Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ve 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı: Yurttaşlık Eğitimi Yönünden Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışmada, 2024 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (MEB, 2024) sürdürülebilir kalkınma ve vatandaşlık eğitimi bağlamında incelenmiştir. Bu kapsamda çalışma, sosyal bilgiler öğretim programını Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) Hedef 4.7 ile ilişkili olarak incelemeyi ve programı vatandaşlık eğitimi kapsamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla çalışmada nitel yaklaşıma dayalı olarak doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sürecinde, öğretim programının öğrenme alanları ve öğrenme çıktıları öncelikle SKA 4.7 hedef temalarıyla (sürdürülebilirlik, insan hakları, küresel vatandaşlık vb.) ilişkili olarak incelenmiş, ardından Wiek ve ark. (2015) tarafından tanımlanan sürdürülebilirlik yeterliklerine göre analiz edilmiştir. Ulaşılan bulgulara göre, öğretim programının SKA 4.7 hedefleri kapsamında geliştirilen “sürdürülebilirlik, çevre ve kaynaklar” ile “insan hakları, demokrasi ve eşitlik” temalarıyla tam uyumlu olduğunu göstermektedir. Buna karşın, öğretim programının “küresel vatandaşlık” temasıyla uyumu düşük düzeyde kalırken, “kültürel miras” teması yerel ve ulusal bir yaklaşımla ele alınmıştır. Yeterlikler açısından bakıldığında, sistem düşünme ve kişiler arası yeterlikler programda tüm sınıf düzeylerinde güçlü bir şekilde yer almaktadır. Stratejik yeterliğin orta düzeyde, öngörü ve entegre problem çözme yeterliklerinin ise büyük ölçüde üst sınıflarda (6. ve 7. sınıf) temsil edildiği görülmüştür. Tüm bu bulgulardan hareketle 2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı’nın çevre bilinci ve demokratik değerler üzerine güçlü bir yöne sahip olduğu sonucuna varılmıştır. Ancak, Maarif Modeli’nin “ulusal kimlik inşasına” yaptığı vurgu doğrultusunda, öğretim programında küresel vatandaşlık boyutunun görece sınırlı kaldığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• sosyal bilgiler öğretim programı
• sürdürülebilirlik yeterlikleri
• sürdürülebilir kalkınma amaçları
• SKA 4.7
• vatandaşlık eğitimi
• vatandaşlık eğitimi

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul onayı gerektirmez.

Sustainable Development Goals and the 2024 Social Studies Curriculum: An Evaluation from the Perspective of Citizenship Education

Öz

This study examines the 2024 Social Studies Curriculum (MoNE, 2024) within the context of sustainable development and citizenship education. It aims to evaluate the curriculum in relation to Sustainable Development Goals (SDG) Target 4.7 and assess it within the framework of citizenship education. To this end, a qualitative approach was adopted, employing the document analysis method. During the research process, the learning areas and learning outcomes were initially examined in relation to SDG 4.7 target themes (sustainability, human rights, global citizenship, etc.) and subsequently analysed according to the sustainability competencies defined by Wiek et al. (2015). The findings indicate that the curriculum is fully aligned with the themes of “sustainability, environment, and resources” and “human rights, democracy, and equality.” Conversely, alignment with the “global citizenship” theme remains low, while “cultural heritage” is addressed through a local and national lens. Regarding competencies, systems-thinking and interpersonal competencies are strongly integrated across all grade levels. Strategic competency is present at a moderate level, whereas anticipatory and integrated problem-solving competencies are primarily represented in the upper grades (6th and 7th). Consequently, it is concluded that the 2024 Social Studies Curriculum possesses a strong orientation towards environmental awareness and democratic values. However, consistent with the Maarif Model’s emphasis on “national identity construction,” the global citizenship dimension remains relatively limited within the curriculum.

Anahtar Kelimeler

• Social studies curriculum
• sustainable development goals
• SDG 4.7
• sustainability competencies
• citizenship education

Etik Beyan

Ethics committee approval is not required for this study.

Kaynakça

1. Akarsu, A. H. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler öğretim programı'nda çokkültürlülük ve temsiller. Yaşadıkça Eğitim, 39(3), 817-840. https://doi.org/10.33308/26674874.2025393989
2. Arslankara, V. B., & Arslankara, E. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin felsefi temelleri: Ontolojik, epistemolojik ve aksiyolojik bakış açılarından bir değerlendirme. İstanbul Eğitim Dergisi, 1(1), 121-145. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1557889
3. Bayram, F. Ö., & Çengelci Köse, T. (2023). Sosyal bilgiler ders kitaplarının sürdürülebilirlik bilinci açısından incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 7(3), 500-531. https://doi.org/10.34056/aujef.1201038
4. Corres, A., Rieckmann, M., Espasa, A., & Ruiz-Mallén, I. (2020). Educator competences in sustainability education: A systematic review of frameworks. Sustainability, 12(23), 9858. https://doi.org/10.3390/su12239858
5. Dobson, A. (2003). Citizenship and the environment. Oxford University Press.
6. Doğu, B., & Kuş, Z. (2022). Identity construction in Social Studies Curricula from 1968 to the present. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 6(2), 462–493. https://doi.org/10.29329/tayjournal.2022.510.13
7. Eğitim Reformu Girişimi. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin amacını anlamak. https://egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2024/08/Turkiye-Yuzyili-Maarif-Modelinin-Amacini-Anlamak.pdf
8. Gough, A. (2018). Sustainable Development and Global Citizenship Education: Challenging Imperatives. In: Davies, I. et al. The Palgrave Handbook of Global Citizenship and Education. Palgrave Macmillan, London. https://doi.org/10.1057/978-1-137-59733-5_19

9. Gökçınar, B., & Dere, İ. (2024). Fundamental citizenship values and skills in social studies textbooks. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 275-294. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1424475
10. Gürel, D. (2016). Sınıf ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin ilkokul 4. sınıf insan hakları, yurttaşlık ve demokrasi dersine yönelik görüşlerinin karşılıklı olarak incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(3), 641-660. https://dergipark.org.tr/en/pub/kefad/issue/59425/853520
11. Jackson, L. (2016). Globalization and Education. In Oxford Research Encyclopedia of Education. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190264093.013.52 Kara, C., Topkaya, Y., & Şimşek, U. (2012). The place of active citizenship education in the social studies curriculum. Journal of World of Turks/Zeitschrift für die Welt der Türken, 4(3). 147-159. https://www.dieweltdertuerken.org/admin/files/issues/400-1737-1-PB.pdf
12. Kardaş İşler, N. (2023). İlkokul sosyal bilgiler dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve yenilenmiş Bloom taksonomisi kapsamında incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 472-486. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1129679
13. Kaya, M. F., & Tomal, N. (2011). Examination of the social sciences education program in the context of sustainable development training. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(2), 49-65. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/696392
14. Merey, Z., Karatekin, K., & Kuş, Z. (2012). İlköğretimde vatandaşlık eğitimi: karşılaştırmalı bir çalışma. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(3), 795-821. https://dergipark.org.tr/en/pub/gefad/issue/6734/90529
15. Özkan, U. B. (2021). Eğitim bilimleri araştırmaları için doküman inceleme yöntemi. (4. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
16. Özkan, U. B. (2023). Doküman İnceleme Yönteminde Geçerlik ve Güvenirlik: Eğitim Bilimleri Araştırmaları Bağlamında Kuramsal Bir İnceleme. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 56, 832-848. https://doi.org/10.53444/deubefd.1258867
17. Parra, G., Hansmann, R., Hadjichambis, A. C., Goldman, D., Paraskeva-Hadjichambi, D., Sund, P., Sund, L., Gericke, N., & Conti, D. (2020). Education for environmental citizenship and education for sustainability. In A. C. Hadjichambis et al. (Eds.), Conceptualizing environmental citizenship for 21st century education (pp. 149–160). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-20249-1_10
18. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (2. Baskı). (Çev. Ed. M. Bütün & S.B. Demir). Ankara: Pegem Akademi.
19. Rapoport, A. (2009). A forgotten concept: Global citizenship education and state social studies standards. Journal of Social Studies Research, 33(1). 91–112. https://doi.org/10.1177/235227982009033001004
20. Redman, A., & Wiek, A. (2021). Competencies for advancing transformations towards sustainability. Frontiers in Education, 6, Frontiers Media SA.
21. Spring, J. (2008). Research on globalization and education. Review of educational research, 78(2), 330-363. https://doi.org/10.3102/0034654308317846
22. Şen, A. (2019). Changes and continuities in citizenship education: what kind of citizenship education does the 2018 social studies programme of study envisage?. Journal of Qualitative Research in Education, 7(1), 1-28. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.7c1s.1m
23. Tangülü, Z., & Karakuş, A. (2021). The trends of social studies theses written about citizenship education topics. JRES, 8(2), 399-417. https://doi.org/10.51725/etad.910681
24. UNESCO. (2014). Global Citizenship Education: Preparing Learners for the Challenges of the 21st Century. UNESCO.
25. Ünal, F., & Kaygın, H. (2019). Citizenship education for adults for sustainable democratic societies. Sustainability, 12(1), 56.
26. Wiek, A., Bernstein, M., Foley, R., Cohen, M., Forrest, N., Kuzdas, C., Kay, B., & Withycombe Keeler, L. (2015). Operationalising competencies in higher education for sustainable development. Barth, M., Michelsen, G., Rieckmann, M., Thomas, I. (Eds.), In Handbook of Higher Education for Sustainable Development, (pp. 241-260). Routledge.
27. Wiek, A., Withycombe, L., & Redman, C. L. (2011). Key competencies in sustainability: a reference framework for academic program development. Sustainability Science, 6(2), 203–218. https://doi.org/10.1007/s11625-011-0132-6
28. Wood, J. (2010). Preferred futures’: Active citizenship, government and young people’s voices. Youth & Policy, 105, 50-70.
29. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (12. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.Zorell, C. V., & Yang, M. (2019). Real-world sustainable citizenship between political consumerism and material practices. Social Sciences, 8(11), 8(11), 311. https://doi.org/10.3390/socsci8110311