SAİT HALİM PAŞA'NIN EGEMENLİK ANLAYIŞI VE ÖNGÖRDÜĞÜ HÜKÜMET SİSTEMİ
Öz
Bu çalışmada, Osmanlının son döneminde yüksek memuriyetlerde bulunmuş, dönemin en güçlü partisi olan İttihat ve Terakki Cemiyetinin genel başkanlığını yapmış, sadrazamlık görevinde bulunmuş, İslamcı bir düşünür olan Said Halim Paşa’nın egemenlik anlayışı ve geliştirdiği hükümet sistemi incelenmiştir. İslamcı düşünce yapısına uygun olarak, kanun yapma yetkisiyle donatılmış organ olan teşri merci (yasama kurulu) hariç, devletin etkili makamlarının seçimle işbaşına gelmesini önermiştir. Bu çerçevede, devlet başkanı ve millet meclisi halk tarafından seçilecektir. Fakat bunlar seçimle işbaşına gelseler de şeriattan kaynaklanan bir iktidarı temsil ettiklerinden meşruiyetlerini milletten değil, İslami ilkelere bağlılıktan aldıklarından egemenlik nihai olarak halka ait değildir. Halkın iradesinin üstünde bir ilahi irade vardır. Dolayısıyla onun egemenlik konusundaki yaklaşımı, providansiyel egemenlik anlayışını çağrıştırmaktadır. Devlet bakanının seçimle işbasına gelmesini önerdiğinden, devlet şekli olarak da cumhuriyeti benimsemiştir. Geliştirdiği hükümet sistemi, bazı yönleriyle parlamenter sistemi, bazı yönleriyle başkanlık sistemini çağrıştırmaktadır. Bir başka ifadeyle geliştirdiği hükümet sisteminin, eklektik bir sistem olduğu söylenebilir. Önerdiği sistemde, kanun yapma yetkisi, halk tarafından seçilmiş meclise değil, İslam hukukçularına ait olacaktır. Bu yönüyle önerdiği hükümet sisteminin günümüz demokratik hükümet sistemleriyle uyumlu olduğu söylenemez.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- KAYNAKÇA
- AKDAĞ, Mustafa: Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası: Celali İsyanları, Bilgi Yayınevi, Ankara 1975.
- AKYILDIZ, Ali: “Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 28, s. 250-251.
- AKYILMAZ, Gül: “Birinci Jön Türk Hareketinin (Yeni Osmanlılar Cemiyeti) İdeolojisine Bir Örnek: Namık Kemal ve Fikirleri”, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, S. 2 (1999), s. 233-251.
- AZİMLİ, Mehmet: “Hulefa-i Raşidin Dönemi Halife Seçimleri”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VII (2007), S. 1, s. 35-59.
- BAYAR, Celal, Ben de Yazdım: Milli Mücadeleye Giriş, C. IV., Baha Matbaası, İstanbul 1967.
- BAYUR, Hikmet: Türk İnkılabı Tarihi C. 3, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1991.
- BERKES, Niyazi: Türkiye’de Çağdaşlaşma, Doğu-Batı Yayınları, İstanbul 1978.
- BİRAND, Kâmıran, “Aydınlanma Devri Devlet Felsefesinin Tanzimat’ta Tesirleri”, in Kâmıran Birand Kulliyatı (1-3), Akçağ Yayınları, Ankara 1998.
- BOSTAN, M. Hanefi: “Said Halim Paşa”, Türkiye’de Sosyoloji 1 (der.) Özdemir, M. Çağatay: Phoenix Yayınları, Ankara 2008, s. 69-92.