Kadim Bir Münâzara ve Müfâhare Örneği: Dreḫt-ī Āsūrīg
Öz
Sasaniler döneminde Pehlevi diliyle yazıya aktarılmış Dreḫt-ī Āsūrīg (Asur Ağacı), doğu edebiyatlarında dıştan bakınca “din dışı” gibi görünen metinlerdendir. Ayrıca doğunun en kadim münâzara ve müfâhare örneklerindendir. Bir keçi ile bir hurma ağacının atışmasını ve üstünlük yarışını konu alan anlatıda keçi, hayvancılıkla uğraşan Zerdüştî toplulukları, karşısındaki hurma ağacı ise Mezopotamya menşeli çok tanrılı Asur topluluklarını ezoterik şekilde temsil eder. Bu yönüyle eser Aryan ve Semitik halkların münâzarası olarak da görülebilir. Münâzaranın bunun dışında da farklı sembolik yönleri ve semantik özellikleri sözkonusudur. Toplam 121 bentten oluşan ünazaranın farklı dillerde birçok çevirisi bulunmaktadır. Bir kopyası Mehraban Kay-Khosrow Kodeksi arasında günümüze kadar ulaşmış münâzarada, huzvariş kelimelerde olduğundan; satır aralarında semitik dillerden Süryancanın izlerine de rastlamak mümkündür. Bu makalede, Pehlevi yazılı mirası içerisinde yer alan Dreḫt-ī Āsūrīg’in incelemeli tanıtımı yapılmış ve ortografik transkripsiyonuyla birlikte Türkçe çevirisi eksiksiz şekilde araştırmacılara sunulmuştur. Metinde yer alan bazı özel kavram ve semboller; kadim İran kültür ve edebiyatı, Mezopotamya sahası ve Zerdüştlük alanı incelemelerine katkı sağlaması amacıyla değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abadanî, F. (1345). Direht-i asurik, Neşriye-i Danişkede-i Edebiyat-ı İsfehan, 2(3-2), 207-211. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/488932
- Aksungur, R. H. (2022). Şehristânhây-i irânşehr ve pehlevî metinleri. (1. bs.). Post.
- Al-Masûdî. (1894). Kitâb et-tenbîh ve’l-işrâf. (Der. M.J. De Goeje). Lugduni Batavorum, E.J. Brill.
- Audo, T. (1979). Dictionary of the assyrian language, part I-II. (2. bs.). Assyriska Riksförbendet i Sverige.
- Bahâr, M. (1369). Bundehişn (1. bs.). Tus.
- Bahâr, M. T. (1389). Sebk şinasi c.1. (10. bs.). Emir Kebir.
- Boyce, M. (1381). Zerdüştiyan, baverha ve adab-ı dinî-i anha. (Çev. Asger Behramî). (1. bs.). Koknus.
- Christensen, A. E. (1385). İran der zaman-ı sasaniyan. (Çev. Reşid Yasemî). (5. bs.). Emir Kebir.
- Cooper, J. (2000). Assyrian prophecies, the assyrian tree, and the mesopotamian origins of jewish monotheism, greek philosophy, christian theology, gnosticism, and much more. Journal of the American Oriental Society, 120(3), 430-444. https://doi.org/10.2307/606013
- Daly, K. G., Mattiangeli, V., Hare, A. J., Davoudi, H., Fathi, H., Doost, S. B., ... & Bradley, D. G. (2021). Herded and hunted goat genomes from the dawn of domestication in the Zagros Mountains. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(25). https://doi.org/10.1073/pnas.2100901118