İşçi Hareketine Tarihsel Bir Bakış:Dünden Bugüne Yaşanan Dönüşümlerin Yapısal Bir Analizi

Öz

Tüm dünyada işçi hareketi bir dönüşüm sürecine girmiştir. Hazırlanmış olan çalışma bu dönüşümü, tarihsel bir bakış ile sorgulamayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda öncelikli olarak işçi hareketinin kökenleri sorgulamıştır. Daha sonra hareketin gelişim süreci önemli milatlar yardımıyla tartışılmıştır. İlk hareketler sanayileşme ve makineleşme karşısında bir var olma çabası olarak kabul edilebilir. İşçi hareketine dair önemli bir kırılma ise 1970 sonrasında yaşanmıştır. Özellikle 1970 sonrasında kapitalizm krize girmiş ve kendini revize etmek zorunda kalmıştır. Bu süreçte bu gelişmelere bağlı olarak işçi hareketi daha parçalı ve dağınık bir hal almıştır. Bu sürecin temel dinamikleri çalışma içinde detaylı olarak tartışılmıştır. İşçi hareketinin geçirmiş olduğu dönüşüm ve günümüzdeki biçimleri farklı ülke deneyimleri üzerinden sorgulanmıştır. Günümüz işçi hareketinin ilk dönem işçi hareketlerinden büyük ölçüde ayrıldığı gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sınıf, İşçi Hareketi, Sendikal Hareket

Öz

Labor movements have experienced a transformation in the world. This study aims to analyze the background of this transformation. First of all, the origins of the labor movement have been questioned for this purpose with a historical overview. Then, the development process of movement is discussed with the help of important milestones. The first examples of movements, the roots of which go back to the industrial revolution have a c ollective structure. These first movements can be accepted as a struggle for existence in the face of industrialization and mechanization. There has been a significant break on the movements after 1970. But especially after the 1970s, capitalism has experienced crisis, and then the system has been constrained to revise itself. In this process, the labor movement has become more fragmented and scattered due to these developments. The basic dynamics of this process have been discussed in detail. The transformations of labor movement and current forms have been questioned through the experiences of different countries. It has been observed that current experiences of movements are largely separated from the first period of movements.

Anahtar Kelimeler

• Class, Labor Movements,Union Movement

Kaynakça

1. AKKAYA,Yüksel, (2011) “18. ve 19.Yüzyıllar, Yıkımın, Direnişin, Uzlaşmanın Yüzyılları”, Bürkev, Y. Ve Özuğurlu, M. Özdek, Y., Elgür, V. (der.), Kuramsal ve Tarihsel Boyutlarıyla Hak Mücadeleleri II içinde, Ankara: Nota Bene Yayınları.
2. AYDOĞANOĞLU, Erkan, (2007) Sınıf Mücadelesinde Sendikalar, İstanbul: Evrensel Yayıncılık
3. AYKAÇ, Aslıhan, (2005) “İşçi Sınıfı Örgütlenmesinde Alternatif Açılımlar”, İşçi Sınıfının Değişen Yapısı ve Sınıf Hareketinde Arayışlar, Deneyimler Sempozyumu Bildiri Kitabı, İstanbul: Sosyal Araştırmalar Vakfı
4. BAKAMUT, Mehmet, Yüksel, (1992) “Sendikaların Dünyada ve Türkiye’de Dünü, Bugünü ve Geleceği”, Jeoloji Mühendisleri Odası Haber Bülteni, 92, 16-19.
5. CASTELLS, Manuel, (1997) The Information Age,2. Cilt: ThePower of Identity, Oxford: Blackwell.
6. CRONIN, James, (1983) “Labor Insurgency and Class Formation: Comparative Perspectives on Crisis of 1917-1920”, Work, Community and Power içinde, Philadelphia: Temple University Press.
7. ÇAKIR, Buket, (2011) “Diyalektik ve Tarihsel Maddecilik Açısından Bilgi Toplumu Kavramının, Bilginin ve Teknolojinin Anlamı”, Sosyal Bilimler Dergisi,1,127-142.
8. ÇAKIR, Murat, (2006) ‘Toplumsal Hareket Sendikacılığı’, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi S.B.E.), İstanbul.

9. ÇELİK, Aziz, (2012) “Türkiye’de 2000’li yıllarda Grevler ve Grev Dışı Eylemler: Çalışma Hayatında “PaxRomana”mı?” Sosyal Haklar Sempozyumu IV Bildiriler Kitabı içinde, Petrol-İş Yayınları,117,107-120.
10. DOĞRUER, A. Can, (2005) “Toplumsal Hareket Sendikacılığı Tartışmaları Üzerine Birkaç Hatırlatma ve Bir Örnek”.http://sendika.org/yaziphp?yazi_no=130 tabb.htm (10 Ekim 2005)
11. ENGELS, Friedrich, (1997) The Condition of the Working Class in England, New York: Penguin Publications.
12. ERDEM, Ziya, ŞAHİN, Levent, (2008) “Ev Hizmetlerinde Yabancı İşgücü İstihdamı”, Kamu-İş Dergisi, 10, 43-76.
13. GORZ, Andre, (1967) Strategy for Labour: A Radical Proposal, Boston: Beacon Publications.
14. GRAMSCI, Antonioi (2010) Gramsci Kitabı, Seçme Yazılar 1916-1935 (Çev. İ. Yıldız), Ankara: Dipnot Yayınları.
15. GÜLER, Berna, AKDEMİR, Nevra, (2005) Üretimde Tutunma ve Çözülme Halleri, İşçi Sınıfının Değişen Yapısı ve Sınıf Hareketinde Arayışlar, Deneyimler Sempozyumu Bildiri Kitabı, İstanbul: Sosyal Araştırmalar Vakfı
16. HARVEY, David, (1993) “Esneklik: Tehdit mi Yoksa Fırsat mı?” (Çev. A. Kurdoğlu), Toplum ve Bilim, 56-61, 82-93.
17. HOBSBAWM, Eric, (1987) The Age o f Empire, 1875-1914. NewYork: Pantheon Books.
18. HOBSBAWM, Eric, (2010) “Önsöz”, Gramsci Kitabı Seçme Yazılar 1916-193 (Çev.İ.Yıldız) İçinde, İstanbul: Dipnot Yayınları
19. İ ş ç i B i r l i ğ i K i t l e G a z e t e s i 2 0 1 4 A v r u p a G r e v D a l g a s ı y l a S a r s ı l d ı , http://www.iscibirligi.info./T/222/avrupa%80%90da_grev_dalsasiyla_sarsildi, tabb.htm (18.06.2014)
20. KORAY, Meryem ve TOPÇUOĞLU, Alper, (1995) Sosyal Politika, Ezgi Kitabevi Yayınları: Bursa.
21. KÖYMEN, Mustafa, (2012) “Marksizm, Sınıf Mücadelesi ve Ekim Devrimi-3”, Söz ve Eylem,12,15-20.
22. NEGRİ, Antonio, (2006) Yıkıcı Politika (Çev. A. Sarı), İstanbul: Otonom Yayıncılık.
23. MAHİROĞULLARI, Adnan 2000 Dünyada ve Türkiye’de Sendikacılık, Bursa: Ekin Kitapevi.
24. MANN, Michael, (1993) The Rise of ClassesandNationStates 1760-1914, The Sources of Social Power: Volume 2, Cambridge: Cambridge UniversityPress.
25. MARX, Karl ve ENGELS, Frederick, (1958) Manifesto of theCommunistParty, Moskova: Progress Publisher.
26. MARX, Karl , (1986) Kapital I.Cilt, Ankara: Sol Yayınları.
27. MARX, Karl ve ENGELS, Frederick, (1994) Komünist Partisi Manifestosu, İstanbul: Dönüşüm Yayınları.
28. MAZUR, Jay, (2000) “Labor’s New Internationalism“, Foreign Affairs, Ocak/ Şubat, 79-93.
29. MELUCCI, Alberto, (2007) “Yeni Toplumsal Hareketler: Sosyolojik Bir Yanılgı Üzerine Düşünceler”, Erbaş, H. (Der.) Fark/Kimlik, Sınıf, içinde, Ankara: EOS Yayınları, 87-104.
30. MIRES, Fernando, (1985) Latin Amerika’da Militarizm Devlet ve Demokrasi (Çev. R. Zarakolu), İstanbul: Alan Yayıncılık.
31. ÖNGEN, Tülin, (2003) Küresel Kapitalizm ve Sermayenin Yeni Hegomonya Stratejileri, İstanbul: Petrol-İş Yıllığı 2000-2003.
32. PAKULSKI, Jan, (2007) “Toplumsal Hareketler ve Sınıf: Marksist Paradigmanın Çöküşü”, Erbaş, H. (der.) Fark/Kimlik, Sınıf, içinde, Ankara: EOS Yayınları,31-71.
33. SCOTT, C.James, (1990) Domination and the Arts of Resistance: Hidden Transcripts, Londra: Yale University Press.
34. SELÇUK, Fatma, Ülkü, (2002) Örgütsüzlerin Örgütlenmesi, Enformel Sektörde İşçi Örgütleri, Ankara: Atölye Yayınları
35. SELÇUK, Fatma, Ülkü, (2006) Enformel Sektörde Örgütlenme Deneyimleri, Tes-İş Dergisi, Mayıs Sayısı
36. SERTLEK, Tufan, (2005) Yeni Bir Sendika Hareketin Dinamikleri, İşçi Sınıfının Değişen Yapısı ve Sınıf Hareketinde Arayışlar, Deneyimler Sempozyumu Bildiri Kitabı, İstanbul: Sosyal Araştırmalar Vakfı
37. SHEFTER, Martin, (1986) “Trade Unions and Political Machines: TheOrganization and Disorganization of the American Working Class in the Late Nineteenth Century.” Katznelson, I. ve Zolberg, A.I (Der.) Working-Class Formation içinde, Princeton, NJ: Princeton University Press, 197-276.
38. ŞENGÜL, Tarık, ( 2001) “İşçi hareketi ve Kent Mekânı, Praksis, 2, 9-31.
39. ŞENKAL, Abdülkadir, (2007) Küreselleşme Sürecinde Sosyal Politika, İstanbul: Alfa Yayınları.
40. SELAMOĞLU, Ahmet, (2004) “Örgütlenme Sorunu ve Sendikal Yapıda Değişim Arayışı”, Çalışma ve Toplum, 2, 39-54.
41. SEWELL William, (1986) “Artisans, FactoryWorkers, and the Formation of the French Working Class, 1789-1848.” Katznelson, I. ve Zolberg, A.I (Der.) Working-Class Formation içinde, Princeton, NJ: Princeton University Press,45-70.
42. SILVER, Beverly, (2009) Emeğin Gücü 1870’ten Günümüze İşçi Hareketleri ve Küreselleşme, Yordam Kitap: İstanbul.
43. TANITTIRAN, Hakan, (2005) “Arjantin’de İşsizler Hareketi Deneyimi”, İşçi Sınıfının Değişen Yapısı ve Sınıf Hareketinde Arayışlar, Deneyimler Sempozyumu Bildiri Kitabı, İstanbul: Sosyal Araştırmalar Vakfı
44. THOMPSON, Edward, Palmer, (1966) “The Peculiarities of the English”, Miliband, R. Ve Saville, J. (Der) Socialist Register İçinde, London: MerlinPress.
45. TILLY, Charles, (2008) Toplumsal Hareketler 1768-2004 (Çev. Orhan Töz), İstanbul: Babil Yayınları.
46. TOKOL, Aysen, (2000) Sosyal Politika, Bursa, Vipaş A.Ş Yayınları.
47. TÜRKÜN, Asuman, (2005) “Ev Eksenli Kadın Emeği ve İşçileşme Bilinci” İşçi Sınıfının Değişen Yapısı ve Sınıf Hareketinde Arayışlar, Deneyimler Sempozyumu Bildiri Kitabı, İstanbul: Sosyal Araştırmalar Vakfı
48. YILDIRIM, Engin, (1997) Endüstri İlişkileri Teorileri, Sosyolojik Bir Değerlendirme, Sakarya: Değişim Yayınları.
49. YILDIRIM, Engin, (2005) “Sendikaların Kimlik Krizi ve Emeğin Mehteran Yürüyüşü”, İşçi Sınıfının Değişen Yapısı ve Sınıf Hareketinde Arayışlar, Deneyimler Sempozyumu Bildiri Kitabı, İstanbul: Sosyal Araştırmalar Vakfı
50. ZOLBERG, Aristide, (1995) “Response:Working-Class Dissolution.” International Labor and Working Class History, 47, 28-38.
51. WORSLEY, Peter, (2007) Marx and Marxism, Avusturya: Routledge Press.