Sosyal bilgiler dersi ile demokrasi ilişkisini inceleyen tezler üzerine bir içerik analizi

Öz

Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler dersi ile demokrasi ilişkisine değinen lisansüstü tezlerin çeşitli değişkenler açısından incelenmesidir. Belirlenen amaç doğrultusunda YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında bulunan, konuyla ilgili 38 lisansüstü tez; türü, yılı, üniversitesi, enstitüsü, yazarının cinsiyeti, danışmanının ünvanı, konu alanı ve yöntemine göre ele alınmıştır. Nitel yaklaşıma dayanan çalışmada ulaşılan tezler doküman incelemesi yoluyla incelenmiş, elde edilen veriler betimsel içerik analizi ile çözümlenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda sosyal bilgiler dersi ile demokrasi ilişkisini inceleyen tezlerin baskın çoğunluğunun yüksek lisans tezi olduğu; konuya ilginin 2003 yılında başlamak üzere, özellikle 2018-19 yıllarında artış gösterdiği; kadın-erkek yazarların konuyla aynı ölçüde ilgilendiği; tez danışmanlarının yarısına yakınının doktor öğretim üyesi ünvanı taşıdığı anlaşılmıştır. Konuya ilişkin en fazla tezin Marmara Üniversitesi’nde yazıldığı; sosyal bilimler ve eğitim bilimleri enstitüleri bünyesinde hazırlandığı ve araştırmalarda daha çok nicel yöntemin kullanıldığı tespit edilmiştir. Sosyal bilgiler dersi ile demokrasi ilişkini inceleyen tezlerin, daha çok, öğretim yöntem-tekniklerinin etkililiği ile öğretmenler ve öğretmen adaylarının demokratik tutum ve davranışlarını araştırdığı görülmüştür. Araştırmada ulaşılan sonuçlar ışığında, sosyal bilgiler bağlamında demokrasiyi ele alan daha fazla çalışma yapılması önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal bilgiler
• demokrasi
• lisansüstü
• tez
• eğitim

A Content Analysis on Theses Examining the Relationship Between Social Studies Course and Democracy

Öz

The aim of this research is to examine postgraduate theses that address the relationship between social studies courses and democracy in terms of various variables. In line with this aim, 38 postgraduate theses related to the topic and available in the Turkish Council of Higher Education National Thesis Center database were analyzed based on their type, year, university, institute, the gender of the author, the title of the advisor, subject area, and research method. In this study, which is based on a qualitative approach, the theses were examined through document analysis, and the data obtained were analyzed using descriptive content analysis. As a result of the examination, it was found that the majority of the theses investigating the relationship between social studies courses and democracy were master's theses; interest in the subject began around 2003 and showed a notable increase especially in 2018–2019; male and female authors were equally interested in the topic; and nearly half of the thesis advisors held the title of assistant professor. It was also determined that the highest number of theses on this topic were written at Marmara University; they were prepared within social sciences and educational sciences institutes; and quantitative methods were predominantly used in the research. The theses examining the relationship between social studies courses and democracy mostly focused on the effectiveness of teaching methods and techniques, as well as the democratic attitudes and behaviors of teachers and prospective teachers. In light of the findings, it is recommended that more studies be conducted that address democracy within the context of social studies. In the light of the results of the study, it is recommended that more studies on democracy in the context of social studies be conducted.

Anahtar Kelimeler

• Social studies
• democracy
• postgraduate
• thesis
• education

Kaynakça

1. Bickmore, K. (2008). Social justice and the social studies. In L. Levstik & C. Tyson (Eds.), Handbook of Research in Social Studies Education. New York: Routledge, 155-171. (PDF) Social justice and the social studies.https://www.researchgate.net/publication/309105506_Social_justice_and_the_social_studies#fullTextFileContent (Erişim tarihi: 27 Şubat 2025)
2. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
3. Castro, A. J., Knowles, R. T. (2017). Democratic citizenship education: Research across multiple landscapes and contexts. The Wiley handbook of social studies research, 287-318. https://doi.org/10.1002/9781118768747.ch13
4. Çalık, M., Sözbilir, M. (2014). Parameters of content analysis. Eğitim ve Bilim – Education and Science, 39(174), 33–38. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2014.3412
5. Ekici, K. (2022). Türkiye’de sosyal bilgiler eğitimi alanında yapılan lisansüstü tezlerin eğilimlerinin belirlenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
6. Ertürk, S. (1981). Diktacı tutum ve demokrasi. Yelkentepe Yayınları.
7. Freedom House. (2022). Freedom in the World 2022. https://freedomhouse.org/sites/default/files/2022-02/FIW_2022_PDF_Booklet_Digital_Final_Web.pdf (Erişim tarihi: 28 Şubat 2025)
8. Hess, D. (2008). Democratic education to reduce the divide. Social Education, 72(7), 373–376. International IDEA. (2023). The global state of democracy 2023. https://cdn.sanity.io/files/2e5hi812/production/0c4fe84a1378d22287fdfcdf36584c237264bef9.pdf (Erişim tarihi: 28 Şubat 2025)

9. Koutselini, M. (2008). Citizenship education in context: Student teacher perceptions of citizenship in Cyprus. Intercultural Education, 19(2), 163-175. https://dx.doi.org/10.1080/14675980801889690
10. Kuçuradi, İ. (1998). Yirmibirinci yüzyılın eşiğinde demokrasi kavramı ve sorunları. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 15, 1–10.
11. Kuzgun, Y. (2000). Sınıfta demokrasi. In A. Şimşek (Ed.), Sınıfta demokrasi. Eğitim Sen Yayınları.
12. Levine, P. (2023). Politics by other means: Civic education in a time of controversy. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 705(1), 24-38. https://doi.org/10.1177/00027162231189037
13. Levinson, M. (2011). Democracy, accountability, and education. Theory and Research in Education, 9(2), 125–144. https://doi.org/10.1177/1477878511409770
14. Lührmann, A., Lindberg, S. I. (2019). A third wave of autocratization is here: what is new about it? Democratization, 26(7), 1095–1113. https://doi.org/10.1080/13510347.2019.1582029
15. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). 2024 Maarif modeli sosyal bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve Ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar). MEB Yayınları.
16. National Council for the Social Studies (NCSS). (2010). National curriculum standards for social studies. https://www.socialstudies.org/standards/introduction (Erişim tarihi: 2 Mart 2025)
17. Rogers, J., Kahne, J. (2022). Educating for a Diverse Democracy: The Chilling Role of Political Conflict in Blue, Purple, and Red Communities. UCLA’s Institute for Democracy, Education, and Access. https://idea.gseis.ucla.edu/publications/educating-for-a-diverse-democracy/publications/files/diverse-democracy-report (Erişim tarihi: 26 Şubat 2025)
18. Sounoglou, M., Michalopoulou, A. (2017). Early childhood education curricula: Human rights and citizenship in early childhood education. Journal of Education and Learning, 6(2), 53–68. https://doi.org/10.5539/jel.v6n2p53
19. Suri, H., Clarke, D. (2009). Advancements in research synthesis methods: From a methodologically inclusive perspective. Review of Educational Research, 79(1), 395–430. https://doi.org/10.3102/0034654308326345
20. Şahin, M., Göğebakan-Yıldız, D., Duman, R. (2011). Türkiye’deki sosyal bilgiler eğitimi tezleri üzerine bir değerlendirme. Sosyal Bilgiler Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 96-121.
21. Turan, R. (2023). Türkiye’de sosyal bilgiler öğretmeni yetiştirmenin tarihçesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (13), 1282-1312. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1371874
22. V-Dem Institute. (2025). Democracy report 2025. https://www.v-dem.net/documents/60/V-dem-dr__2025_lowres.pdf (Erişim tarihi: 28 Şubat 2025)
23. Waldner, D., Lust, E. (2018). Unwelcome change: Coming to terms with democratic backsliding. Annual Review of Political Science, 21, 93–113. https://doi.org/10.1146/annurev-polisci-050517-114628
24. White, G., Dong, D., Campbell, D. E., Lee, C. D. (2023). Civic Education in a Time of Democratic Crisis. ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 705(1), 7–15. https://doi.org/10.1177/00027162231190539
25. Yazıcı, K. (2011). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının demokratik değerlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Education and Science, 36(159), 165-178.
26. Yıldırım, A., Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (5. baskı). Seçkin Yayıncılık.