EN
TR
Psikolojik Ayrıcalık: Örgütsel Davranış Literatüründe Kavramsal Bir Netleştirme
Öz
Bu kavramsal makalenin amacı, narsisizm ile psikolojik ayrıcalık arasındaki kuramsal sınırları örgütsel davranış literatürü açısından netleştirmektir. Mevcut yazında bu iki kavramın zaman zaman birbirinin yerine kullanılması, çalışanların adalet değerlendirmelerinin, etik sınırları yorumlama biçimlerinin ve karşıt iş davranışlarının açıklanmasında kuramsal belirsizlik yaratmaktadır. Çalışmada örgütsel davranış, sosyal psikoloji ve iş etiği literatüründeki kuramsal ve ampirik araştırmalar kavramsal sentez yaklaşımıyla incelenmiş; iki yapı tanımları, güdüsel odakları, normlara yönelimleri ve örgütsel sonuçları bakımından karşılaştırılmıştır. İnceleme, psikolojik ayrıcalığın narsisizmin ikincil bir yansıması olmadığını; hak iddiası, karşılıklılık ilkesinin zayıflaması ve etik sınırların yeniden tanımlanması üzerinden işleyen özgül bir bilişsel-ahlaki mekanizma olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda psikolojik ayrıcalığın örgütsel adalet algıları, psikolojik sözleşme değerlendirmeleri, kişilerarası çatışmalar ve etik risklerin açıklanmasındaki özgün rolü tartışılmaktadır. Çalışmanın temel katkısı, psikolojik ayrıcalığı benlik yüceltme odaklı narsisizmden ayırarak, örgütsel bağlamda hak, karşılıklılık ve etik gerekçelendirme süreçlerini açıklayan bağımsız bir kuramsal yapı olarak konumlandırmasıdır. Önerilen çerçeve, gelecek ampirik araştırmalar ile beklenti yönetimi ve etik riskleri azaltmaya yönelik örgütsel uygulamalar için bütünleştirici bir zemin sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ackerman, R. A., & Donnellan, M. B. (2013). Personality traits of narcissism: A review of existing measures. Personality and Individual Differences, 54(1), 9–15. https://doi.org/10.1016/j.paid.2012.08.038
- Aksoy Kürü, S. (2022). Psikolojik ayrıcalık: Bir ölçek uyarlama çalışması. Yönetim Bilimleri Dergisi, 20(44), 461–480. https://doi.org/10.35408/comuybd.1028401
- Aksoy Kürü, S. (2024). Örgüt yararına etik olmayan davranışların belirleyicileri. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 162–174. https://doi.org/10.33206/mjss.1346763
- Aksoy Kürü, S. (baskıda). When psychopathy becomes organisationally harmful: A conditional process model of psychological entitlement and organisational identification. International Journal of Organizational Analysis. https://doi.org/10.1108/IJOA-02-2026-6502
- Bandura, A. (1999). Moral disengagement in the perpetration of inhumanities. Personality and Social Psychology Review, 3(3), 193–209. https://doi.org/10.1207/s15327957pspr0303_3
- Bandura, A. (2016). Moral disengagement: How people do harm and live with themselves. Worth Publishers.
- Blau, P. M. (1964). Exchange and power in social life. John Wiley & Sons.
- Bolino, M. C., & Grant, A. M. (2016). The bright side of being prosocial at work, and the dark side, too. Academy of Management Annals, 10(1), 599–670. https://doi.org/10.5465/19416520.2016.1153260
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Psikolojide Davranış-Kişilik Değerlendirmesi, Sosyal ve Kişilik Psikolojisi (Diğer)
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
23 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
16 Şubat 2026
Kabul Tarihi
28 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 2
APA
Aksoy Kürü, S. (2026). Psikolojik Ayrıcalık: Örgütsel Davranış Literatüründe Kavramsal Bir Netleştirme. İşletme, 7(2), 195-210. https://doi.org/10.57116/isletme.1890605
AMA
1.Aksoy Kürü S. Psikolojik Ayrıcalık: Örgütsel Davranış Literatüründe Kavramsal Bir Netleştirme. İşletme. 2026;7(2):195-210. doi:10.57116/isletme.1890605
Chicago
Aksoy Kürü, Seval. 2026. “Psikolojik Ayrıcalık: Örgütsel Davranış Literatüründe Kavramsal Bir Netleştirme”. İşletme 7 (2): 195-210. https://doi.org/10.57116/isletme.1890605.
EndNote
Aksoy Kürü S (01 Eylül 2026) Psikolojik Ayrıcalık: Örgütsel Davranış Literatüründe Kavramsal Bir Netleştirme. İşletme 7 2 195–210.
IEEE
[1]S. Aksoy Kürü, “Psikolojik Ayrıcalık: Örgütsel Davranış Literatüründe Kavramsal Bir Netleştirme”, İşletme, c. 7, sy 2, ss. 195–210, Eyl. 2026, doi: 10.57116/isletme.1890605.
ISNAD
Aksoy Kürü, Seval. “Psikolojik Ayrıcalık: Örgütsel Davranış Literatüründe Kavramsal Bir Netleştirme”. İşletme 7/2 (01 Eylül 2026): 195-210. https://doi.org/10.57116/isletme.1890605.
JAMA
1.Aksoy Kürü S. Psikolojik Ayrıcalık: Örgütsel Davranış Literatüründe Kavramsal Bir Netleştirme. İşletme. 2026;7:195–210.
MLA
Aksoy Kürü, Seval. “Psikolojik Ayrıcalık: Örgütsel Davranış Literatüründe Kavramsal Bir Netleştirme”. İşletme, c. 7, sy 2, Eylül 2026, ss. 195-10, doi:10.57116/isletme.1890605.
Vancouver
1.Seval Aksoy Kürü. Psikolojik Ayrıcalık: Örgütsel Davranış Literatüründe Kavramsal Bir Netleştirme. İşletme. 01 Eylül 2026;7(2):195-210. doi:10.57116/isletme.1890605