Avustralya, İngiltere ve Kanada Tarih ve Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Alanın Bilimsel Metodolojisini Yaşatmak: Öğrenciler Nasıl “Küçük Tarihçi/ Sosyal Bilimci” Olmayı Deneyimlemekteler?

Öz

2005 yılından bu yana, değişen öğretim programlarıyla birlikte, Türkiye’de tarih ve sosyal bilgiler öğretimi alanında önemli değişimler yaşanmaktadır. Bu değişimde dikkat çeken boyut, sosyal bilimler ve tarih disiplinlerinin metodolojisine ilişkin beceri ve kavramların ön plana çıkmasıdır. Bu doğrultuda, ‘öğrenciyi küçük sosyal bilimci/tarihçi kılma süreci’ olarak adlandırılabilecek bu değişimin nasıl gerçekleştiği sorusunun cevaplarını ortaya koymak önem kazanmaktadır. Bu sürecin daha iyi anlaşılabilmesi açısından, yabancı ülkelerde okutulan tarih ve sosyal bilgiler ders kitaplarında bu sürecin nasıl ele alındığının incelenmesi gerekli görülmektedir. Bu çerçevede araştırmanın amacı, tarih/sosyal bilimler metodolojisinin yabancı ülkelerde okutulan ders kitaplarında nasıl işlendiğini ve öğrencilerin küçük tarihçi/sosyal bilimci olma sürecinde ders kitaplarında nelerle karşılaştıklarını ortaya koymaktır. Bu çerçevede araştırmanın çalışma grubunu Avustralya, İngiliz ve Kanada tarih ve sosyal bilgiler ders kitapları oluşturmaktadır. Yabancı ders kitapları, Sosyal Bilimlerin/Tarihin metodolojisini ve kanıt temelli öğrenmenin anlamını gösteren metinler ve etkinlikler, tarihsel becerilerin/kavramların sunumu, kanıt/kaynak türleri ve etkinlik/soru örnekleri temel ölçütleri çerçevesinde incelenmiştir. İnceleme sonuçları, yabancı ülke ders kitaplarının öğrencileri küçük tarihçiler/sosyal bilimciler kılma sürecinde nitelik ve nicelik olarak gelişmiş olduklarını ortaya koymaktadır. Öğrencilere, tarih/sosyal bilgiler ders kitaplarında, sürece etkin katılımları sağlanarak tarihin/sosyal bilimlerin metodolojisinin ne olduğu yaşatılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tarih/Sosyal Bilimler Metodolojisi
• Ders Kitapları
• Doküman Analizi.

Etik Beyan

Çalışma doküman incelemesi olması nedeniyle gerek olmadığı düşünülmektedir.

Realizing the Scientific Methodology of the Field in History and Social Studies Textbooks in Australia, England and Canada: How Do Students Experience Becoming “Young Historians/Social Scientists”?

Öz

Since 2005, alongside changing curricula, significant changes have been taking place in the teaching of history and social studies in Türkiye. A notable aspect of this change is the emphasis on skills and concepts related to the methodology of social sciences/history. Accordingly, it is important to explore how this change, which may be described as the process of transforming students into “young social scientists/historians,” has taken place. To gain a better understanding of this process, it is considered necessary to examine how it is addressed in history and social studies textbooks used in foreign countries. Within this framework, the aim of the research is to reveal how the methodology of history/social sciences is addressed in foreign textbooks and to show what students encounter in textbooks in the process of becoming young historians/social scientists. In this context, the research group consists of Australian, British, and Canadian history and social studies textbooks. Foreign textbooks were examined within the framework of basic criteria such as “texts and activities that demonstrate the methodology of Social Sciences/History and the meaning of evidence-based learning”, “the presentation of historical skills/concepts”, “types of evidence/sources”, and “examples of activities/questions”. The results of the review reveal that foreign textbooks are well developed in both qualitative and quantitative terms in the process of turning students into young historians/social scientists. Through active participation in the process, students are given a hands-on understanding of the methodology of history and the social sciences in their history and social studies textbooks.

Anahtar Kelimeler

• The Methodology of History/Social Sciences
• Textbooks
• Document Analysis

Etik Beyan

As this is a review of working documents, it is not considered necessary.

Kaynakça

1. Arthur, J., & Phillips, R. (2000). Issues in history teaching. Routledge.
2. Banham, D., & Culpin, C. (2006). Germany 1919–1945 for SHP GCSE. Hodder Education.
3. Barr, R., Barth, J. L., & Shermis, S. S. (1977). The nature of the social studies. ETC Publications.
4. Barth, J. L., & Demirtaş, A. (1997). İlköğretim sosyal bilgiler öğretimi. YÖK/Dünya Bankası MEGP Yayını.
5. Barton, K. C., & Levstik, L. S. (2004). Teaching history for the common good. Lawrence Erlbaum Associates.
6. Bruner, J. S. (1966). Toward a theory of instruction. Belknap Press of Harvard University Press.
7. Carr, E. H. (2004). Tarih nedir? İletişim Yayınları.
8. Collingwood, R. G. (1990). Tarih tasarımı. Ara Yayıncılık.

9. Cooper, H. (1995). History in the early years. Routledge.
10. Cooper, H. (Ed.). (2017). Teaching history creatively. Routledge.
11. Council of Europe. (2018). Learning to teach history in the 21st century: Multiperspectivity in history teaching. Council of Europe Publishing.
12. Dennett, B., & Howitt, B. (2014). Insight history 9: Australian curriculum for NSW stage 5. Oxford University Press.
13. Doğan, Y., Kabapınar, Y., Zaman, S. ve Duman, E. Z. (2023). Sosyal bilimler alan becerileri. İçinde K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli. MEB Yayınevi.
14. Eker, S. (2020). 2005 sosyal bilgiler öğretim programı ile 2018 sosyal bilgiler öğretim programının karşılaştırmalı analizi. Al-Farabi International Journal on Social Sciences, 5(1), 86–109.
15. Fitton, A., & Goodman, D. M. (2011). Contact and changes: Worldviews. Pearson Education.
16. Francis, D. (2010). Voices and visions: A story of Canada. Oxford University Press.
17. Husbands, C. (1996). What is history teaching? Open University Press.
18. Husbands, C., Kitson, A., & Pendry, A. (2005). Understanding history teaching: Teaching and learning about the past in secondary schools. Open University Press.
19. Kabapınar, F. (2020). Kuramdan uygulamaya fen eğitiminde karikatür ve kavram karikatürleri. Pegem Akademi.
20. Kabapınar, Y. (1998). A comparison between Turkish and English history textbooks: Design, construction and usability issues (Unpublished EdD thesis). University of Leeds.
21. Kabapınar, Y. (1999). Geleneksel ve çağdaş tarih öğretmeni: Türkiye ve İngiltere örneği. DEÜ Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 246–254.
22. Kabapınar, Y. (2006). Eğitim felsefesinin yansıması olarak İngiliz öğrencilerin tarih dersi defterleri: Nicola ve arkadaşlarının tarihsel bilinçlerinin oluşum sürecinden kesitler. Milli Eğitim Dergisi, 34(170). https://dergipark.org.tr/tr/pub/milliegitim/issue/36942
23. Kabapınar, Y. (Ed.). (2021). Kimlik belirleyen derslerde kanıt temelli öğrenme. Pegem Akademi.
24. Kabapınar, Y. (2025a). Kuramdan uygulamaya sosyal bilgiler öğretimi. Pegem Akademi.
25. Kabapınar, Y. (2025b, May 23–24). Eski/yeni Türk tarih ders kitaplarını Büyük Britanya kitaplarıyla karşılaştırmak: Ne, ne kadar değişti noktasında ilk bulgular [Conference presentation]. 2nd International Şirvanşahlar Scientific Researches & Innovation Congress, Azerbaijan.
26. Kabapınar, Y. (2025c, July 26–27). 2018 ve 2024 öğretim programlarına göre yazılmış tarih 9 ders kitaplarında etkinliklere bakmak: Değişimi anlamaya yönelik bir analiz [Conference presentation]. 1st International Agra Scientific Researches & Innovation Congress, India.
27. Kalaycı, N. ve Baysal, S. B. (2020). Sosyal bilgiler öğretim programlarının karşılaştırmalı analizi (2005–2017–2018). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 106–129. https://doi.org/10.32709/akusosbil.544022
28. Levstik, L. S., & Barton, K. C. (2005). Doing history: Investigating with children in elementary and middle school. Lawrence Erlbaum Publishers.
29. Lychak, P., Gerrits, D. A., Nogue, A., & Parsons, J. (2008). Issues for Canadians. Nelson Education.
30. Milli Eğitim Bakanlığı. (2004a). İlköğretim hayat bilgisi dersi (1, 2 ve 3. sınıflar) öğretim programı. MEB Yayınları.
31. Milli Eğitim Bakanlığı. (2004b). İlköğretim sosyal bilgiler dersi (4 ve 5. sınıflar) öğretim programı. MEB Yayınları.
32. Milli Eğitim Bakanlığı. (2018a). İlköğretim sosyal bilgiler dersi öğretim programı (4 ve 5. sınıflar). MEB Yayınları.
33. Milli Eğitim Bakanlığı. (2018b). Ortaöğretim tarih dersi öğretim programları (9, 10 ve 11. sınıflar). MEB Yayınları.
34. Milli Eğitim Bakanlığı. (2023). K12 beceriler çerçevesi Türkiye bütüncül modeli. MEB Yayınları.
35. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024a). Ortaöğretim tarih dersi öğretim programı (9, 10 ve 11. sınıflar). MEB Yayınları.
36. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024b). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (4, 5, 6 ve 7. sınıflar). MEB Yayınları.
37. Munslow, A. (2016). The Routledge companion to historical studies. Routledge.
38. Nichol, J. (2017). Creativity and historical investigation: Pupil in role as history detectives (proto-historians) and as historical agents. İçinde H. Cooper (Ed.), Teaching history creatively. Routledge.
39. Özkan, U. B. (2022). Eğitim bilimleri araştırmaları için doküman inceleme yöntemi. Pegem Akademi.
40. Öztürk, T., & Öğreten, A. (2017). 2005 yılı sosyal bilgiler öğretim programındaki becerileri kazandırmada ders kitaplarının yeterliliğine ilişkin öğretmen görüşleri. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 7(2), 234–259.
41. Price, M. (1968). History in danger. History: The Journal of the Historical Association, 53(178), 171–177.
42. Schrag, Z. M. (2023). Tarihçinin zanaatı: Tarih araştırması için bir rehber. VakıfBank Yayınları.
43. Shemilt, D. (1987). Adolescent ideas about evidence and method in history. İçinde C. Portal (Ed.), The history curriculum for teachers (ss. 39–61). Falmer Press.
44. Shephard, C., & Corbishley, M. (2009). Contrasts and connections: SHP Year 7. John Murray Publishing.
45. Turan, R. (2018). 2017 ilkokul ve ortaokul sosyal bilgiler dersi öğretim programı üzerine genel bir değerlendirme. Diyalektolog Ulusal Sosyal Bilimler Dergisi, 19, 295–328.
46. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
47. Walsh, B. (2001). GCSE modern world history (2nd ed.). Hodder Education.
48. Wilkes, A. (2015). KS3 history: Technology, war and independence 1901–present day (4th ed., EBook 3). Oxford University Press.
49. Wineburg, S. (2001). Historical thinking and other unnatural acts: Charting the future of teaching the past. Temple University Press.