Şiî Ulemâya Yönelik Davet ve Fermanlar: Şehîd-i Evvel ve Ali el-Kerekî Örneği
Öz
İslam coğrafyasının farklı bölgelerinde kurulan hanedanlıklar, siyasî merkezlerini ilim ve kültür havzasına dönüştürme gayretinde olmuşlardır. Yöneticilerin ilim ehlini desteklemelerinin ve onları hanedanlık merkezine davet etmelerinin muhtemel sebeplerden birisi de mezhebî tercihleridir. İran coğrafyasında hüküm sürmüş Serbedârîler (1337-1386) ve Safevîler (1501-1736), bu sebeple bölge dışındaki İmâmî ulemâyı İran’a göç etmeye teşvik etmişlerdir. Bu bağlamda Serbedârî Emîri Ali el-Müeyyed, Şehîd-i Evvel’e (ö. 786/1384) bir davet mektubu göndermiştir. Öte yandan Safevî hükümdarı Şah Tahmasb ise Ali el-Kerekî’yi (ö. 940/1534) İran’a davet için bir ferman yayınlamıştır. Şehîd-i Evvel, Serbedârî hükümdarının yapmış olduğu daveti kabul etmemekle beraber İmâmiyye fıkhına dair yazmış olduğu el-Lüm‘atü’d-Dımeşḳıyye adlı eserini göndermiştir. Öte yandan Şah Tahmasb’ın resmî sahiplenmesiyle el-Kerekî, Safevî İran’ındaki nüfûzunu pekiştirmiştir. Bu çalışmada öncelikli olarak Ali el-Müeyyed’in Şehîd-i Evvel’e gönderdiği mektup ele alınmakta ardından da Şah Tahmasb’ın Ali el-Kerekî hakkında yayınlamış olduğu ferman ve el-Kerekî’nin Safevî yönetimiyle olan ilişkisi üzerinde durulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
İslam Mezhepleri Tarihi,Şehîd-i Evvel,İmâmiyye,Ali el-Kerekî,Mektup/Ferman
Kaynakça
- Abisaab, Rula Jurdi. “History and Self-Image: The Amilis and Their Clerics in Syria and Iran (Fourteenth to Sixteenth Centuries)”. Distant Relations: Iran and Lebanon in the Last 500 Years, editör H. E. Chehabi, 62-95. London: I.B.Tauris, 2006.
- Abisaab, Rula Jurdi. “The Ulama of Jabal ‘Amil in Safavid Iran, 1501-1736: Marginality, Migration and Social Change”. Iranian Studies 27, sy 1 (1994): 103–122.
- Ahmetoğlu, Şahin. “Serbedârî Hareketi ve Temel Görüşleri”. e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 7, sy 1 (2014): 129-54.
- Ajend, Yakûb. Ḳıyâm-ı Şi‘î Serbedârân. Tahran: Neşr-i Göstere, 1363.
- Âmilî, Muḥammed b. Ḥasan el-Ḥür el-. Emelü’l-Âmil. C. 1. 2 c. Baġdât: Mektebetü’l-Endülüs, ts.
- Arjomand, Said Amir. “The Mujtahid of the Age and the Mulla-bashi: An Intermediate Stage in the Institutionalization of Religious Authority in Shi’ite Iran”. Authority and Political Culture in Shi’ism, editör Said Amir Arjomand, 80-97. Albany: State University of New York, 1988.
- Arjomand, Said Amir. The Shadow of God and The Hidden Imam. Chicago: The University of Chicago Press, 1984.
- Arjomand, Said Amir. “Two Decrees of Shah Tahmasp Concerning Statecraft and the Authority of Shaykh ’Ali al-Karaki”. Authority and Political Culture in Shi’ism, editör Said Amir Arjomand, 250-62. Albany: State University of New York, 1988.
- Aştiyânî, Abbas İkbal. Târîḫ-i Moġol Ez Ḥamle-yi Çingîz tâ Teşkîl-i Devlet-i Tîmûrî. Tahran: Müessese-i İntişârât-ı Emîr Kebîr, 1384.
- Aubin, J. “Sāh Ismāil et Les Notables de l’Iraq Persan”. Journal of the Economic and Social History of the Orient 2, sy 1 (1959): 37-81.