Araştırma Makalesi

Anadolu'da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler

Sayı: 45 30 Haziran 2025
PDF İndir
TR EN

Anadolu'da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler

Öz

Kayseri ve çevresindeki yerleşimler tarihin her döneminde önemli olmuştur. Eski çağlarda “Kapadokya” adı verilen bölgede yer alan ve ilk olarak Erciyes Dağı (Argios) eteklerinde kurulan kent, Mazaka, Eusebia, Caesereia Mazaka, Caesarea, Kaysaria adlarıyla bilinmektedir. Cumhuriyet dönemiyle birlikte Kayseri ismiyle anılan şehir; kuzeyde Yozgat, kuzeydoğuda Sivas, güneyde Adana, güneydoğuda Kahramanmaraş, batıda Nevşehir ve güneybatıda Niğde illeri ile komşudur. Çok sayıda kültüre ev sahipliği yapmış ve her dönemin ticaret merkezlerinden biri olan kent, Akdeniz’i, Karadeniz ve Ege’ye bağlayan yollar üzerinde bulunmaktadır. Roma ve Bizans döneminde de önemini koruyan Kayseri’de Türk dönemi Danişmentliler ile başlar ve Anadolu Selçukluları ile devam eder. Anadolu Selçuklu döneminde de ticaretin yanı sıra özellikle eğitim yapılarının fazlalığı ve çeşitliliği ile Orta Çağ Türk mimarisinin önemli bir kesitini sunan şehir olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu medreselere genellikle sultanlar, sultan eşleri ve varlıklı devlet adamları banilik yaparak, kentin şehir dokusuna da katkı sağlayan zengin vakıflarla desteklenmiştir. Kentin tarihi dokusunda çok sayıda ve çeşitte medrese örneklerinin yayılım göstermesi hem şehrin genişlemesine hem de şehirde oluşan entelektüel ortama ve bilgi birikimine gönderme yapmaktadır. Bu çerçevede, kentin eğitime katkısının bir yansıması olarak “makarr-ı ulema/bilginler şehri” diye anıldığı da bilinmektedir. Kayseri medreseleri plan, mimari ve süsleme özellikleri ile klasik Selçuklu üslubunu yansıtan özel örneklerdir. Tümü açık avlulu olan medreselerin cepheden dışa taşkın, yüksek ve çok süslü tutulmuş, genellikle kitabeli olan taç kapıları bu örnekleri farklı kılar. Kentin en anıtsal yapılarını meydana getiren Kölük, Gevher Nesibe, Huand Hatun, Hacı Kılıç ve Sahibiye medreseleri ile Anadolu Selçuklu döneminin günümüze ulaşan ilk hastanesi Gevher Nesibe Darüşşifası dikkati çeken özgün eserlerdir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma Nermin Şaman Doğan danışmanlığında yürütülen “Belgeler Işığında Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi Medreselerine Bakış” başlıklı doktora tezi esas alınarak hazırlanmıştır.

Kaynakça

  1. BOA, Osmanlı Arşivi. Ali Emiri Abdülhamid I [AE.SABH.I]. No. 157, Gömlek No. 10496.
  2. BOA, Osmanlı Arşivi. Ali Emiri Osman III [AE.SOSM.III]. No. 26, Gömlek No. 1867.
  3. BOA, Osmanlı Arşivi. Bab-ı Asafî Ruus Kalemi Defterleri [A.RSK.d]. No.1482, 38.
  4. BOA, Osmanlı Arşivi. Bab-ı Asafî Ruus Kalemi Defterleri [A.RSK.d]. No.1522, 16.
  5. BOA, Osmanlı Arşivi. Cevdet Maarif [C.MF]. No. 14, Gömlek No. 663.
  6. BOA, Osmanlı Arşivi. Cevdet Maarif [C.MF]. No. 46, Gömlek No. 2276.
  7. BOA, Osmanlı Arşivi. Cevdet Maarif [C.MF]. No. 98, Gömlek No. 4891.
  8. BOA, Osmanlı Arşivi. Cevdet Maarif [C.MF]. No. 133, Gömlek No. 6604.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Sanatları, Sanat Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

9 Ocak 2025

Kabul Tarihi

28 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 45

Kaynak Göster

APA
Şahin, M., & Şaman Doğan, N. (2025). Anadolu’da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler. İSTEM, 45, 475-508. https://doi.org/10.31591/istem.1615999
AMA
1.Şahin M, Şaman Doğan N. Anadolu’da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler. İSTEM. 2025;(45):475-508. doi:10.31591/istem.1615999
Chicago
Şahin, Müberra, ve Nermin Şaman Doğan. 2025. “Anadolu’da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler”. İSTEM, sy 45: 475-508. https://doi.org/10.31591/istem.1615999.
EndNote
Şahin M, Şaman Doğan N (01 Haziran 2025) Anadolu’da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler. İSTEM 45 475–508.
IEEE
[1]M. Şahin ve N. Şaman Doğan, “Anadolu’da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler”, İSTEM, sy 45, ss. 475–508, Haz. 2025, doi: 10.31591/istem.1615999.
ISNAD
Şahin, Müberra - Şaman Doğan, Nermin. “Anadolu’da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler”. İSTEM. 45 (01 Haziran 2025): 475-508. https://doi.org/10.31591/istem.1615999.
JAMA
1.Şahin M, Şaman Doğan N. Anadolu’da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler. İSTEM. 2025;:475–508.
MLA
Şahin, Müberra, ve Nermin Şaman Doğan. “Anadolu’da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler”. İSTEM, sy 45, Haziran 2025, ss. 475-08, doi:10.31591/istem.1615999.
Vancouver
1.Müberra Şahin, Nermin Şaman Doğan. Anadolu’da Bir Eğitim Şehri: Kayseri Danişmentli ve Anadolu Selçuklu Medreselerinden Örnekler. İSTEM. 01 Haziran 2025;(45):475-508. doi:10.31591/istem.1615999