Farsça Divanlarda Kudüs Ve Mescid-i Aksâ

Jerusalem, besides being a holy city for the three Abrahamic religions, acquired a distinguished spiritual position in the Islamic world, particularly through the Miʿrāj of the Prophet Muḥammad. al-Masjid al-Aqṣā, which constitutes the centre of this sanctity, frequently appears in poetry as both a religious and aesthetic symbol. Classical Persian literature, characterised by profound mystical meanings and rich religious allusions, approached these two sacred places from different perspectives. This study examines the representations of Jerusalem and al-Masjid al-Aqṣā, two major religious and cultural centres of Islamic civilisation, in Persian dīvāns composed between the eleventh and nineteenth centuries. In the first stage of the study, Persian verses in dīvāns containing references to Jerusalem and al-Masjid al-Aqṣā were identified. These verses were subsequently translated into Turkish and analysed for their literary representations of both places. Jerusalem and al-Masjid al-Aqṣā are commonly associated with themes such as divine love, depictions of paradise, devotion to the Prophet, the unity of Islam, and Ṣūfī symbolism. Jerusalem is portrayed as a locus of spiritual elevation and religious purification, whereas al-Masjid al-Aqṣā emerges as a symbol of Islamic unity and continuity. Through these literary representations, the study explores the central place occupied by Jerusalem and al-Masjid al-Aqṣā within Islamic civilisation.First, the verses in Persian divans that refer to Jerusalem and Al-Aqsa Mosque are identified. These verses are then translated into Turkish and analyzed in terms of their representations of Jerusalem and Al-Aqsa Mosque. Jerusalem and Al-Aqsa Mosque are often associated with expressions such as divine love, depictions of paradise, love for the Prophet, and Islamic unity, as well as Sufi imagery. Jerusalem is depicted as a place of spiritual and religious uplift, while Al-Aqsa Mosque stands out as a place symbolizing the unity and integrity of Islam. This study examines the central role of Jerusalem and Al-Aqsa Mosque in Islamic civilization through their literary representations.

Kudüs, üç semavi din için kutsal bir şehir olmasının yanı sıra, İslam dünyasında özellikle Miraç mucizesiyle manevi bir merkez hâline gelmiştir. Mescid-i Aksâ ise bu kutsiyetin odağı olarak şiirlerde dinî bir sembol ve estetik bir unsur olarak sıkça yer almıştır. Klasik Fars edebiyatı, derin tasavvufî anlamlar ve dinî göndermeler içeren yapısıyla, bu iki mekânı farklı perspektiflerden ele almıştır. İslam medeniyetinin en önemli kültürel ve dinî mekânlarından biri olan Kudüs ve Mescid-i Aksâ’nın Farsça divanlarda temsillerinin incelenmesi çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Çalışma, 11 ve 19. yüzyıllar arasında yazılmış Fars edebiyatının önde gelen şairlerinin Farsça divanlarıyla ve divanlar içinde yer alan nazım şekilleriyle sınırlandırılmıştır. Çalışmada öncelikle, Farsça divanlarda Kudüs ve Mescid-i Aksâ’nın yer aldığı beyitler tespit edilmiştir. Ardından bu beyitler Türkçeye tercüme edilmiş ve söz konusu mekânların beyitlerdeki kullanım biçimleri analiz edilmiştir. Kudüs ve Mescid-i Aksâ’nın genellikle ilahi aşk, cennet tasvirleri, Peygamber sevgisi, İslam birliği gibi ifadelerle ve tasavvufî imgelerle ilişkilendirildiği görülmektedir. Kudüs, manevi ve ruhani bir yükseliş mekânı olarak tasvir edilirken, Mescid-i Aksâ, İslam’ın birliğini ve bütünlüğünü simgeleyen bir merkez olarak öne çıkmaktadır. Bu kapsamda söz konusu çalışmada, Kudüs ve Mescid-i Aksâ’nın İslam medeniyetindeki merkezi rolü, edebî temsiller üzerinden incelenecek olup kültürel mirasın derinliklerine ışık tutması amaçlanmıştır. Çalışmada öncelikle, Farsça divanlarda Kudüs ve Mescid-i Aksâ’nın yer aldığı beyitler tespit edilmiştir. Ardından bu beyitler Türkçeye tercüme edilmiş ve söz konusu mekânların beyitlerdeki kullanım biçimleri analiz edilmiştir. Kudüs ve Mescid-i Aksâ’nın genellikle ilahi aşk, cennet tasvirleri, Peygamber sevgisi, İslam birliği gibi ifadelerle ve tasavvufî imgelerle ilişkilendirildiği görülmektedir. Kudüs, manevi ve ruhani bir yükseliş mekânı olarak tasvir edilirken; Mescid-i Aksâ, İslam’ın birliğini ve bütünlüğünü simgeleyen bir merkez olarak öne çıkmaktadır. Bu kapsamda söz konusu çalışmada, Kudüs ve Mescid-i Aksâ’nın İslam medeniyetindeki merkezi rolü, edebî temsiller üzerinden incelenecek olup kültürel mirasın derinliklerine ışık tutması amaçlanmıştır.