OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDA DEFTERDARLIK VE GÜNÜMÜZ YANSIMALARI
Öz
Çalışma kapsamında Osmanlı İmparatorluğu’nun tarihte eşine az rastlanan uzunluktaki devlet yönetiminde büyük bir önemi olan defterdarlık makamı incelenmiştir. Günümüzdeki maliye bakanlığına benzetilebilecek olan bu makam, devletlerin siyasi varlıklarını sürdürebilmesi için zorunlu olan finans kaynaklarının kaydını ve kontrolünü yapmaktaydı. Osmanlı İmparatorluğu’nun uzun yıllar hüküm sürmesinde askeri başarılarının yanında, mali konulardaki yönetimsel başarısının etkisi yadsınamaz. Bu yönetimin yapıldğı makam ise defterdarlık olmuştur. Ancak bununla beraber defterdarlık, bürokrasi içinde büyük çekişmelere de sebep olmuş bir makamdır. Bu öneme haiz bir makamın kurumsal yapısının incelenmesi, Osmanlı mali yapısının ve bu makamın günümüz mali kurumlarına etkilerini anlamak bakımından gereklidir. İki bölümden oluşan bu çalışmada ilk bölüm olarak defterdarlığın kökeni, Osmanlı Devleti’nde ortaya çıkışı, görevleri, defterdar olarak seçilecek kişilerin taşıması gereken özellikler anahatları ile açıklanmış; ikinci bölümde ise defterdarlık makamının yönetim anlayışındaki ve devlet toprağının sınırlarındaki değişime bağlı olarak geçirdiği yapısal değişimler üzerinde durulmuştur. Osmanlı İmparatorluğu’nda makamın ilk ortaya çıkışından, maliye nezareti adını aldığı tarihe kadar olan süreç ele alınmıştır. Bu çalışma ile ise Osmanlı İmparatorluğu’nun mali alandaki temel kurumunun yapısal ve teknik özellikleri ortaya konulmak amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AFYONCU, Erhan: Osmanlı Devlet Teşkilatında Defterhane-i Amire (XVI.-XVIII. Yüzyıllar), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2014.
- AĞAR, Serkan. “Geçmişten Bugüne Mali İdare”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 73, 2007, s.372-432.
- AKDAĞ, Mustafa: Türkiye’nin İktisadi ve İçtimai Tarihi Cilt II 1453-1559, 2. Baskı, Tekin Yayınevi, İstanbul 1979.
- AYANOĞLU, Ahmet: Türk Bütçe Sistemi ve Bütçe Denetimi, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2016.Fi
- BİLGİN, Aydın/GÜNALAN, Rıfat: XV-XVI. Yüzyıllarda Osmanlı Maliyesi ve Defter Sistemi, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2008.
- BİLGİN, Aydın/GÜNALAN Rıfat: “XVI. Yüzyılda Osmanlı Eyalet Defterdarlıklarının Ortaya Çıkışı ve Gelişimi”, Osmanlı Araştırmaları, Hazırlayanlar: Halil İnalcık, İsmail E. Erünsal, Heath W. Lowry, Feridun Emecen, Klaus Kreiser, Sayı XXX, 2007, s.57-73.
- BERKES, Niyazi: Türkiye’de Çağdaşlaşma, 14. Baskı, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2009.
- BÜLBÜL, Yaşar: “Klasik Dönem Osmanlı Muhasebe Sistemi”, Divan İlmi Araştırmalar Dergisi, 6(1), 1999, s.151-182.
- CEZAR, Yavuz: “Osmanlı Devleti'nin Malî Kurumlarından Tersâne-İ Âmire Hazinesi ve Defterdarlığı’nın 1805 Tarih Kuruluş Yasası ve Eki”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası: Ord. Prof. Ömer Lütfi Barkan'a Armağan, 41(1-4), 1985, s.361-388.
- CEZAR, Yavuz: Osmanlı Maliyesinde Bunalım ve Değişim Dönemi (18. Yüzyıldan Tanzimat’a Mali Tarih), Alan Yayıncılık, İstanbul 1986.