Fars Edebiyatında Şairlerin Mahlasları

Fars şiirinde mahlas hicri dördüncü yüzyıldan itibaren kullanılmaya başlanmıştır. Hicri üçüncü yüzyıldan sadece elli sekiz beyit kalmış ve bu beyitlerin içinde herhangi bir mahlas bulunmamaktadır. Mahlası şairin kendisi seçtiği gibi üstad kabul edilen bir şair tarafından da verilebilmektedir. Fars şairler genellikle mahlaslarını gazel veya kasidelerinin sonunda ifade etmişlerdir. Fars şiirinde mahlasları günümüze ulaşan ilk kişiler Rûdekî, Dakîkî, Kisâ’î Mervezî, Menûçihrî ve birçok hicri dört ve beşinci yüzyıl şairleridir. Moğol döneminden sonra aşamalı olarak mahlas gazelin sonunda yer almıştır. Mahlas seçerken tanıdık manalar ve mûsiki gibi etkenler göz önünde bulundurulmuştur. Mahlas mazmunları dönemin durumuna göre değişiklik göstermiştir. Moğolların İran’a saldırısı ve Fars şiirinin Hindistan’a girişinden sonra “Miskîn”, “Gedâ”, “Âvâre”, “Mahzûn”, “Huznî”, “Hazîn” ve “Bînevâ” gibi mahlaslar revaç kazanmıştır. Fars edebiyatında birçok şair gerçek adıyla şöhret bulmasına rağmen mahlası adından daha meşhur olan bazı şairler de bulunmaktadır. Mahlaslar genellikle şairin karakterine, eğilimine ve dünya görüşüne uygun olarak seçilmiştir. Bu makalede meşhur Fars şairlerinin mahlasları ile Fars edebiyatında mahlasın şiirlerde nasıl yer aldığı ele alınmıştır.

Pseudonym has begun to be used since the fourth century of Hegira in the Persian poetry. There are only fifty-eight couplets from the third century of Hegira, and these couplets do not include any pseudonyms. As the poet can choose a pseudonym for himself or it can be given by a poet who is accepted as a master. Persian poets have often expressed their pseudonyms at the end of their ghazals or qasidas. The first people whose pseudonym has survived in the Persian poetry are the poets Rudaki, Daqiqi, Kisa’i Marvazi, Menûchihrî and many poets of fourth and fifth century of Hegira. Pseudonym has gradually been placed at the end of the ghazals after the Mongol period. In choosing the pseudonym, some factors like familiar meanings and musicality have been considered. Metaphorical statement of the pseudonym varies according to the situation of the period. After the Mongol attack on Iran and the introduction of Persian poetry into India, pseudonyms such as “Miskîn”, “Gedâ”, “Âvâre”, “Mahzûn”, “Huznî”, “Hazîn” and “Bînevâ” gained popularity. Although many poets have found fame with their real names in Persian literature, there are some poets whose pseudonym is more famous than their real name. Pseudonyms are generally chosen in harmony with the poet's characteristics, tendency and worldview. In this article, pseudonyms of famous Persian poets and how pseudonyms in Persian literature take place in poetries are discussed.