İran’da Muhammed Rıza Şah Karşıtı Liberal Muhalefet: Milliyetçi Cephe Hareketi

İran siyasi tarihinde önemli bir yere sahip olan Milliyetçi Cephe Hareketi, Muhammed Musaddık’ın etrafında birleşen ve farklı gruplar tarafından oluşturulan bir siyasi yapıdır. Bu parti, milliyetçi ve liberal politikaları bir araya getirerek parti programında yer vermiş ve petrolün millileştirilmesi meselesinde geniş bir uzlaşı zemini yakalamıştır. 1953 sonrası dönemde İran siyaseti çok hareketli zamanlar yaşamış, İngiliz şirketi ile olan petrol anlaşması tek taraflı fesih edilmiş ve petrol millileştirilmiştir. Millileştirme hamlesinden sonra İngiltere başta olmak üzere ABD ve birçok batılı ülke İran petrollerine uluslararası alanda ambargo uygulamıştır. Ülke gündemine düşen petrol krizi ve iç huzursuzluklar ile başa çıkmaya çalışan Musaddık’ın darbe sonucu siyasetten uzaklaşması sistemi eski çarklarına döndürmüştür. Milli Cephe’nin diğer üyelerinin tutuklanması veya ülkeden kaçmaları partiyi bölmüştür. Milliyetçi Cephe Hareketi, Şah baskısının hafiflediği 1963 sonrasında tekrar farklı fraksiyonlar tarafından diriltilmeye çalışılmıştır. Mevcut rejime muhalif olarak siyaset yapması gereken Cephe Hareketi, iç çekişmelerden dolayı ülke meselelerinde pasif kalmıştır. Devrim sürecinde muhalif çatıda birleşen ve Şah rejimini devirmeyi başaran bloğun içinde yer almıştır. Ancak devrim sonrası yeni rejim tarafından da siyasi faaliyetleri yasaklanmıştır. Bu çalışmada Milliyetçi Cephe Hareketi’nin siyaset sahnesine çıkışını ve geçirmiş olduğu evreleri objektif kaynaklar ışığında incelemeye çalıştık.

The Nationalist Front Movement, which has a significant place in the political history of Iran, is a political structure united around Mohammed Mossadegh and created from different groups. This party gave place its party program by combining nationalist and liberal policies, and catched a broad consensus on the issue of nationalization of oil. After 1953, there were very active years in Iranian politics, the oil agreement with the British company was terminated, and oil was nationalized. After the nationalization move, the USA and many western countries, especially UK, imposed an international embargo on Iranian oil. Mossadegh, who was trying to cope with the oil crisis and internal unrest on the country’s agenda, moved away from politics as a result of the coup, thus the system returned to its old wheels. The arrest of other members of the National Front or the escape from country divided the country. The Nationalist Front Movement was tried to be revived by different fractions after 1963, when the shah’s pressure eased. The Front Movement, which was supposed to engage in politics as the current opposition, remained passive in the country’s issues due to internal conflicts. The Front Movement took part in the bloc that united in the opposition during the revolution and succeeded in overthrowing the shah regime. However, after the revolution, political activities were banned by the new regime. In this study, we tried to examine the emergence of Nationalist Front Movement on the political scene, and the stages it went through in the light of objective sources.