlanması bakımından, olması gereken hukuk bakımından çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

The return to their waqfs of immovable cultural properties created through waqf and subsequently transferred to various public institutions and organizations has long been a legal issue requiring legislative intervention. Law No. 7044, enacted in 1957, provided for the transfer of such properties to the General Directorate of Foundations rather than to their waqfs. Article 30 of the Foundations Law No. 5737, enacted in 2008, subsequently provided for their transfer to the relevant mazbut waqf. Amendments introduced by Law No. 7565 on 20 November 2025 expanded the scope of entities subject to the transfer obligation and clarified, for the first time, the requirement that the property must have been created through waqf. This study examines the conditions and procedure for the transfer of immovable cultural properties of waqf origin to their mazbut waqfs under Article 30 of Law No. 5737. Four cumulative conditions are identified: the relevant waqf must be a mazbut waqf; the property must qualify as a cultural property of waqf origin; it must be owned by the public legal entities specified in Article 30; and it must have been created through waqf. Particular attention is given to the latter condition, which is examined in relation to properties directly endowed and those constructed, repaired, or contributed to through additions using waqf resources. The study also addresses the administrative registration procedure and actions for rectification of unlawful registration. Finally, proposals de lege ferenda are presented for reconnecting such properties with their waqf origins and ensuring their allocation to the purposes stipulated in their waqf deeds.