Arap Ayaklanmalarından Aksa Tufanı’na (2010-2023): İran’ın Suudi Arabistan Politikası ve Bölgesel Rekabetin Rol Teorisi Çerçevesinde Analizi

Bu çalışma, seçili İran cumhurbaşkanlarının Suudi Arabistan’a yönelik politikalarındaki söylemi rol teorisi yaklaşımıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın kapsamı güncel Ortadoğu siyasetini derinden etkileyen ve İran liderlerinin rol algılarını şekillendiren Arap Ayaklanmaları ile Aksa Tufanı Operasyonu arasındaki zaman dilimiyle sınırlandırılmıştır. Bu dönemde İran’da devlet başkanlığı yapmış üç lider olan Mahmud Ahmedinejad, Hasan Ruhani ve İbrahim Reisi’in Suudi Arabistan’a yönelik politikalarında benimsedikleri roller incelenmiştir. Bu analiz, İran cumhurbaşkanlarının dış politika yapım sürecinde ideolojik ve çevresel faktörlerden nasıl etkilendiği ve bunun dış politikaya nasıl yansıdığının tespit edilmesini hedeflemektedir. Çalışmanın zamansal bağlamı içerisinde İran cumhurbaşkanlarının Suudi Arabistan’a yönelik ulusal rol algıları, resmi demeçleri incelenerek tespit edilmiştir. Bu bağlamda makalede, kategorik olarak reformist ve muhafazakâr olarak ayrılmalarına rağmen İran cumhurbaşkanlarının ulusal rolleri arasında bir devamlılık olduğu, iki ülke ilişkilerinin seyrinin iyi komşuluk ve mezhep çatışması gibi bölgesel dinamiklere rağmen temelde uluslararası dinamikler tarafından belirlendiği tespit edilmiştir. Çalışmamız, aktör odaklı bir analiz çerçevesi sunan rol teorisinin desteğiyle İran dış politikası literatüründe yer alan bu kavramsal boşluğa katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

This study examines the national role conceptions adopted by Iranian presidents toward Saudi Arabia through an actor-centered role theory framework. The temporal scope is delimited by two watershed events that profoundly reshaped contemporary Middle Eastern politics and redefined leadership perceptions: the Arab Spring and Operation Al-Aqsa Flood, which began on 7 October 2023. Within this critical juncture, the article analyzes the roles embraced by Mahmoud Ahmadinejad, Hassan Rouhani, and Ebrahim Raisi in formulating Iran’s policies toward Saudi Arabia, a state positioned simultaneously as Tehran’s geopolitical rival and ideological “other”. Addressing the limited application of actor-focused role theory in Iranian foreign policy studies, the article investigates how presidents’ national role conceptions are constructed through the interplay of ideological orientations and environmental (systemic and regional) constraints, and how these roles are translated into foreign policy behavior. Drawing on a contextual analysis of official statements, the study identifies patterns of continuity across administrations. It argues that, despite categorical distinctions between reformist and conservative camps, Iranian presidents exhibit a significant degree of role continuity vis-à-vis Saudi Arabia. Moreover, the trajectory of bilateral relations is shaped primarily by international systemic dynamics rather than by regional variables such as good-neighborliness or sectarian contestation. By foregrounding leadership-level role constructions, the study contributes to filling a conceptual and methodological gap in the literature on Iranian foreign policy.