Osmanlı Arşivlerinde II. Abdülhamid Dönemi Osmanlı Devleti’nden İran’a Göçler

During the reign of Sultan Abdülhamid II, the Ottoman Empire became a country that both received and gave migration. In this period, migration increased under the influence of political and sociological factors. The existing literature on outward migration movements is limited. The purpose of this study is to analyse the local and international dynamics that triggered migration movements from the Ottoman Empire to Iran. In addition, the study will discuss their impact on the politics of the two countries by using Ottoman archives. The wars between the Ottoman Empire and international actors have been one of the main factors affecting the phenomenon of migration to Iran, especially after the Ottoman-Russian War of 1877-1878. The intervention of local governments in nomadic tribes and Iran's propaganda activities in the Ottoman lands were other factors that led to migration movements. Abdülhamid II recognized the problems in the Ottoman geography and developed some policies. He tried to keep the Shiite and Armenian threats under control by cooperating with the populous tribes in Eastern Anatolia. Moreover, the constant displacement of nomadic tribes along the Ottoman-Iranian border created an important agenda in terms of demography and border security.

Sultan II. Abdülhamid döneminde Osmanlı Devleti hem göç alan hem de göç veren bir ülke haline gelmiştir. Bu dönemde göç olayları, siyasi ve sosyolojik faktörlerin etkisiyle artmıştır. Literatürde dışa yönelik göç hareketleri konusunda bir boşluk gözlemlenmektedir. Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nden İran’a yönelik göç hareketlerini tetikleyen yerel ve uluslararası dinamikleri incelemekte ve iki ülke siyasetine olan etkilerini Osmanlı arşivlerinden yararlanarak tartışmaktadır. Osmanlı Devleti ile uluslararası aktörler arasındaki savaşlar, özellikle 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında İran’a göç olgusunu etkileyen temel faktörlerden biri olmuştur. Yerel yönetimlerin aşiretlere müdahale etmesi ve İran’ın Osmanlı topraklarındaki propaganda faaliyetleri de göç hareketlerine yol açan diğer etkenlerdir. II. Abdülhamid, Osmanlı coğrafyasındaki sorunları fark ederek bazı politikalar geliştirmiştir. Doğu Anadolu'daki kalabalık aşiretlerle iş birliği yaparak, Şii ve Ermeni tehditlerini kontrol altında tutmaya çalışmıştır. Ayrıca, Osmanlı-İran sınırındaki konargöçer aşiretlerin sürekli yer değiştirmesi, demografi ve sınır güvenliği açısından önemli bir gündem oluşturmuştur.