Annelik Suçluluğu ve Duygusal Emek Arasında: Okul Öncesi Eğitimde Kadınların Duygusal Yükü
Öz
Bu araştırma, çalışan annelerin deneyimlediği annelik suçluluğu ile okul öncesi öğretmenlerinin bu suçluluk kaynaklı ebeveyn beklentileri karşısında üstlendikleri duygusal emeğin, erken çocukluk eğitim ortamlarında nasıl karşılıklı olarak deneyimlendiğini ve anlamlandırıldığını fenomenolojik bir yaklaşımla incelemektedir. Literatürde çoğunlukla birbirinden bağımsız ele alınan bu iki olgu, bu çalışma kapsamında okul–aile etkileşimleri bağlamında birlikte değerlendirilerek erken çocukluk eğitim kurumlarında ortaya çıkan görünmez duygusal yükler betimlenmiştir. Araştırma, ölçüt örnekleme yoluyla belirlenen toplam 30 katılımcı ile yürütülmüştür: 3–6 yaş çocuğu okul öncesi eğitime devam eden 15 çalışan anne ve en az üç yıl kıdeme sahip 15 kadın okul öncesi öğretmeni. Veriler, iki gruba ayrı ayrı hazırlanmış yarı yapılandırılmış görüşme formlarıyla Aralık 2025–Ocak 2026 döneminde yüz yüze yapılan ve ses kaydı alınan görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde tematik analiz kullanılmıştır. Analizlerde iki ana tema öne çıkmıştır: (1) Annelik suçluluğunun içsel deneyimi (duygusal yük, yetersizlik algısı, telafi çabası) ve (2) suçluluğun okul ilişkilerinde dışsallaşması ve öğretmenlerin duygusal emeği (öğretmenin “yardımcı/anne vekili” olarak konumlandırılması, esneklik, iletişimle belirginleşen sınır ihlalleri, empati–kural ikilemi ve buna eşlik eden mesleki yorgunluk/tükenmişlik). Sonuç olarak çalışma, okul öncesi kurumları yalnızca pedagojik değil, aynı zamanda yoğun duygusal etkileşimlerin üretildiği toplumsal alanlar olarak yeniden düşünmeye işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adams, J., Nelson, J. A., & Raikes, H. H. (2021). Intensive mothering expectations and parent–teacher interaction in early childhood education. Journal of Early Childhood Research, 19(1), 5–20. https://doi.org/10.1177/1476718X20979602
- Bozkur, B., & Çiğ, O. (2022). Examining the relationship between maternal employment guilt and internalized sexism in mothers with preschool children. Çukurova University Faculty of Education Journal, 51(3), 1182–1204. https://doi.org/10.14812/cufej.1125337
- Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
- Braun, V., & Clarke, V. (2012). Thematic analysis. In H. Cooper (Ed.), APA handbook of research methods in psychology, Vol. 2. Research designs: Quantitative, qualitative, neuropsychological, and biological (57-71). American Psychological Association.
- Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4. bs.). Sage Publications.
- Crosnoe, R., Leventhal, T., Wirth, R. J., Pierce, K. M., & Pianta, R. C. (2015). Family socioeconomic status and consistent environmental stimulation in early childhood. Child Development, 86(3), 967–984. https://doi.org/10.1111/cdev.12349
- Dickerson, M. K., Fenech, M., & Stratigos, T. (2024). Emotional labour while working with families: Potential affordances for supporting early childhood educators’ wellbeing. Contemporary Issues in Early Childhood. https://doi.org/10.1177/14639491241252753
- Elliott, S., Powell, R., & Brenton, J. (2015). Being a good mom: Low-income, Black single mothers negotiate intensive mothering. Journal of Family Issues, 36(3), 351–370. https://doi.org/10.1177/0192513X13490279
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Okul Öncesi Eğitim
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Merve Şahin
*
0000-0001-9394-9511
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
2 Nisan 2026
Gönderilme Tarihi
25 Ocak 2026
Kabul Tarihi
28 Şubat 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 10 Sayı: 1