Kentsel Ulaşım Koridorlarında Peyzaj Kalitesinin İncelenmesi: Bursa / Yıldırım Derya Caddesi Örneği

Öz

Bu çalışma, Bursa ili Yıldırım ilçesi Derya Caddesi üzerindeki kentsel ulaşım koridorunun peyzaj kalitesini; kentsel mekân organizasyonu, bitkisel materyal, ulaşım ve peyzaj entegrasyonu, görsel-çevresel kalite ve kullanıcı odaklı konfor olmak üzere beş temel boyut üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, literatürdeki standartlar çerçevesinde belirlenen 21 alt kriter üzerinden sistematik saha gözlemleri gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler nicel bir değerlendirme modeline aktarılmıştır. Yapılan analizler sonucunda Derya Caddesi’nin genel peyzaj kalite skoru 100 üzerinden 65,7 olarak hesaplanmış ve alanın genel yeterlilik durumu "Yüksek Yeterlilik" seviyesinde saptanmıştır. Elde edilen bulgular, caddenin modern yapı stoğu, fiziksel zemin düzgünlüğü ve engelsiz erişim potansiyeli açısından yüksek bir performans sergilediğini, ancak kontrolsüz araç parklanmaları, yetersiz bitkisel katmanlaşma ve sosyal donatı eksikliği gibi faktörlerin genel kalite skorunu aşağı çektiğini göstermektedir. Özellikle sosyal etkileşimi destekleyecek oturma birimlerinin yokluğu ve mikroklima etkisi yaratacak gölgeleme unsurlarının yetersizliği temel peyzaj problemleri olarak tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Derya Caddesi’nin peyzaj kalitesini "Çok Yüksek" seviyeye taşımak için bitkisel biyoçeşitlilik düzeyinin artırılması ve yaya öncelikli denetim mekanizmalarının işletilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bitkisel materyal
• Görsel ve çevresel kalite
• Kentsel mekân organizasyonu
• Kullanıcı odaklı konfor
• Nicel değerlendirme
• Ulaşım ve peyzaj entegrasyonu

Investigation of Landscape Quality in Urban Transportation Corridors: A Case Study of Bursa / Yıldırım Derya Street

Öz

This study aims to examine the landscape quality of the urban transportation corridor on Derya Street in the Yıldırım district of Bursa through five fundamental dimensions: urban space organization, vegetative material, transportation and landscape integration, visual-environmental quality, and user-oriented comfort. Within the scope of the research, systematic field observations were conducted based on 21 sub-criteria determined within the framework of literature standards, and the obtained data were transferred to a quantitative evaluation model. As a result of the analyses, the overall landscape quality score of Derya Street was calculated as 65.7 out of 100, and the general competency level of the area was determined as "High Competency." The findings demonstrate that while the street exhibits high performance in terms of modern building stock, physical ground smoothness, and barrier-free access potential, factors such as uncontrolled vehicle parking, insufficient vegetative stratification, and a lack of social facilities lower the overall quality score. Specifically, the absence of seating units to support social interaction and the inadequacy of shading elements to create a microclimate effect were identified as primary landscape problems. In conclusion, to elevate the landscape quality of Derya Street to a "Very High" level, it is recommended to increase the level of plant biodiversity and implement pedestrian-priority control mechanisms.

Anahtar Kelimeler

• Vegetative material
• visual and environmental quality
• Urban space organization
• User oriented comfort
• Quantitative evaluation
• Transportation and landscape integration

Kaynakça

1. [1] Şahin, B. E. (2006). Meydanların kentsel yaşama katkısı üzerine bir inceleme: Bursa örneği (Yüksek Lisans Tezi). Uludağ Üniversitesi, Bursa.
2. [2] Şahin, E., ve Dostoğlu, N. (2007). Kentsel mekan tasarımında doğal verilerin kullanımı. Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 12(1), 11-23.
3. [3] Akbulut, F. (2016). Kentsel ulaşım hizmetlerinin planlanması ve yönetiminde sürdürülebilir politika önerileri. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (11), 337-355.
4. [4] Lynch, K. (1960). The Image of the City. MIT Press.
5. [5] Gülgün, B., ve Yazıcı, K. (2021). Ulaşım peyzajının işlevsel kullanımının değerlendirilmesi; Gebze – İzmir otoyolu. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 58(1), 115-124. https://doi.org/10.20289/zfdergi.699199
6. [6] Şahin Körmeçli, P. (2021). Kentlerde erişilebilirliği destekleyen kapsayıcı tasarım kriterlerinin değerlendirilmesi: Çankırı örneği. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 23(1), 73-87. https://doi.org/10.24011/barofd.868222
7. [7] Asur, F., ve Alphan, H. (2018). Görsel peyzaj kalite değerlendirmesi ve alan kullanım planlamasına olan etkileri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 28(1), 117-125. https://doi.org/10.29133/yyutbd.333878
8. [8] Ender Altay, E., ve Pirselimoğlu Batman, Z. (2019). Açık ve yeşil alanların çok ölçütlü algı değerlendirmesi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 21(3), 655-664. https://doi.org/10.24011/barofd.595758

9. [9] Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (3. Baskı). SAGE Publications.
10. [10] Erçetin, C., Durmaz, B., ve Aksoy, Ç. (2022). Akıllı kent, erişilebilirlik ve mekansal veri tabanı ilişkisi üzerine engeller analizi: Ankara örneği. İdealkent Dergisi, 13(36), 487-518. https://doi.org/10.31198/idealkent.1076597
11. [11] Yerli, Ö. (2007). Kentsel koridorların estetik ve işlevsel yönden irdelenmesi: Düzce örneği (Yüksek Lisans Tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Düzce.
12. [12] PAİY. (2017). Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği. T.C. Resmi Gazete, Sayı: 30113.
13. [13] Candan, Z. (2007). Bazı üretim değişkenlerinin MDF’nin dikey yoğunluk profili ve teknolojik özellikleri üzerine etkisi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
14. [14] Türk Standardları Enstitüsü. (2011). TS 9111: Özürlüler ve hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için binalarda ulaşılabilirlik gerekleri. Türk Standardları Enstitüsü.
15. [15] Zube, E.H. Perceived land use patterns and landscape values. Landscape Ecol 1, 37–45 (1987). https://doi.org/10.1007/BF02275264
16. [16] Canan, F., ve Geyikli, H. B. (2023). Dış mekân gölgeleme elemanlarının termal konfor koşullarına etkilerinin değerlendirilmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 28(2), 684-694. https://doi.org/10.53433/yyufbed.1215174
17. [17] Karayolları Genel Müdürlüğü. (2019). Karayolları kesin ve ön projeleri mühendislik hizmetleri teknik şartnamesi. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı.
18. [18] Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Peyzaj Mimarları Odası. (2006). Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Peyzaj Mimarları Odası serbest peyzaj mimarlık müşavirlik hizmetleri uygulama, meslekî denetim, büroların tescili ve asgarî ücret yönetmeliği.
19. [19] URL-3: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu. (t.y.). Yönetmelikler. EPDK. 29 Mart 2026. https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-0-159-3/yonetmelikler
20. [20] Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2018). Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onaylanacak kentsel tasarım projelerinin hazırlanmasına ve değerlendirilmesine ilişkin yönerge. Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü.
21. [21] Pirselimoğlu Batman, Z., ve Matur, S. (2025). Bursa Fatih Sultan Mehmet Bulvarı: Ulaşım ve peyzaj açısından değerlendirme ve öneriler. Uluslararası Bilim, Teknoloji ve Tasarım Dergisi, 6(1), 95-122.
22. [22] Korkut, A., Kiper, T., ve Üstün Topal, T. (2017). Kentsel peyzaj tasarımda ekolojik yaklaşımlar. Artium, 5(1), 14-26.
23. [23] Pirselimoğlu Batman, Z., Zengin, E., ve Ender Altay, E. (2025). Ulaşım ağında araç ve yaya erişilebilirliğinin işlevsel, ekolojik ve algısal boyutları: Bandırma Caddesi (Balıkesir) örneği. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 39(2), 429-452. https://doi.org/10.20479/bursauludagziraat.1685651
24. [24] Barut, I. (2011). İzmir ili örneğinde ulaşım altyapısının peyzaj parçalanmasına etkileri üzerine bir araştırma (Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, İzmir.
25. [25] Kahraman, M. F. (2013). Türkiye'de antropometrik verilere göre ofiste ergonomik işyeri tasarımı [Uzmanlık tezi]. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü.
26. [26] Bayrakdar, G. (2016). İşyerlerinde aydınlatma koşullarının iş sağlığı ve güvenliği yönünden değerlendirilmesi [Uzmanlık tezi]. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü.
27. [27] Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2021). Yerel yönetimler için kentsel tasarım rehberi. Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü.
28. [28] Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2021, 25 Kasım). Toplu taşıma hizmetlerinin yaptırılması hakkında görüş (Sayı: E-14399437-622.02-2289319). Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü.
29. [29] URL-2: Ecological Landscape Alliance. (t.y.). The basics of ecological landscaping. EcoLandscaping. 29 Mart 2026. https://www.ecolandscaping.org/10/developing-healthy-landscapes/ecological-landscaping-101/the-basics-of-ecological-landscaping/
30. [30] URL-4: Karayolları Genel Müdürlüğü. (t.y.). Trafik kanun ve yönetmelikler. KGM. 29 Mart 2026. https://www.kgm.gov.tr/Sayfalar/KGM/SiteTr/Trafik/KanunYonetmelikler.aspx
31. [31] URL-1: Basın Kanunu. (2004). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 25497). Erişim tarihi: 29 Mart 2026. https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5187&MevzuatTur=21&MevzuatTertip=5