GÜNDELİK NESNENİN DÖNÜŞÜMÜ: ŞAKİR GÖKÇEBAĞ’IN ENSTALASYON PRATİĞİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de 1980’li yıllardan itibaren görünürlük kazanan enstalasyon sanatını, gündelik nesnenin dönüşümü ekseninde ele almakta ve Şakir Gökçebağ’ın kavramsal pratiği üzerinden incelemektedir. Geleneksel sanat anlayışından farklı olarak nesne–mekân–izleyici ilişkisini dönüştüren enstalasyon sanatı, izleyiciyi edilgen bir konumdan çıkararak eserin anlam üretim sürecine dâhil eden bir yapıya sahiptir. Şakir Gökçebağ, gündelik yaşam nesnelerini işlevsel bağlamlarından kopararak yeni estetik ve anlamsal düzlemlerde yeniden kurgulamakta; bu yönüyle hem kavramsal sanat hem de minimalist estetik içinde özgün bir konum edinmektedir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; sanatçıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşme, literatür taraması ve görsel doküman incelemesiyle elde edilen veriler betimsel analiz tekniğiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, Gökçebağ’ın çalışmalarında gündelik nesnelerin biçimsel müdahaleler yoluyla “evrensel bir tanınırlık” kazandığını, izleyiciyle kurduğu etkileşimin ise mekânsal deneyim aracılığıyla kavramsal bir sorgulamaya dönüştüğünü göstermektedir. Sonuç olarak, Türkiye’de enstalasyon sanatının gelişiminde Gökçebağ’ın üretimleri, hem nesne estetiği hem de Doğu–Batı sentezi açısından özgün bir katkı sunmakta; bu doğrultuda çağdaş Türk sanatının kavramsal yönelimlerini anlamak için önemli bir örnek oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gündelik Nesne
• Dönüşüm
• Enstalasyon Sanatı
• Kavramsal Pratik
• Nesne Estetiği
• Mekân
• Şakir Gökçebağ

THE TRANSFORMATION OF THE EVERYDAY OBJECT: AN EXAMINATION OF ŞAKIR GÖKÇEBAĞ’S INSTALLATION PRACTICE

Öz

This study examines installation art, which gained visibility in Turkey from the 1980s onward, through the axis of the transformation of the everyday object, focusing on the conceptual practice of Şakir Gökçebağ. Unlike traditional art forms, installation art transforms the relationship between object, space, and viewer, removing the spectator from a passive position and incorporating them into the process of meaning production. Gökçebağ reconfigures everyday objects by detaching them from their functional contexts and reconstructing them on new aesthetic and semantic planes; in this respect, he occupies a distinctive position within both conceptual art and minimalist aesthetics. The research adopts a qualitative approach; data obtained through a semi-structured interview with the artist, literature review, and visual document analysis were evaluated using the descriptive analysis technique. The findings reveal that the everyday objects in Gökçebağ’s works gain a “universal recognizability” through formal interventions, while the interaction established with the viewer transforms into a conceptual inquiry through spatial experience. In conclusion, Gökçebağ’s productions offer an original contribution to the development of installation art in Turkey, both in terms of object aesthetics and the East–West synthesis, thus providing a significant example for understanding the conceptual orientations of contemporary Turkish art.

Anahtar Kelimeler

• Everyday Object
• Transformation
• Installation Art
• Conceptual Practice
• Object Aesthetics
• Space
• Şakir Gökçebağ

Kaynakça

1. Aktimur, Ö. (2009). Türkiye’de 1970’ten günümüze sergi mekânları ve sanatçıların eserleriyle kurduğu ilişki [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi].
2. Antmen, A. (2009). Geleneksel mimari öğeden çağdaş sanat enstalasyonuna: Bir nişin kullanım biçimleri. Akdeniz Sanat, 2(3), 1–12.
3. Bağatır, R. D. (2011). Nesnenin ötesi: Kavramsal sanatın dayanak noktaları. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(7), 23–33.
4. Baran, D. (2019). Teknik nesneden estetik nesneye: Şakir Gökçebağ. SDÜ ART-E, 12(24), 542–631. https://doi.org/10.21602/sduarte.602198
5. Bishop, C. (2005). Installation art: A critical history. Tate Publishing.
6. Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Harvard University Press.
7. Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. Routledge.
8. Bourriaud, N. (1998). Relational aesthetics. Les Presses du Réel. (İngilizce baskı, 2002)

9. Caldarola, E. (2020). On experiencing installation art. The Journal of Aesthetics and Art Criticism, 78(3), 339–343. https://doi.org/10.1111/jaac.12734
10. Deleuze, G., & Guattari, F. (1987). A thousand plateaus: Capitalism and schizophrenia. University of Minnesota Press.
11. Demir, R., & Ceranoğlu, M. (2020). Modadan sanata aksesuar. İdil, 9(74), 1541–1549. https://doi.org/10.7816/idil-09-74-04
12. Design Milk. (2013, February 22). Şakir Gökçebağ – Installations made out of toilet paper. Erişim tarihi: 10 Kasım 2025, https://design-milk.com/sakir-gokcebag-installations-made-out-of-toilet-paper/
13. Durukan, S. N. G., Erbay, A., & Şahin, B. (2017). İstanbul’da kamusal alanda sergilenen enstalasyonlara ilişkin envanter çalışması (1990–2015). İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(8), 38–72.
14. Garrido Castellano, C. (2014). Conceptual materialism: Installation art and the dismantling of Caribbean historicism. Third Text, 28(2), 149–162. https://doi.org/10.1080/09528822.2014.896493
15. Gay, P. (2001). Installation art: Actual meets virtual. Digital Creativity, 12(4), 229–235.
16. Gazi, A. (2021). Güncel Türkiye sanatında enstalasyon: Nesne ve mekân üzerine bir inceleme [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi].
17. Gökçebağ, Ş. (2020). Reorientation–3D [Enstalasyon]. Erişim tarihi: 24 Eylül 2023, https://sakirgokcebag.com/installations/nggallery/installations/reorientation-3d
18. Jadzińska, M. (2011). The lifespan of installation art. In T. Scholte & G. Wharton (Eds.), Inside installations: Theory and practice in the care of complex artworks (pp. 21–31). Amsterdam University Press.
19. Kahya, S. Ö., & Tambay, E. (2018). Vitrinlerin değişen yüzü: Enstalasyon. Ulakbilge, 26(18), 885–902.
20. Karatay, A. (2019). Duyulardan algılara kodlanan sanat: İnteraktif enstalasyon. Ulakbilge, 7(39), 511–518.
21. Kılınç, S. (2024). Alternatif malzemenin düşsel ve görsel dili: Kurt Schwitters’in Merzbild asamblajları. Bodrum Journal of Art and Design, 3(1), 56–69.
22. Pelowski, M., Leder, H., Mitschke, V., Specker, E., Gerger, G., Tinio, P. P. L., & Husslein-Arco, A. (2018). Capturing aesthetic experiences. Frontiers in Psychology, 9, 1255. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01255
23. Ran, F. (1998). Technology, time and space in modern and postmodern art from Cubism to installation art [Doctoral dissertation, New York University].
24. Şakir Gökçebağ ile Öykü Özsoy söyleşisi. (2019, 30 Ekim). sakirgokcebag.com. Erişim tarihi: 10 Kasım 2025, https://sakirgokcebag.com/sakirgoekcebag-ile-oeykue-oezsoy-soeylesisi/
25. Taheri, M., Afzaltousi, E., & Nowzari, H. A. (2022). Redefinition of social justice. Honar-Ha-Ye-Ziba, 27(1), 17–28. https://doi.org/10.22059/JFAVA.2021.304007.666490
26. Van Saaze, V. (2013). Installation art and the museum: Presentation and conservation of changing artworks. Amsterdam University Press.
27. Thereart.ro. (2025). Installation art by Şakir Gökçebağ. Erişim tarihi: 10 Kasım 2025, https://thereart.ro/sakir-gokcebag/
28. Yaldızbaş, K. N., & Alp, K. Ö. (2023). 21. yüzyılda güncel lif sanatı ve enstalasyon örnekleri. Art-E, 16(31).
29. Yılmaz, U., Yılmaz, E. N. D., & Yılmaz, M. (2021). Enstalasyon sanatında Doğu izleri. Art-E Sanat Dergisi, 14(27), 47–71. https://doi.org/10.21602/sduarte.869913