Doğa Temelli Çocuk Oyun Alanlarında Mekânsal Tasarım Yaklaşımları ve Yapay Zeka Temelli Tasarım Önerileri

Öz

Bu çalışma, doğa temelli çocuk oyun alanlarının mekânsal tasarım bileşenlerini incelemeyi ve elde edilen bulgular doğrultusunda kavramsal tasarım önerileri geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada literatür incelemesi ve karşılaştırmalı örnek alan analizi yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Çalışma kapsamında dünya ve Türkiye’den seçilen doğa temelli oyun alanları; topografya kullanımı, bitkisel öğelerle etkileşim, su ile etkileşim, doğal malzeme kullanımı, loose parts kullanımı ile risk ve keşif olanakları kriterleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Sonuçlar, uluslararası örneklerde doğa temelli oyun alanı tasarım ilkelerinin daha bütüncül biçimde uygulandığını göstermiştir. Doğal malzeme kullanımı her iki örnek grubunda da öne çıkarken, su ile etkileşim, loose parts kullanımı ve topografik çeşitlilik kriterlerinde dünya örnekleri daha yüksek değerlere ulaşmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda doğa temelli oyun alanlarının temel tasarım bileşenleri belirlenmiş ve bu bileşenler farklı mekânsal organizasyonlar altında yorumlanarak dört kavramsal tasarım modeli geliştirilmiştir. Tasarım modellerinin görselleştirilmesinde ChatGPT ve Gemini platformlarının yapay zekâ destekli görüntü üretim araçlarından yararlanılmıştır. Sonuç olarak çalışma, doğa temelli oyun alanlarının mekânsal tasarımına ilişkin temel bileşenleri ortaya koymakta ve farklı tasarım senaryolarına yönelik bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Doğa temelli oyun alanları
• çocuk–doğa ilişkisi
• çocukların gereksinimleri

Spatial Design Approaches and Artificial Intelligence-Based Design Proposals for Nature-Based Children's Playgrounds

Öz

This study aims to examine the spatial design components of nature-based children's playgrounds and to develop conceptual design proposals based on the findings. The research employed a combination of literature review and comparative case study analysis. Nature-based playgrounds selected from Türkiye and different countries were evaluated according to the criteria of topography use, interaction with vegetation, interaction with water, use of natural materials, use of loose parts, and opportunities for risk and exploration. The results indicated that nature-based playground design principles were implemented more comprehensively in the international examples. While the use of natural materials emerged as a prominent component in both groups, international examples achieved higher scores in interaction with water, use of loose parts, and topographic diversity. Based on the findings, the key design components of nature-based playgrounds were identified, and four conceptual design models were developed through different spatial configurations. The visual representation of these models was generated using AI-supported image generation tools available on the ChatGPT and Gemini platforms. As a result, the study identifies the fundamental spatial design components of nature-based playgrounds and provides a framework for different design scenarios.

Anahtar Kelimeler

• Nature-based playgrounds
• child–nature relationship
• children’s needs

Kaynakça

1. [1] Moore, R. C., The need for nature: A childhood right, Social Justice, 24(3), 203–220, (1997).
2. [2] Chawla, L., Benefits of Nature Contact for Children, Journal of Planning Literature, 30(4), 433–452, (2015).
3. [3] Dresp-Langley, B., Children’s Health in the Digital Age, International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(9), 3240, (2020).
4. [4] Edwards, R. C., ve Larson, B. M. H., When screens replace backyards: strategies to connect digital-media-oriented young people to nature, Environmental Education Research, 26(7), 950–968, (2020).
5. [5] Louv, R., Last Child in the Woods: Saving Our Children from Nature-Deficit Disorder, Algonquin Books, (2005).
6. [6] Moll, A., Collado, S., Staats, H., ve Corraliza, J. A., Restorative effects of exposure to nature on children and adolescents: A systematic review, Journal of Environmental Psychology, 84, 101884, (2022).
7. [7] Nikkhou, A., ve Tezer, A., Nature-deficit disorder in modern cities, In WIT Transactions on Ecology and the Environment, 241, 151–162, WIT Press, (2020).
8. [8] Karsten, L., It all used to be better? Different generations on continuity and change in urban children’s daily use of space, Children’s Geographies, 3(3), 275–290, (2005).

9. [9] Sultana, R., ve Hawken, S., Reconciling Nature-Technology-Child Connections: Smart Cities and the Necessity of a New Paradigm of Nature-Sensitive Technologies for Today’s Children, Sustainability, 15(8), 6453, (2023).
10. [10] Ender, E., Adana İli Çukurova İlçesi Aktif Yeşil Alanlarının Nitelik ve Nicelik Açısından İrdelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana, (2011).
11. [11] Frost, J. L., A History of Children’s Play and Play Environments: Toward a Contemporary Child-Saving Movement, Routledge, (2010).
12. [12] Sandseter, E. B. H., Characteristics of risky play, Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 9(1), 3–21, (2009).
13. [13] Fjørtoft, I., Landscape as Playscape: The Effects of Natural Environments on Children’s Play and Motor Development, Children, Youth and Environments, 14(2), 21–44, (2004).
14. [14] Nicholson, S., How Not to Cheat Children: The Theory of Loose Parts, Landscape Architecture, 62, 30–34, (1971).
15. [15] Lynch, H., Jansens, R., ve Prellwitz, M., Having a say in places to play: Children with disabilities, voice and participation, In Bishop, K. ve Dimoulias, K. (Eds.), The Routledge Handbook on the Influence of Built Environments on Diverse Childhoods, pp. 191–205, Routledge, (2024).
16. [16] Carr, V., Brown, R. D., Schlembach, S., & Rickard, N. (2017). Nature by design: Playscape affordances support the use of executive function in preschoolers. Children, Youth and Environments, 27(2), 1–20.
17. [17] Uslu, A., ve Shakouri, N., Engelli çocuklara dost oyun alanı ve dış mekân tasarımı, Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 28(5), 367–375, (2012).
18. [18] Üsküplü, E. M., ve Polat, Z., Permakültür çocuk oyun alanları, Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, (2019).
19. [19] Köleoğlu, İ., ve Gürgah Oğul, İ., Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Esnek Materyallerle Matematiksel Deneyimlerinin İncelenmesi, International Journal of Turkish Education Sciences, 13(2), 1250–1294, (2025).
20. [20] Akbayır, H., 4-6 Yaş Çocuk Eğitim ve Oyun Mekânlarında Mekân Standartlarının Analizi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Açık Erişim Arşivi, İstanbul, (2024).
21. [21] Tandoğan, O., Atık Malzemelerinin Mimaride Kullanımı, Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 1(4), 189–202, (2018).
22. [22] Yılmaz, S. ve Bulut, Z., Kentsel Mekanlarda Çocuk Oyun Alanları Planlama ve Tasarım İlkeleri, Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 33, 3, 345-351, (2002).
23. [23] Kıpırtı, S., Çocuk oyun alanları tasarımlarının mekânsal kurgu açısından değerlendirilmesi: Maltepe-Kadıköy kıyı şeridi örneği, ProQuest Dissertations & Theses, (2019).
24. [24] The Royal Parks, Diana, Princess of Wales Memorial Playground, https://www.royalparks.org.uk/visit/parks/kensington-gardens/diana-memorial-playground, (2025).
25. [25] Stevens, Q., Nothing more than feelings: Abstract memorials, Architectural Theory Review, 14(2), 156–172, (2009).
26. [26] Herrington, S., & Lesmeister, C., The design of landscapes at children’s outdoor play centers, Landscape Research, 31(1), 63–82, (2006).
27. [27] Queen Elizabeth Olympic Park, Tumbling Bay Playground, https://www.queenelizabetholympicpark.co.uk/explore-park/.../tumbling-bay-playground, (2026).
28. [28] Woolley, H., Watch out for the children! The impact of playground design on children’s behaviour and play experiences, Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 8(2), 85–97, (2008).
29. [29] Centennial Parklands, The Ian Potter Children’s WILD PLAY Garden, https://www.centennialparklands.com.au/wildplay, (2021).
30. [30] Bursa Büyükşehir Belediyesi, Atatürk Kent Ormanı, https://www.bursa.bel.tr, (2023).
31. [31] Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, Ormanya Doğal Yaşam Parkı, https://www.kocaeli.bel.tr/ormanya.html, (2024).
32. [32] İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Kemerburgaz Kent Ormanı, https://kemerburgazkentormani.ist, (2021).
33. [33] Muğla Büyükşehir Belediyesi, Çamlı Çocuk Köyü, https://www.mugla.bel.tr, (2025).
34. [34] Play Australia, Nature play spaces in Australia: Design principles and guidelines, https://www.playaustralia.org.au, (2018).
35. [35] Welsh, D., Wild senses: The Ian Potter Children’s Wild Play Garden, ArchitectureAu, https://architectureau.com/articles/ian-potter-childrens-wild-play-garden/, (2019).