İmam Hüseyin’in Yasçıları: Gelenekten Günümüze İran’daki Şiî Matem Merasimlerinde Meddahlar

This study discusses the maddahs who sadden and grieve the audience by reading poems during the mourning ceremonies organized with great enthusiasm in contemporary Iranian society. Traditional background of reading poetry in terms of Maddah style goes back to the Karbala days within various Shia rumors and accounts. Receiving governmental support for the first time during the Buyids era and became visible in the public sphere, the maddahs had been turned into an important propagandistic tool in re-construction of Shiite identity and effectively instrumented during the Safavid campaigns over the neighboring Sunni states, and also maintained this function throughout the Qajar era. In addition, the maddahs had been effective in mobilizing the crowds for anti-Shah demonstrations at the threshold of the 1979 revolution, also had a similar function within the context of the Iran-Iraq war and played an important role in mobilizing the Shiite masses to the front line. Today, the maddahs, described as “Khamenei’s soldiers” due to their support for the supreme leader of the revolution, make a name for themselves in the background of many socio-political developments in Iran as well as being the performer of a religious ritual. Recently, separated from traditional practices in maddah performance, a new public storytelling movement called “pop style” experiencing a transformation in terms of music and content emerged. The purpose of this study is dealing with the historical development and current dynamics of public storytelling tradition, which has a significant ground in Iran-centered Shia states and communities, in context of the Shiite hadith accounts, contemporary western travelers’ observations, and main studies from relevant Persian academic literature. 

Bu çalışma günümüz İran toplumunda büyük bir coşkuyla tertip edilen matem merasimlerinde okudukları şiirlerle dinleyicileri hüzünlendirip ağlatan meddahları konu edinmektedir. Meddahlık usulüyle şiir okuma geleneğinin geçmişi, çeşitli Şiî rivayetlerinde Kerbela hadisesine kadar uzanmaktadır. Büveyhîler ile birlikte tarihte ilk kez devlet desteği alıp kamusal alanda görünürlük kazanan meddahlar, Safevîler döneminde Şiî kimliğinin yeniden inşasında ve Sünni devletlerle olan mücadelede önemli bir propaganda aracına dönüşmüş ve bu işlevini Kaçarlar döneminde de sürdürmüştür. 1979 Devrimi’ne giden süreçte halkın Şah karşıtı gösteriler için mobilize edilmesinde de etkili olan meddahlar, İran-Irak savaşında da benzer bir işlev görmüş ve kitlelerin cepheye seferber edilmesinde önemli rol oynamıştır. Günümüzde Devrim Rehberi’ne verdikleri destek sebebiyle “Hamaney’in askerleri” olarak nitelenen meddahlar, dini bir ritüelin icracısı olmanın yanında İran’daki sosyo-politik birçok gelişmenin arka planında da adından söz ettirmektedir. Son dönemde meddahlığın icrasında geleneksel uygulamalardan farklı olarak, musiki ve muhteva açısından değişim yaşanmış, “pop tarzı” diye nitelenen yeni bir meddahlık akımı ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın amacı Şiî hadis rivayetleri, batılı seyyahların gözlemleri ve konuyla alakalı Farsça literatürdeki temel çalışmalar ışığında, İran merkezli Şiî devlet ve topluluklarda önemli bir yeri olan meddahlık geleneğinin tarihsel gelişimini ve günümüzdeki etkilerini ana hatlarıyla ele almaktır.