İran’da Kadın Hareketleri: Beyaz Çarşamba Hareketi Örneği

İran’da 1979 yılında gerçekleşen İslâm Devrimi’nin ardından siyaset, ekonomi, hukuk gibi birçok alanın yanı sıra toplumsal yaşam da şeriat kuralları çerçevesinde düzenlenmiştir. Bu bağlamda kadınların kılık kıyafetleri, sahip oldukları haklar, yükümlülükleri ve sakınmaları gereken durumlar gibi konular yasalarda yer almıştır. Getirilen yasalarla birlikte kadınlar birçok açıdan kısıtlanmış, erkekler karşısında dezavantajlı konuma getirilmişlerdir. Toplumsal hayatta kadınlara yönelik olarak getirilen kısıtlamalar, muhafazakâr kesimler tarafından uygulanan baskılar ve örtünme zorunluluğu gibi zorunluluklar İranlı kadınlar arasında bir tepkinin oluşmasına neden olmuştur. İslâm Devrimi’nin ilk yıllarından günümüze kadar, bu tepkilerin kadın hareketleri şeklinde siyasilere yansıtıldığı örnekler yaşanmıştır. İran’daki kadın hareketlerinin ilk örneği, getirilen örtünme zorunluluğuna karşı devrimin ilk yılında gerçekleşmiştir. Zaman zaman konjonktürel gelişmeler nedeniyle sekteye uğrayan kadın hareketleri günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Bu çalışmada İran’daki kadın hareketleri, örtünme zorunluluğuna karşı 2017 yılında başlatılmış olan Beyaz Çarşamba Hareketi özelinde ele alınmıştır. Çalışmanın tarihsel arka planının anlaşılması amacıyla İran’da ortaya çıkan kadın hareketlerinin gelişimi genel hatlarıyla açıklanmıştır. Genel çerçevenin çizilmesinin ardından Beyaz Çarşamba Hareketi’nin ortaya çıkışı ve gelişimi ele alınmıştır. Ardından, Beyaz Çarşamba Hareketi’ne yönelik tepkiler ve yaklaşımlar ortaya koyulmuştur. Çalışmanın temel argümanı Beyaz Çarşamba Hareketi’nin kendisinden önceki kadın hareketlerine kıyasla ortaya çıkış şekli, eylem tarzı ve süreklilik gibi yönlerden farklı özelliklere sahip olduğudur.

After the Islamic Revolution that took place in Iran in 1979, in addition to many fields such as politics, economy and law, social life was also regulated within the framework of Sharia rules. In this context, issues such as women's dressing, their rights, obligations and situations they should avoid are included in the laws. With the introduction of laws, women were restricted in many ways and placed at a disadvantage against men. The restrictions imposed on women in social life, the pressures imposed by conservative segments and the compulsory hijab caused a reaction among Iranian women. From the early years of the Islamic Revolution to the present, there have been instances where these reactions were reflected on politicians in the form of women's movements. The first example of women's movements in Iran took place in the first year of the Revolution against the compulsory hijab. Women's movements, which were interrupted from time to time due to cyclical developments, have survived until today. In this study, women's movements in Iran are discussed in the context of the White Wednesday Movement, which was initiated in 2017 against the compulsory hijab. In order to understand the historical background of the study, the development of women's movements in Iran has been explained in general terms. After drawing the general framework, the emergence and development of the White Wednesday Movement has been discussed. Then, the reactions and approaches towards the White Wednesday Movement were presented. The main argument of the study is that compared to the women's movements before it, the White Wednesday Movement has different characteristics in terms of the way it emerged, style of action and continuity.