DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM

Ahmet Cevdet Aşkın

DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM

Öz

Bu makale sosyal ağ platformlarının dijital gözetime sağladığı olanaklara açıklık getirmeyi amaçlamaktadır. Bu çerçevede her ne amaçla olursa olsun insanların ve toplumların izlenmesi, kişisel bilgilerin kayıt altına alınması, tasniflenmesi ve işlenmesi olarak tarif edilebilen gözetimin tarihsel olarak aldığı biçimlere işaret edildikten sonra dijital teknolojinin yarattığı olanakların gözetimin dijitalleşmesine de yol açması ele alınmaktadır. Ardından panoptikon, sinoptikon ve omniptikon metaforlarına dayanarak kapitalist toplumun yeni bir yönünü temsil eden dijital gözetim toplumuna ilişkin kavram önerisi yapılmaktadır. Çünkü ilgili alanyazında bu kavramdan ya dijital gözetimin hüküm sürdüğü günümüz toplumunun dijital gözetim toplumu olduğu var sayılarak ya da panoptikon ve sosyal medyaya indirgenerek söz edilmektedir. Burada dijital gözetim toplumu, teknolojinin her türlü biçiminin olanaklı kıldığı panoptik, sinoptik ve omniptik gözetim biçimlerinin iç içe geçerek işlev gördüğü ve post modern kültür bağlamında gözetimin sıradanlaştığı bir toplum olarak tarif edilmektedir. Son olarak da sosyal ağ platformlarının dijital gözetimin aracı haline nasıl geldiklerine açıklık getirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Dijital gözetim, sosyal medya, panoptikon, sinoptikon, omniptikon

Kaynakça

Ball, K., Lyon, D., Wood, D. M., Norris, C., & Raab, C. (2006). A Report on the Surveillance Society Retrieved from https://ico.org.uk/media/about-the-ico/ documents/1042390/surveillance-society-full-report-2006.pdf
Bartley, T. (2019). The Digital Surveillance Society. Contemporary Sociology, 48(6), 622-627.
Barlow, J. (2007). The Digital Death of Jean Charles de Mendezes. Interface: The Journal of Education, Community and Values 7(7). Available at https:// commons.pacificu.edu/work/sc/11a5bfa3-7e27-4a3b-81d9-b33a49a4c48e
Bayrakçı, O. (2021). Surveillance Practices through Social Media: From Strict Surveillance to Spontaneous Voluntary Surveillance. In U. Bingöl (Ed.), #Trending Topics on Social Media Researches (s. 133-146). Berlin: Peter Lang.
Bentham, J. (1995). The Panoptikon Writings.Great Britain: Verso.
Bigo, D.(2008). Globalizing (in) security: the field and the ban-opticon. In D.Bigo & A. Tsoukala (Eds.), Terror, Insecurity and Liberty (s. 10-48). London-New York: Routledge.
Boersma, K. (2012). Internet and Surveillance. In C. Fuchs, K. Boersma, A. Albrechtslund, & M. Sandoval (Eds.), Internet and Surveillance: The Challenges of Web 2.0 and Social Media (s. 297-305.). USA: Routledge.
Brandal, N., Brazier, E., & Teige, O. (2022). Securing the state: the First World War and the birth of the modern surveillance state in Scandinavia. In A. Marklund & L. Skouvig (Eds.), Histories of Surveillance from Antiquity to the Digital Era (s. 105-121). London-New York: Routledge.
Clarke, R. (2019). Risk inherent in the digital surveillance economy: A research agenda. Journal of Information Technology, 34 (1), 59-80.
Constantinou, C. S. (2021). Responses to Covid-19 as a form of ‘biopower’. International Review of Sociology, 32(4), 1-11. doi:10.1080/03906701.2021.2000069

Dijck, J. V. (2013). The culture of connectivity: A critical history of social media. Oxford: Oxford University Press.
Dixon, S. (2022). Global social networks ranked by number of users 2022. Retrieved from https://www.statista.com/statistics/272014/global-social- networks-ranked-by-number-of-users/
Foucault, M. (1975). Surveiller y Punir: Naissance de la Prison. Paris: Gallimard.
Fuchs, C. (2009). Information and Communication Technologies: A Contribution to the Critical of Political Economy of the Internet. European Journal of Communication, 24(1), 69-87.
Fuchs, C. (2012). Critique of the Political Economy of Web 2.0 Surveillance. In C. Fuchs, B. Kees, A. Albrechtslund, & M. Sandoval (Eds.), Internet and Surveillance: The Challenges of Web 2.0 and Social Media (s. 32-70). New York: Routledge.
Fuchs, C. (2014a). Digital Labour and Karl Marx. New York: Routledge
Fuchs, C. (2014b). Social Media: A critical introduction. Great Britain: SAGE.
Giddens, A. (2008). Ulus Devlet ve Şiddet (C. Atay, Trans.). İstanbul: Kalkedon.
Han,B.-C.(2021).CapitalismandtheDeathDrive (D.Steuer,Trans.).Great Britain: Polity.
İsmayilzada, L., & Topçu, Ö. (2019). New Privacy Concept in Social Media in Digital Surveillance Society Communication and Technology Congress 2019 İstanbul.
Kalaman, S. (2019). Yeni Medya ve Dijital Gözetim: Türkiye’deki Sosyal Medya Kullanıcıları Üzerine Bir Araştırma. Yönetim ve Ekonomi, 26(2), 575-594.
Lovink, G. (2011). Networks without a cause: A critique of social media. Cambridge: Polity.
Lyon, D. (1994). The Electronic Eye. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Lyon, D. (1998). The world wide web of surveillance: The internet and off- world power-flows. Information Communication and Society (March), 32-43.
Lyon, D. (2002). Surveillance Studies: Understanding visibility, mobility and the phenetic fix. Surveillance & Society, 1(1), 1-7.
Lyon, D. (2007). National ID Cards: Crime-Control, Citizenship and Social Sorting. Policing, 1(111-118.). doi:10.1093/police/pam015
Manokha, I. (2018). Surveillance, Panopticism, and Self-Discipline in the Digital Age Surveillance & Society, 16(2), 219-237.
Marx, G. T. (1985). The Surveillance Society. The Futurist(June), 21-26.
Marx, G. T. (2002). What’s New About the “New Surveillance”? Classifying for Change and Continuity. Surveillace & Society, 1(1), 9-29.
Mathew, D. S. (2020). Surveillance Society: Panopticon in the Age of Digital Media. The New Polis. Available at: https://thenewpolis.com/2020/05/19/ surveillance-society-panopticon-in-the-age-of-digital-media-donna-susan- mathew-part-2/
Mathiesen, T. (1997). The Viewer Society. Theoretical Criminology, 1(2), 215- 234.
McDonald, J., & Snooks, G. D. (1985). Statistical Analysis of Domesday Book (1086). Journal of the Royal Statistical Society, 148(2), 147-160.
Meikle, G., & Young, S. (2012). Media convergence: Networked digital media in everyday life. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Ogura, T. (2006). Electronic government and surveillance-oriented society. In D. Lyon (Ed.), Theorizing Surveillance (s. 270-295). Cornwall: Willan Publishing.
Okmeydan, S. B. (2017). Postmodern Kültürde Gözetim Toplumunun Dönüşümü: ‘Panoptikon’dan ‘Sinoptikon’ ve ‘Omniptikon’a. Online Academic Journal of Information Technology, 8(30), 45-69. doi:10.5824/1309‐1581.2017.5.00 3.x
Orwell, G. (2021). 1984 (M. Bal, Trans.). İstanbul: Everest.
Öz, M. (1991). Tahrir Defterlerinin Osmanlı Tarihi Araştırmalarında Kullanılması Hakkında Bazı Düşünceler. Vakıflar Dergisi, 22, 429-439.
Romele, A., & Severo, M. (2016). The Economy of the Digital Gift: From Socialism to Sociality Online. Theory, Culture & Society, 33(5), 43–63.
Rosen, J. (2004). The Naked Crowd: Reclaiming Security and Freedom in an Anxious Age. New York: Random House.
Shen, C., Chen, A., Luo, C., Zhang, J., Feng, B., & Liao, W. (2020). Using Reports of Symptoms and Diagnoses on Social Media to Predict COVID-19 Case Counts in Mainland China: Observational Infoveillance Study. Journal of Medical Internet Research 22(5).
Taşkıran, H. B. (2019). Uses and Gratifications Approach, Social Media and Personal Branding: A Study on Social Media Users in Turkey. Communication Today, 10(1), 142-155.
Terranova, T., & Donovan, J. (2013). Occupy Social Networks: The Paradoxes of Corporate Social Media for Networked Social Movements. In G. Lovink & M. Rasch (Eds.), Unlike Us Reader: Social Media Monopolies and Their Alternative (s. 296-311). Amsterdam: Institute of Network Cultures.
Terzioğlu, F. (2020). Dijital Platformların Yaratıcı Düşünce ve Eylem Haliyle Etkileşimine İlişkin Bir Sorgulama. İleti-ş-im (Özel sayı 5), 53-70. doi:10.16878/ gsuilet.829449
Trottier, D. (2017). ‘Fear of contact’: Police surveillance through social networks.European JournalofCulturalandPoliticalSociology,4(4),457-477.doi: 10.1080/23254823.2017.1333442
Trottier, D., & Lyon, D. (2012). Key Features of Social Media Surveillance. In C. Fuchs, Kees, Boersma, A. Albrechtslund, & M. Sandoval (Eds.), Internet and Surveillance: The Challenges of Web 2.0 and Social Media (s. 89-105). New York: Routledge.
Weller, T. (2022). The historical ubiquity of surveillance. In A. Marklund & L. Skouvig (Eds.), Histories of Surveillance from Antiquity to the Digital Era (s. 163- 179). London-New York: Routledge.
Zuboff, S. (2019). The Age of Ssurveillance Capitalism. New York: Public Affairs.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İletişim ve Medya Çalışmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Cevdet Aşkın ^*
0000-0002-2049-2941
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

26 Aralık 2022

Gönderilme Tarihi

24 Eylül 2022

Kabul Tarihi

25 Ekim 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 10 Sayı: 22

IZ

https://izlik.org/JA33JY65GE

APA

Aşkın, A. C. (2022). DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 10(22), 261-281. https://izlik.org/JA33JY65GE

AMA

1.Aşkın AC. DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM. İSAÜİÇDER. 2022;10(22):261-281. https://izlik.org/JA33JY65GE

Chicago

Aşkın, Ahmet Cevdet. 2022. “DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM”. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi 10 (22): 261-81. https://izlik.org/JA33JY65GE.

EndNote

Aşkın AC (01 Aralık 2022) DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi 10 22 261–281.

IEEE

[1]A. C. Aşkın, “DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM”, İSAÜİÇDER, c. 10, sy 22, ss. 261–281, Ara. 2022, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33JY65GE

ISNAD

Aşkın, Ahmet Cevdet. “DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM”. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi 10/22 (01 Aralık 2022): 261-281. https://izlik.org/JA33JY65GE.

JAMA

1.Aşkın AC. DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM. İSAÜİÇDER. 2022;10:261–281.

MLA

Aşkın, Ahmet Cevdet. “DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM”. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, c. 10, sy 22, Aralık 2022, ss. 261-8, https://izlik.org/JA33JY65GE.

Vancouver

1.Ahmet Cevdet Aşkın. DİJİTAL GÖZETİM TOPLUMU BAĞLAMINDA SOSYAL AĞLARA ELEŞTİREL BİR YAKLAŞIM. İSAÜİÇDER [Internet]. 01 Aralık 2022;10(22):261-8. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33JY65GE