MARTHA C. NUSSBAUM’UN DUYGU TEORİSİNDEN HAREKETLE YARGILAMADA EMPATİ VE SEMPATİ KAVRAMLARININ ROLÜ
Öz
Duygular uzun bir süre boyunca yargılamada kullanılmasına karşı çıkılan araçlar olarak görülmüş, hâkimin tarafsızlığına zarar vereceği düşüncesiyle reddedilmişlerdir. Yasa yapma süreçlerini dahi etkileyen duyguların, hâkimin yargılamasında da kendilerine yer bulacağı açıktır. Bu nedenle yargılamada duyguları reddeden bir anlayışın yerine yargılamada duygulardan nasıl yararlanılabileceği üzerine düşünülmesi gerekir. Çünkü duygular, yargılamada ve hatta sosyal hayatta adaletsizliklerin sebebi olabilir. Martha C. Nussbaum, kendi duygu teorisini geliştirerek duyguların adaletsizliklere nasıl sebep olduklarını göstermiş, geliştirmiş olduğu hümanizm yaklaşımıyla adaletsizliklerin engellenmesi için çalışmıştır. Bu makalede Martha C. Nussbaum’un duygu teorisinden hareket edilerek mahkemede duyguların öneminden bahsedilecek, ardından empati ve sempati kavramları üzerinde durularak yargılamada bu kavramların edinebileceği rol üzerine tartışılacaktır. Temel iddiamız, empati ve sempatinin hâkimin kendisinin ve yargılamanın taraflarının duygularını anlamada önemli bir araç olacağıdır. Üstelik düşünülenin aksine bu kavramlar, hâkimin tarafsızlığına da gölge düşürmeyecek; tarafsızlığı sağlamada hâkimin elini kuvvetlendirecektir. Empati ve sempati kavramlarının yardımıyla hâkim, yargılamada duyguları alet çantasındaki bir aleti kullanan bir usta gibi kullanacak, duygularının etkisinde değil, duygularının yardımıyla adaleti sağlayacak kararı verecektir.
Anahtar Kelimeler
Martha C. Nussbaum, Empati, Sempati, Yargılama, Duygu Teorisi
Kaynakça
- BENSON, Michael L.: ‘‘Emotions and Adjudication: Status Degradation Among White-Collar Criminals’’, Justice Quarterly, 7(3), 1990, https://www.researchgate.net/publication/248966576_Emotions_and_Adjudication_Status_Degradation_Among_White-Collar_Criminals (Erişim Tarihi: 23.10.2020).
- BLIX, Stina Bergman/WETTERGREN, Asa: ‘‘A Sociological Perspective on Emotions in the Judiciary’’; Emotion Review, 8(1), 2016, https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/1754073915601226 (Erişim Tarihi: 23.10.2020).
- ÇELİK, Elif: ‘‘İnsan Hakları Kavramını Nussbaum’un Yapabilirlikler Yaklaşımı İle Düşünmek’’, Arkhe-Logos Dergisi, (4), 2017.
- ERKIZAN, H. Nur Beyaz: ‘‘Küresel Politik Liberalizmde (Global Political Liberalism) İnsan ve Eğitim’’, Aristoteles’ten Nussbaum’a İnsan içinde, Sentez Yayıncılık, İstanbul 2012.
- FLOWER, Lisa: ‘‘Doing Loyalty: Defense Lawyers’ Subtle Dramas in Courtroom’’, Journal of Contemporary Ethnography, https://lup.lub.lu.se/search/ws/files/13744216/Doing_loyalty_final_draft.pdf (Erişim Tarihi: 22.10.2020).
- FLOWER, Lisa: ‘‘The (Un)emotional Law Student’’, Int. J. Work Organisation and Emotion, 6(3), https://www.soclaw.lu.se/sites/soclaw.lu.se/files/the-unemotional-law-student_0.pdf (Erişim Tarihi: 22.10.2020).
- GARFINKEL, Harold: ‘‘Conditions of Succesful Degradation Ceremonies’’, American Journal of Sociology, 61(5), 1950, https://www.jstor.org/stable/pdf/2773484.pdf?refreqid=excelsior%3Ac88eb6df127cee598355488bd40b824a (Erişim Tarihi 23.10.2020).
- GÜVEN, Ebru: ‘‘Martha C. Nussbaum’un İnsani Gelişme Olanaklar Yaklaşımı’’, Arkhe-Logos Felsefe Dergisi, (4), 2017.
- HART, H. L. A.: Hukuk, Özgürlük ve Ahlak, Dost Kitabevi Yayınları, Ankara 2014.
- HENDERSON, Lynne H.: ‘‘Legality and Empathy’’; Scholarly Works, Paper 870. http://scholars.law.unlv.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1893&context=facpub (Erişim Tarihi: 24.10.2020).