İran Ulusal Rol Kavramı ve Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP)

II. Dünya Savaşı’ndan sonra ayrı bir çalışma alanı olarak ortaya çıkan Dış Politika Analizi (DPA), üç kategoriye ayrılmaktadır: karşılaştırmalı dış politika, dış politika karar yapım süreci ve dış politika bağlamı. Bu çalışma dış politika bağlamı içerisinde değerlendirilen Holsti’nin ulusal rol teorisini İran İslam Cumhuriyeti dış politikası özelinde tartışmaya açmaktadır. Dış politika kararlarının alınmasında hem sistemik unsurları hem de aktörün benliğini değerlendirmeye alan Holsti, karar yapım sürecinde yer alan aktör söylemlerini analiz ederek, belirli devlet rolleri tanımlamaktadır. Bu çalışma, Holsti’nin belirlemiş olduğu rol kavramını İran’ın, 2015’te imzaladığı Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) çerçevesinde ele alarak, İran dış politikasındaki sürekliliğin izlerini sürmüştür. 1979’dan itibaren İran’da geçerli olan rol kavramlarının sorgulandığı çalışmada, İran dini liderinin arşiv kayıtları kullanılarak nitel doküman analizi yapılmıştır. Analizler, antlaşmanın imzalandığı ve Amerika’nın antlaşmadan çekildiği dönem aralığını kapsamaktadır. Bu doğrultuda, nükleer müzakerelerin İran’ın uluslararası toplumla ilişkisinde yapıcı bir zemin oluştursa da İran’ın tarihsel kurumsal süreçte geliştirilen rol kavramlarında bir değişikliğe sebep olmadığı ifade edilmiştir.

Foreign Policy Analysis (FPA), which emerged as a separate field of study after World War II is divided into three categories: comparative foreign policy, foreign policy decision making and foreign policy context. This study brings into question the national role theory of Holsti studied within the context of foreign policy over foreign policy of Islamic Republic of Iran. Holsti taken both systemic elements and actor’s ego into consideration on the process of foreign policy decisions, has determined particular role conceptions of state by analysing discourses of the actor taken part in decision-making process. This study traces the continuation of Iranian foreign policy by addressing Holsti’s role conception over the Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) signed by Iran in 2015. In this study being examined the Iranian role conceptions since 1979, has conducted qualitative document analysis by using discourses of the Iranian supreme leader. The analysis has encapsulated the time period between the signing of the agreement and withdrawal of US from it. In this context, it is stated that nuclear negotiations could not cause any changes on Iranian role conceptions developed within the historical-institutional process of Iran, although it has created particular constructive relations of Iran with the international society.