İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme

Şule Güngör

doi:10.33201/iranian.1881391

TR EN

İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme

Öz

Bu çalışmada İran’ın mineral yakıtlar, mineral yağlar ve bunların damıtım ürünleri (HS 27) ticaretindeki rekabet gücü 2005-2023 dönemini kapsayan yıllık veriler kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın amacı, İran’ın söz konusu ürün grubundaki uluslararası ticaret konumunu uzun dönemli ve ürün bazlı bir perspektifle değerlendirmek ve rekabet gücünün yapısal özelliklerini ortaya koymaktır. İhracat performansına dayanan geleneksel ölçümlerin sınırlılıklarını aşmak amacıyla ihracat ve ithalat boyutlarını birlikte ele alan Vollrath rekabet göstergeleri (RXA, RMA, RTA ve RC) kullanılmıştır. Analizde kullanılan dış ticaret verileri TradeMap veri tabanından temin edilmiştir. Elde edilen bulgular, İran’ın HS 27 ürün grubunda dünya ticareti içerisinde belirgin bir ihracat yönlü rekabet avantajına sahip olduğunu, ithalat baskısının ise görece sınırlı kaldığını göstermektedir. Ayrıca rekabet göstergelerinde gözlenen dalgalanmalar İran’ın mineral yakıtlar ticaretindeki rekabet gücünün büyük ölçüde doğal kaynak temelli olduğunu ve küresel enerji piyasalarındaki fiyat hareketleri ile dışsal şoklara karşı hassasiyet taşıdığını ortaya koymaktadır. Çalışma, enerji ve doğal kaynak temelli ürünlerde rekabet gücünün değerlendirilmesinde endeks temelli ve çift yönlü yaklaşımların önemini vurgulayarak İran’ın mineral yakıtlar ticaretini uzun dönemli ve bütüncül bir çerçevede ele alması bakımından literatüre ampirik katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Uluslararası Ticaret, Mineral Yakıtlar, Rekabet Gücü, Vollrath Göstergeleri, İran

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma ikincil veriler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada insan veya hayvan denekler yer almadığından etik kurul izni gerekmemektedir. Çalışma sürecinde araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.

Teşekkür

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde herhangi bir kişi veya kuruma özel bir teşekkür bulunmamaktadır.

Iran’s Competitiveness Level in Energy Products Foreign Trade: An Examination Under HS 27

Öz

This study analyzes Iran’s competitiveness in the trade of mineral fuels, mineral oils, and their distillation products (HS 27) using annual data covering the period 2005-2023. The main objective is to evaluate Iran’s international trade position in this product group from a long-term, product-based perspective and to reveal the structural characteristics of its competitiveness. To address the limitations of traditional export-based measures, the study employs Vollrath’s competitiveness indicators (RXA, RMA, RTA, and RC), which incorporate both export and import dimensions. The trade data used in the analysis are obtained from the TradeMap database. The findings indicate that Iran has a strong export-oriented competitive advantage in the HS 27 product group, while import pressure remains relatively limited. However, fluctuations observed in the competitiveness indicators suggest that this advantage is not stable and is largely based on natural resource endowments. The results also show that Iran’s competitiveness is highly sensitive to global energy price movements and external shocks. Overall, the study highlights the importance of using multidimensional and index-based approaches in assessing competitiveness in energy and natural resource-based sectors. By providing a long-term and comprehensive analysis of Iran’s mineral fuel trade, the study offers an empirical contribution to the literature.

Anahtar Kelimeler

International Trade, Mineral Fuels, Competitiveness, Vollrath Indicators, Iran

Destekleyen Kurum

This study was not supported by any institution or organization.

Etik Beyan

This study was conducted using secondary data. Since no human or animal subjects were involved in the research, ethical committee approval is not required. Research and publication ethics principles were followed throughout the study.

Teşekkür

No specific thanks are due to any individual or organization in the preparation of this study.

Kaynakça

Abbasi, E. (2025). Political challenges and crisis management in the Islamic Republic of Iran: a comprehensive analysis. Discover Global Society, 3(1), 93, 1-13. https://doi.org/10.1007/s44282-025-00247-9
Altay, B. & Gürpinar, K. (2008). Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler ve Bazı Rekabet Gücü Endeksleri: Türk Mobilya Sektörü Üzerine Bir Uygulama. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 257-274. https://izlik.org/JA36RK84GP
Asheghian, P. (2015). Oil Revenues and Export Earnings Instability: The Evidence from Iran. Global Economy Journal, 15(3), 431-442. https://doi.org/10.1515/gej-2014-0059
Assadzadeh, A., Behbudi, D., Miyarkolaie, N. F., & Moghadam, H. M. (2013). A study of the revealed comparative advantage in the textile and clothing industries between Iran and Turkey. International journal of economics and finance studies, 5(2), 95-107. https://izlik.org/JA37NB48TN
Balassa, B. (1965). Trade Liberalisation and “Revealed” Comparative Advantage 1. The Manchester School, 33(2), 99-123. https://doi.org/10.1111/j.1467-9957.1965.tb00050.x
Curtis, A., & McLellan, B. (2023). Framework for Assessment of the Economic Vulnerability of Energy-Resource-Exporting Countries. Resources, 12(2), 27, 1-38. https://doi.org/10.3390/resources12020027
Esfahani, H. S., & Pesaran, M. H. (2009). The Iranian economy in the twentieth century: A global perspective. Iranian Studies, 42(2), 177-211. https://doi.org/10.1080/00210860902764896
Esfahani, H. S., Mohaddes, K., & Pesaran, M. H. (2013). Oil exports and the Iranian economy. The quarterly review of economics and finance, 53(3), 221-237. https://doi.org/10.1016/j.qref.2012.07.001
Farzanegan, M. R., & Markwardt, G. (2009). The effects of oil price shocks on the Iranian economy. Energy economics, 31(1), 134-151. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2008.09.003
Farzanegan, M. R. (2013). Effects of international financial and energy sanctions on Iran's informal economy. SAIS Review of International Affairs, 33(1), 13-36. https://dx.doi.org/10.1353/sais.2013.0008

Frohberg, K. & Hartmann, M. (1997). Comparing Measures of Competitiveness (Institute of Agricultural Development in Central and Eastern Europe (IAMO) Discussion Paper, No. 2), 1-19. https://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:gbv:3:2-22616
Hinloopen, J., Van Marrewijk, C. (2001). On the empirical distribution of the Balassa index. Weltwirtschaftliches Archiv 137, 1-35. https://doi.org/10.1007/BF02707598
Hoen, A. R., & Oosterhaven, J. (2006). On the measurement of comparative advantage. The Annals of Regional Science, 40(3), 677-691. https://doi.org/10.1007/s00168-006-0076-4
Huntington, H. G., Barrios, J. J., & Arora, V. (2019). Review of key international demand elasticities for major industrializing economies. Energy Policy, 133, 110878, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2019.110878
Iddrisu, I., & Bhattacharyya, S. C. (2015). Sustainable Energy Development Index: A multi-dimensional indicator for measuring sustainable energy development. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 50, 513-530. https://doi.org/10.1016/j.rser.2015.05.032
Isham, J., Woolcock, M., Pritchett, L., Busby, G., (2005). The Varieties of Resource Experience: Natural Resource Export Structures and the Political Economy of Economic Growth, The World Bank Economic Review, Volume 19, Issue 2, 141-174. https://doi.org/10.1093/wber/lhi010
McLellan, B. C., Corder, G. D., Giurco, D. P., & Ishihara, K. N. (2012). Renewable energy in the minerals industry: a review of global potential. Journal of Cleaner Production, 32, 32-44. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2012.03.016
Mohammadi, M., Karimzadeh, M., Seifi, A., & Mohammadi, M.A.R.Y.A.M. (2024). Competitiveness Optimization of Iran's Electricity Trade: A Strategic Balance Between Direct and Indirect Exports. Economics Research, 24(94), 97-138. https://doi.org/10.22054/joer.2025.86119.1273
Organization of the Petroleum Exporting Countries-OPEC. (2021). Annual statistical bulletin. Organization of the Petroleum Exporting Countries. https://www.opec.org/assets/assetdb/asb-2021.pdf
Sadorsky, P. (2011). Trade and energy consumption in the Middle East. Energy Economics, 33(5), 739-749. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2010.12.012
Seyoum, B. (2007). Revealed comparative advantage and competitiveness in services: A study with special emphasis on developing countries. Journal of Economic Studies, 34(5), 376-388. https://doi.org/10.1108/01443580710823194
Shafiee, M.M., & Zadeh, F.P. (2024). Developing a scale for export competitiveness: a mixed method approach in the minerals industry in Iran. Competitiveness Review: An International Business Journal, 34(2), 245-276. https://doi.org/10.1108/CR-08-2022-0111
Sokołowski, M. M. (2019). When black meets green: A review of the four pillars of India's energy policy. Energy Policy, 130, 60-68. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2019.03.051
Soltani, M., Hajipour, B., & Tayebinia, J. (2021). Identifying the factors affecting competitiveness: A case study of Iranian natural gas industry. Energy strategy reviews, 36, 100674. https://doi.org/10.1016/j.esr.2021.100674
Trademap (2025). Export and Import Data. https://www.trademap.org/Index.aspx
Utkulu, U. & Seymen, D. (2004). Revealed Comparative Advantage and Competitiveness: Evidence for Türkiye vis-à-vis the EU/15. European Trade Study Group 6th Annual Conference 2014, 1-26. https://www.etsg.org/ETSG2004/Papers/seymen.pdf
Vollrath, T. L. (1991). A Theoretical Evaluation of Alternative Trade Intensity Measures of Revealed Comparative Advantage. Weltwirtschaftliches Archiv, 127(2), 265-280. https://doi.org/10.1007/BF02707986
Wang, W., Fan, L. W., & Zhou, P. (2022). Evolution of global fossil fuel trade dependencies. Energy, 238, 121924, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.energy.2021.121924
Weidlich, A., & Veit, D. (2008). A critical survey of agent-based wholesale electricity market models. Energy economics, 30(4), 1728-1759. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2008.01.003
Zhu, Z., Dong, Z., Zhang, Y., Suo, G., & Liu, S. (2020). Strategic mineral resource competition: Strategies of the dominator and nondominator. Resources Policy, 69, 101835, 1-17. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2020.101835

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dış Ticaret

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Şule Güngör ^*
0000-0002-6154-8817
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

3 Şubat 2026

Kabul Tarihi

30 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 10 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.33201/iranian.1881391

IZ

https://izlik.org/JA69GD42LH

APA

Güngör, Ş. (2026). İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme. İran Çalışmaları Dergisi, 10(1), 121-156. https://doi.org/10.33201/iranian.1881391

AMA

1.Güngör Ş. İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme. İÇD. 2026;10(1):121-156. doi:10.33201/iranian.1881391

Chicago

Güngör, Şule. 2026. “İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme”. İran Çalışmaları Dergisi 10 (1): 121-56. https://doi.org/10.33201/iranian.1881391.

EndNote

Güngör Ş (01 Haziran 2026) İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme. İran Çalışmaları Dergisi 10 1 121–156.

IEEE

[1]Ş. Güngör, “İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme”, İÇD, c. 10, sy 1, ss. 121–156, Haz. 2026, doi: 10.33201/iranian.1881391.

ISNAD

Güngör, Şule. “İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme”. İran Çalışmaları Dergisi 10/1 (01 Haziran 2026): 121-156. https://doi.org/10.33201/iranian.1881391.

JAMA

1.Güngör Ş. İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme. İÇD. 2026;10:121–156.

MLA

Güngör, Şule. “İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme”. İran Çalışmaları Dergisi, c. 10, sy 1, Haziran 2026, ss. 121-56, doi:10.33201/iranian.1881391.

Vancouver

1.Şule Güngör. İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme. İÇD. 01 Haziran 2026;10(1):121-56. doi:10.33201/iranian.1881391

^{Creative Commons License}

İran Çalışmaları Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası (CC BY-NC 4.0) lisansı ile lisanslanmıştır.
Dergimiz bilginin yayılması ve zenginleşmesi için Açık Erişim Politikasına uymaktadır.

İran’ın Enerji Ürünleri Dış Ticaretinde Rekabetçilik Düzeyi: HS 27 Kapsamında Bir İnceleme

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Etik Beyan

Teşekkür

Iran’s Competitiveness Level in Energy Products Foreign Trade: An Examination Under HS 27

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Etik Beyan

Teşekkür

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster