İran Devrimi’ni Türkiye’den Okumak: Yeniden Millî Mücadele ve Tevhid Dergileri Özelinde Karşılaştırmalı Bir Analiz

The 1979 Iranian Islamic Revolution was undoubtedly one of the most significant religiously motivated political events of the 20th century. Under the Pahlavi regime, the Shiite clergy in Iran was divided into three distinct groups: Conservatives, Centrists, and Radicals. The Radical faction, led by Ayatollah Khomeini, had previously opposed the White Revolution and later initiated an uprising that culminated in the Iranian Islamic Revolution of 1979. This revolution led to the systematic removal of various elements associated with the Pahlavi legacy, as Khomeini’s Velayat-e Faqih theory and Shiite religious thought became the driving forces behind a comprehensive transformation campaign. As a result, Iran’s social and political landscape underwent a profound shift. The revolution’s success and the establishment of a new socio-political order based on Islamic law and governance sparked widespread reactions among Muslim societies. The event was widely covered in contemporary media, with extensive analyses and commentaries presenting both supportive and critical perspectives, keeping the revolution at the center of global discourse for an extended period. Turkey was among the countries that closely followed these developments, and in particular, its Islamist periodicals devoted significant attention to the unfolding events. This study examines periodicals published in Turkey between 1978 and 1980 that engaged with the Iranian Revolution. Among them, Yeniden Millî Mücadele and Tevhid were selected for their contrasting perspectives on the revolution, offering insight into the broader Turkish public discourse on the issue.

1979 yılında meydana gelen İran İslam Devrimi, şüphesiz 20. yüzyılın dini motivasyonlu önemli siyasi olaylarından biridir. Pehlevi rejimi altında varlık göstermeye çalışan Şii ulemanın Muhafazakârlar, Merkezciler ve Radikaller olarak üç ayrı gruba ayrıldığı görülmektedir. Radikaller olarak adlandırılan ve Ayetullah Humeyni’nin baş aktörlüğünü yaptığı grup, öncesinde Ak Devrime karşı çıkmış ve sonrasında yönetime baş kaldırarak 1979 yılında İran İslam Devrimini gerçekleştirmişlerdir. Bu devrimle birlikte İran’da Pehlevi rejiminin mirası olarak görülebilecek birçok unsur, Humeyni’nin getirmiş olduğu Velayet-i Fakih teorisi ve Şii din düşüncesinin lokomotifliğini yaptığı bir dönüşüm kampanyası yaşayarak İran’ın sosyal ve siyasal atmosferinden dışlanmıştır. İran’da devrimin başarılı bir şekilde neticelenmiş olması ve getirdiği yeni din-şeriat eksenli yaşam tarzı, çevre Müslüman toplumları tarafından çeşitli şekillerde değerlendirilmiştir. Dönemin basın yayın organlarında İran İslam Devrimini konu alan çokça yazı ve analiz yayınlanmış ve devrim olumlu ve olumsuz değerlendirmelerle dünya gündemini uzun bir süre meşgul etmiştir. İran Devrimini ilgi ile takip eden ülkelerden biri de Türkiye olup özellikle dönemin İslamcı dergileri, devrim sürecini sayılarında çokça işlemişlerdir. Bu çalışmada Türkiye’de yayımlanıp devrimi konu edinen 1978-80 arası dergiler taranmış ve aralarından devrime iki farklı bakış açısı getiren Yeniden Millî Mücadele ve Tevhid dergileri seçilerek Türk kamuoyunun bir kısmının devrime olan yaklaşımı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.