The Caspian Zaydîs and Mu’tazilîs

Öz

In Muslim History, the Zaydîs, for the first time established a government by the leadership of Hasan b. Zayd (270/883) in the South of Caspian Sea. The theo retical background of this state was prepared by al-Qâsim al-Rassî (246/860) who firstly systematized the principles of Zaydîyya. The relations between the leaders of the Zaydî Government which established in the South of Caspian Sea and the Zaydî scholars who live there and the Mu’tazilîs began with the establishing of that government. These relations reached their highest level in the time of Buwayhids when they dominated the Abbasid Government. The political circumstances, that is the Shite (especially Zaydîte) and Mu’tazilîte tendencies of Buwayhids, were ef fective in this situation. In this period, the most important Mu’tazilî scholars whom Zaydîs contacted are Abû Abd Allâh al-Basrî (369/980) and Qâdî Abd al-jabbâr (415/1024). From them, Zaydîs accepted the teachings of the Basran School of the Mu’tazila. After Buwayhids, with the changing of political circumstances the situation of Mu’tazilîs and Shia weakened but the relations between them went on.

Anahtar Kelimeler

• The Caspian Zaydis
• Abû Abd Allâh al-Basrî
• Qâdî Abd al-jabbâr
• Mahdî li Dîn Allâh
• al-Muayyad bi llâh
• Nâtiq bi’l-Haqq Abû Tâlib
• the Basran School of the Mu’tazila.

HAZAR ZEYDÎLERİ VE MU’TEZİLÎLER

Öz

Zeydîler, İslam Tarihi’nde ilk defa Hasan b. Zeyd (270/883) liderliğinde Hazar Denizi’nin güneyinde bir devlet kurdular. Bu devletin fikrî alt yapısı, Zeydiyye mezhep esaslarını ilk defa sistematize eden Kâsım Ressî (246/860) tarafından hazırlandı. Hazar Denizi’nin güneyinde kurulan Zeydî Devletin liderleri ve bu rada yaşayan Zeydî alimlerle Mu’tezilîler arasındaki ilişkiler bu devletin kuru luşundan itibaren başlamıştır. Bununla birlikte iki ekol mensupları arasındaki ilişkiler Abbasi Devleti’ne hakim olan Büveyhîler döneminde zirve noktasına ulaşmıştır. Bunda Büveyhîlerin Şiî (özelde Zeydî)- Mu’tezilî eğilimlerinin yani siyasî konjonktürün önemli etkisi olmuştur. Söz konusu dönemde Zeydîlerin ilişki kurdukları başlıca Mu’tezilî alimler Basra Mu’tezilesine mensup Ebû Ab dullah el-Basrî (369/980) ve Kâdî Abdülcebbâr (415/1024)’dır. Nitekim onlar vasıtasıyla Zeydîler, Mu’tezile’nin Basra ekolünün öğretisini benimsemişlerdir. Büveyhîlerden sonra, siyasî konjonktürün değişmesiyle Mu’tezilîler ve Şia’nın durumu zayıflamasına rağmen iki ekol mensupları arasındaki ilişkiler devam etmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Hazar Zeydileri
• Ebû Abdullah el-Basrî
• Kâdî Abdülcebbâr
• Mehdî Lidînillâh
• Müeyyed Billâh
• Nâtık Bilhak Ebû Tâlib
• Basra Mu’tezile ekolü

Kaynakça

1. Mehmet Ümit, Zeydiyye-Mu’tezile Etkileşimi Zeyd b. Ali’den Kâsım er-Ressî’nin Ölümüne Kadar, İSAM yay. , İstanbul 2010,