Dijital Güven Krizi Çerçevesinde Çevrimiçi Yanlış Bilgi ve Kamusal Endişelerin Küresel Eğilimleri
Öz
Dijital medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte bilgiye erişim köklü biçimde dönüşmüş, ancak bununla birlikte kamuoyunun yanlış bilgiye (misinformation) maruz kalma düzeyi artmıştır. Bu çalışma, We Are Social ve Meltwater tarafından yayımlanan Digital 2026 Global Overview Report’ta özetlenen ve Reuters Institute for the Study of Journalism tarafından toplanan anket verilerini temel alarak, 2018–2025 yılları arasında çevrimiçi yanlış bilgiye yönelik kamu endişesindeki küresel eğilimleri, ülkeler arası farklılıkları ve demografik varyasyonları incelemektedir. Bulgular, raporlarda sunulan özet istatistiklere göre, dezenformasyona yönelik kamusal endişenin zaman içinde yüksek düzeyde seyrettiğini ortaya koymaktadır. Bilgi düzensizliğinin yoğunlaştığı dönemlerde (özellikle COVID-19 pandemisi sırasında) belirgin dalgalanmalar gözlemlenmiştir. Siyasal kutuplaşmanın yoğun ve medya güveninin zayıf olduğu bağlamlarda endişe düzeyleri daha yüksek görülmüştür. Demografik analizler, tüm yaş gruplarında kadınların daha yüksek düzeyde kaygı bildirdiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, dezenformasyonun dijital kamusal alanın işleyişi açısından yapısal bir risk oluşturduğunu ve medya politikaları, demokratik katılım dinamikleri ile toplumsal güven üzerinde önemli etkiler yaratabileceğini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Yanıltıcı Bilgi, Yanlış Bilgi, Dijital Güven, Çevrimiçi Haber, Medya Okuryazarlığı
Kaynakça
- Al Ali, T. ve Alzarooni, K. (2025). Enhancing cyber resilience: Innovations in AI-driven security and digital trust. Proceedings of the 3rd International Conference on Cyber Resilience (ICCR). IEEE. https://doi.org/10.1109/ICCR67387.2025.11291674
- Argote Tironi, P., Martínez, C., Miralles, G. ve Rojas, F. (2021). Messages that increase COVID-19 vaccine acceptance: Evidence from online experiments in six Latin American countries. PLOS ONE, 16(10), e0259059. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0259059
- Aydin, C. ve Ceci, S. J. (2013). The role of culture and language in avoiding misinformation: Pilot findings. Behavioral Sciences & the Law, 31(5), 559–573. https://doi.org/10.1002/bsl.1080
- Bowles, J., Croke, K., Larreguy, H., Liu, S. ve Marshall, J. (2025). Sustaining exposure to fact-checks: Misinformation discernment, media consumption, and its political implications. American Political Science Review. Advance online publication.
- Bowles, J., Larreguy, H. ve Liu, S. (2020). Countering misinformation via WhatsApp: Preliminary evidence from the COVID-19 pandemic in Zimbabwe. PLOS ONE, 15(10), e0240005. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0240005
- Braesel, S. ve Karg, T. (2021). Media and information literacy: A practical guidebook for trainers (3rd ed.). DW Akademie.
- Fletcher, R., Cornia, A., Graves, L. ve Nielsen, R. K. (2020). Measuring the reach of “fake news.” Digital Journalism, 8(1), 1–17. https://doi.org/10.1080/21670811.2019.1629997
- Guess, A. M., Nyhan, B. ve Reifler, J. (2019). Exposure to untrustworthy websites in the 2016 U.S. election. Nature Human Behaviour, 3, 472–480. https://doi.org/10.1038/s41562-019-0602-5
- Hallin, D. C. ve Mancini, P. (2004). Comparing media systems: Three models of media and politics. Cambridge University Press.
- Henrich, J., Heine, S. J. ve Norenzayan, A. (2010). Most people are not WEIRD. Nature, 466(7302), 29–29. https://doi.org/10.1038/466029a