İşyerinde Yıldırma Algısında Dışadönük Ve Nevrotik Kişilik Yapıları İle Cinsiyetin Rolü

Öz

Bu anket çalışmasının amacı çalışanların nevrotiklik ve dışadönüklük kişilik özellikleri ile cinsiyetlerinin örgüt ortamında yıldırmaya maruz kalma algıları üzerinde bir etkisi olup olmadığını saptamaktır. Çalışmanın ilk aşamasında 22 maddelik bir İşyerinde Yıldırma Ölçeği geliştirilmiştir. İkinci aşamada bir kamu kuruluşunda çalışan 113 çalışana bu ölçek ile birlikte dışadönüklük, nevrotiklik ve demografik soruları içeren bir soru formu uygulamıştır. Araştırmanın sonuçları çalışanların işyerinde yıldırmaya uğradıkları yönündeki algılarında nevrotik kişilik yapılarının etkili olduğu hipotezini doğrulamış ancak dışadönüklüğü düşük olanlar ile kadınların işyerinde daha fazla yıldırmaya uğrayacakları yönündeki hipotezler desteklenmemiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yıldırma, Nevrotiklik, Dışadönüklük, Kişilik, Cinsiyet

Öz

The aim of this survey study is to investigate the effect of neuroticism and extraversion personality factors and sex of the employees on the perception of mobbing. In the first stage of the study, a mobbing scale consisting of 22 items was developed. In the second stage, 113 employees of a public institution were administered scales measuring extraversion, neuroticism along with the mobbing scale. The results of the study support the hypothesis that high level of neuroticism is a predictor of mobbing perception. However, the hypotheses that low level of extraversion and being female would predict higher level mobbing are not supported.

Anahtar Kelimeler

• Mobbing, Neuroticism, Extraversion, Personality, Sex

Kaynakça

1. Akgeyik, T., Güngör, M., & Usen, S. (2007). In- dividual and organizational consequen- ces of mobbing in the workplace: case of banking sector in Turkey (a survey). Jo- urnal of Academy of Business and Eco- nomics, 7, 150-157.
2. Almeida, D. M., & Kessler, R. C. (1998). Every- day stressors and gender differences in daily distress. Journal of Personality and Social Psychology, 75, 670–680.
3. Amirkhan, J. H., Risinger, R. T., & Swickert, R. J. (1995). Extraversion: A ‘‘hidden’’
4. personality factor in coping? Journal of Perso- nality, 63, 189–212.
5. Aquino, K. (2000). Structural and Individual Determinants of Workplace Victimiza- tion: The Effects of Hierarchical Status and Conflict Management Style, Journal of Management, 2:2, 171-193.
6. Asunakutlu T., & Safran, B. (2006). Örgütlerde Yıldırma Uygulamaları (Mobbing) Ve Ça- tışma Arasındaki İlişki. Selçuk Üniversi- tesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Der- gisi, 11, 111-129.
7. Atiker, E. (1997). Amerikan Pragmatizmi ve Güncel Yaşam Dünyası, İstanbul Üniver- sitesi Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Der- gisi, 3, 29-35.
8. Aycan, Z., Kanungo, R. N., Mendonca, M., Yu, K., Deller, J., Stahl, G., & Khursid, A. (2000). Impact of culture on human re- source management practices: A ten co- untry comparison. Applied Psychology: An International Review, 49, 192-221.

9. Bardavid, M. (2006). Nevrotiklik Ve Dışadö- nüklük Kişilik Yapılarının Stresi Değer- lendirme Biçimi, Stresle Başa çıkma Yaklaşımları Algılanan Stres ve İş Do- yumu Üzerinde Olan Etkisinin Karşılaştır- malı Olarak İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
10. Barneveld, K., & Jowett, R. (2005). Violence, Harassment and Bullying at Work: How Does the Australian Rail Industry Compare and What Can Be Done? Jour- nal of Public Transportation, 8, 117-134.
11. Bayrak Kök, S. (2006). İş yaşamında psiko-şid- det sarmalı olarak yıldırma olgusu ve ne- denleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı:16, 433- 448.
12. Bebekoğlu, G., & Wasti, A. (2002). Çalışan ka- dınlara yönelik cinsiyet temelli düşmanca davranışların sebepleri ve sonuçları üze- rine bir araştırma. Yönetim Araştırmaları Dergisi, 2, 215-238.
13. Breslau, N., Davis, G. C., & Andreski, P. (1995). Risk factors for PTSD-related traumatic events: A prospective analysis. American Joumal of Psychiatry, 152, 529-535.
14. Budak, S. (2000). Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
15. Bukspan, E. (2004). Bullying At Work In France, British Journal of Guidance & Co- unselling, 32, 397–406.
16. Canlı, E. (2001). Finans-Bankacılık Sektöründe Yaşanan Çatışma Yoğunluğu ve Çatışma- larla Başa Çıkma Tarzları, İstanbul Üni- versitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İs- tanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensti- tüsü, İstanbul.
17. Cantez, E. (1984). Türkiye’de Kullanılan Bazı Testlerin Uygulamalarından Elde Edilen Sonuçlar: Eysenck Şahsiyet Testi İle De- ğerlerin Tetkiki Testi. Tecrübi Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 14, 53-62.
18. Cemaloğlu, N. (2007). Örgütlerin Kaçınılmaz Sorunu: Yıldırma. Bilig, 42, 111-126.
19. Costa, P. T., Jr., & McCrae, R. R. (1990). Perso- nality: Another "hidden factor" in stress research. Psychological Inquiry, 1, 22-24.
20. Costa, P. T., Jr., & McCrae, R. R. (1995). Pri- mary traits of Eysenck_s P–E–N system: three-and-five factor solutions. Journal of Personality and Social Psychology, 69, 308–317.
21. Cowie, H., Naylor , P., Rivers, I., Smith, P.K.., & Pereira, B. (2002). Measuring Workp- lace Bullying. Aggression and Violent Be- havior, 7, .33-51.
22. Coyne, I., Seigne, E., & Randall, P. (2000). Pre- dicting Workplace Victim Status From Personality. European Journal of Work and Organizational Psychology, 9, 335– 349.
23. Davenport, N., Schwartz, R.D., & Elliot, G.P. (2003). Mobbing, İşyerinde Duygusal Taciz. Çev.Osman Cem Önertoy, İstan- bul: Sistem Yayıncılık.
24. Djurkovic, N., McCormack, D., & Casimir, G. (2006). Neuroticism and the psychoso- matic model of workplace bullying. Jour- nal of Managerial Psychology, 21, 73-88.
25. Einarsen, S. (2000). Harassment And Bullying At Work: A Review of the Scandinavian Approach. Aggression and Violent Beha- vior, 5, 379-401.
26. Einarsen, S., Raknes, B. I., & Matthiesen, S. M. (1994). Bullying and harassment at work and their relationships to work environ- ment quality—An exploratory study. The European Work and Organizational Psychologist,4, 381–401.
27. Eriksen, W., & Einarsen, S. (2004). Gender mi- nority as a risk factor of exposure to bull- ying at work: The case of male assistant nurses. European Journal of Work and Organizational Psychology, 13, 473-492.
28. Felson, R.B. (1992). “Kick’em when they’re down”: Explanations of the relationships between stress and interpersonal aggres- sion and violence. The Sociological Quar- terly, 33, 1–16.
29. Fischer, B. S., & Gunnison, E. (2001). Violence in the workplace: Gender Similarity and Differences. Journal of Criminal Justice, 29, 145-155
30. Gallagher, D. J. (1990). Extraversion, Neuroti- sim and Appraisal of Stressful Academic Events. Journal of Personality and Indi- vidual Differences, 11, 1053-1057.
31. Gandolfo, R. (1995). MMPI-2 profiles of wor- ker’s compensation claimants who pre- sent with complaints of harassment. Journal of Clinical Psychology, 51, 711–
32. Gunthert, K. C., Cohen, L. H., & Armeli, S. (1999). The role of neuroticism in daily stress and coping. Journal of Personality and Social Psychology, 77, 1087–1100.
33. Hofstede, G. (1991). Culture and Organizati- ons: Software of the Mind. London: McGraw Hill.
34. Headey, B., & Wearing, A. (1989). Personality, life events, and subjective well-being:
35. Toward a dynamic equilibrium model. Joumal of Personality and Social Psychology,57, 731-739.
36. Jarreta, B.M., Garcia-Campayo, J., Gascon, S., & Bolea, M. (2004). Medico-legal impli- cations of mobbing. A false accusation of psychological harrassment at the workp- lace. Forensic Science International, 146, Supplement 1, S17- S18.
37. Jennifer, D., Cowie, H., & Ananiadou, K. (2003). Perceptions and Experience of Workplace Bullying in Five Different Working Population. Aggressive Behavi- our, 29, 489-496.
38. Kardam, F., & Toksöz, G. (2004). Gender- based discrimination at work in Turkey: A cross-sectoral overview. Ankara Üni- versitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 59, 151-172.
39. Kaukiainen, A., Salmivalli, C., Björkqvist, K., Osterman, K., Lahtinen, A., Kostamo, A., Lagerspetz, K. (2001). Overt and Covert Aggression in Work Settings in Relation to the Subjective Well- Being of Emplo- yees. Aggressive Behavior, 27, 360- 371
40. Kırel, Ç. (2007). Örgütlerde Mobbing Yöneti- minde Destekleyici Ve Risk Azaltıcı Öne- riler. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 317-334
41. Levin, I., & Stokes, J.P. (1986). An examination of the relation of individual difference va- riables to loneliness. Joumal of Persona- lity, 54, 717-733.
42. Lewis, S. E. (2006). Recognation of Workplace Bullying: A Qualitative Study of Women Targets in the Public Sector. Journal of Community and Applied Social Psycho- logy, 16, 119- 135.
43. Lewis, S. E., & Orford, J. (2005). Women’s Ex- periences of Workplace Bullying: Changes In Social Relations- hips. Journal of Community and Applied Social Psychology,15, 29-47.
44. Leymann, H. (1990). Mobbing and Psycholo- gical Terror at Workplaces, Violence and Victims, 5, 119-126.
45. Leymann, H. (1996). The Content And Deve- lopment of Mobbing at Work. European Journal of Work and Organizational Psychology, 5, 165 -184
46. Magnus, K., Diener, E., Fujita, F., & Pavot, W. (1993). Extraversion and neuroticism as predictors of objective life events: a longi- tudinal analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 65, 1046–1053.
47. Maltby, J., Wood, A.M.., Day, L., Kon, T. W. H.., Colley, A., & Linley, P.A. (2008). Per- sonality pedictors of levels of forgiveness two and a half years after the transgres- sion. Journal of Research in Personality, 42, 1088-1094.
48. Matthiesen, S. B., & Einarsen, S. (2004). Psychriatic Distress and Symptoms of Post Travmatic Stres Disorder Among Victims of Bullying at Work. British Jo- urnal of Guidance & Counselling, 32, 335- 356.
49. Mayo, P. R. (1989). A further study of the per- sonality-congruent recall effect. Persona- lity and Individual Differences, 10, 247–252.
50. Matud, M.P. ( 2004). Gender differences in stress and coping styles. Personality and Individual Differences, 37, 1401–1415.
51. McCrae, R.R., & Costa, P.T., Jr. (1987). Valida- tion of a five-factor model of personality across instruments and observers. Journal of Personality and Social Psychology, 52, 81-90.
52. McDonough, P., & Walters, W. (2001). Gender and health: reassessing patterns and exp- lanations. Social Science & Medicine, 52, 547–559.
53. Mikkelsen, E. G., & Einarsen, S. (2001). Bull- ying In Danish Work-Life: Prevalance and Health Correlates. European Journal of Work and Organizational Psychology, 10, 393- 413.
54. Mikkelsen, E. G., & Einarsen, S. (2002). Relati- onships between exposure to bullying at work and psychological and psycosoma- tic health complaints: The role of state ne- gative affectivity and generalized self- efficacay. Scandinavian Journal of Psychology, 43, 397- 405.
55. Neuman, J.H., & Baron, R.A. (1998). Workp- lace Violance and Workplace Aggression: Evidence Concerning Spesi- fic Forms, Potential Causes and Preffered Targets. Journal of Management, 24, 391- 419.
56. Ormel, J., & Wohlfarth, T. (1991). How neuroti- cism, long-term difficulties, and life situa- tion change influence psychological distress: A longitudinal model. Journal of Persona- lity and Social Psychology, 60, 744-755.
57. Özen, S. (2007). İşyerinde Psikolojik Şiddet ve Nedenleri. Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 9, 1-24.
58. Palaz, S., Özkan, S., Sarı, N., Göze, F., Şahin, N., & Akkurt, Ö. (2008). İş Yerinde Psiko- lojik Taciz (Mobbıng) Davranışları Üze- rine Bir Araştırma; Bandırma Örneği. Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 10, 41-58.
59. Ptacek, J. T., Smith, R. E., & Zanas, J. (1992). Gender, appraisal, and coping: A longi- tudinal analysis. Journal of Personality, 60, 747–770.
60. Rim, Y. (1987). A comparative study of two ta- xonomies of coping, personality, and sex. Personality and bidividual Differences, 8, 521-526
61. Ruiz-Caballero, J. A., & Bermudez, J. (1995). Neuroticism, mood, and retrieval of ne- gative personal memories. Journal of Ge- neral Psychology, 122, 29–35.
62. Solmuş, T. (2005). İş Yaşamında Travmalar: Cinsel Taciz ve Duygusal Zorbalık/Taciz(Mobbing). Endüstri İliş- kileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 7, 1-14.
63. Somer, O. (1998). Türkçe’de kişlik özelliği ta- nımlayan sıfatların yapısı ve beş faktör modeli. Türk Psikoloji Dergisi, 13, 17-32.
64. Somer, O., & Goldberg, L.R. (1999). The struc- ture of Turkish trait-descriptive adjecti- ves. Journal of Personality and Social Psychology, 76, 431-450.
65. Tınaz, P., Bayram, F., & Ergin, H. (2008). Ça- lışma Psikolojisi ve Hukuki Boyutlarıyla İşyerinde Psikolojik Taciz (mobbing). İs- tanbul: Beta.
66. Torun, A. (2004). İşyerinde zorbalık. Öneri Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6, 183-190.
67. Turney, L. (2003), Mental Health and Workp- lace Bullying: The Role of Power, Profes- sions and ‘On The Job’ Training”. Australian e-Journal for the Advance- ment of Mental Health, 2, 1-9
68. Tutar, H. (2004). İşyerinde Psikolojik Şiddet. Ankara: Platin Yayınları.
69. Uzunçarşılı, Ü., & Yoloğlu, N. (2007). Mob- bing/İşyerinde Duygusal Taciz: Ulusal ve Uluslarası Boyutu İle Çatışma Yüklü Bir