Ortaçağ Katalan Literatüründe İslâmî Ögeler: Ramon Llull’un Llibre del Gentil e los Tres Örneği

Öz

XIII. asırda Müslümanlarla Hristiyanlar arasındaki temasların yoğunlaştığı çok dinli ve çok kültürlü bir yapıya sahip olan İber Yarımadası’nın doğusundaki Mallorca Adası’nda dünyaya gelen Ramon Llull, filozof ve din adamı olarak İslâm-Batı ilişkileri tarihinde çok özel bir yere sahiptir. Müslümanlarla ortak bir çevrede yaşayan Katalan âlim, erken yaşlarından itibaren İslâm inancına ve kültürüne aşina oldu. Muhtelif bilimlerde eserler kaleme alan Ramon Llull, Arapça öğrenip bazı çalışmalarında İslâm dini, Hz. Muhammed ve İslâm felsefesi gibi konuları ele aldı. Katalan âlimin bu konuları işlediği eserlerinden biri olan Llibre del Gentil e los Tres Savis, onun Hristiyanlık, Yahudilik ve İslâm hakkındaki görüşlerini ortaya koymasının yanı sıra yaşadığı çağda Avrupa’daki dinlerarası ilişkilerin genel özelliklerini yansıtmaktadır. Bu çalışma Orta Çağ Avrupası’nda İslâm dini hakkında en derin bilgi sahibi Hristiyanlardan olan Ramon Llull’un 1274 yılında Katalanca olarak kaleme aldığı Llibre del Gentil e los Tres Savis adlı eserinde yer alan İslâmî ögeleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Ortaçağ Katalan kaynaklarına dayalı ilk Türkçe çalışma olan bu makalede eserin ana kahramanlarından olan “Sarazen” adıyla anılan Müslüman’ın anlattığı İslâm’ın temel esasları ve diğer dinlerde de ele alınan bazı teolojik konular üzerine onun yorumları değerlendirilecektir. Böylece farklı kaynaklardan beslenerek eserini kaleme alan Ramon Llull’un İslâm dini ve kültürüne dair bilgisinin ne seviyede olduğu da tespit edilecektir. Ayrıca Katalan filozofun kendisinden önce Batı’da yaşayıp İslâm hakkında görüşler dile getiren dindaşlarından ne gibi benzer ve farklı özelliklere sahip olduğu da karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Ramon Llull
• İslâm-Batı ilişkileri
• Katalan
• Endülüs
• İspanya

Islamic Elements in Medieval Catalan Literature: The Case of Ramon Llull's Llibre del Gentil e los Tres Savis

Öz

Ramon Llull, who was born in Mallorca in the east of the Iberian Peninsula, which has a multi-religious and multi-cultural structure where contacts between Muslims and Christians intensified in the XIIIth century, has a very special place in the history of Islamic-Western relations as a philosopher and clergyman. Living in a common environment with Muslims, the Catalan scholar became familiar with Islamic faith and culture from an early age. Ramon Llull, who wrote works in various sciences, learnt Arabic and dealt with subjects such as Islam, Muhammad and Islamic philosophy in some of his works. Llibre del Gentil e los Tres Savis, one of the Catalan scholar’s works in which he deals with these issues, not only reveals his views on Christianity, Judaism, and Islam but also reflects the general characteristics of interreligious relations in Europe in his time. This study aims to determine the Islamic elements in Llibre del Gentil e los Tres Savis, written in Catalan in 1274 by Ramon Llull, one of the Christians with the deepest knowledge of Islamic in medieval Europe. In this article, which is the first work in Turkish based on medieval Catalan sources, the main protagonist of the work, a Muslim called “Saracen”, will be evaluated on the basic principles of Islam and his comments on some theological issues discussed in other religions. Thus, the level of knowledge of Ramon Llull, who wrote his work by feeding on different sources, about Islamic religion and culture will be revealed. In addition, the similarities and differences between the Catalan philosopher and his co-religionists who lived in the West before him and expressed their views on Islam will be analysed comparatively.

Anahtar Kelimeler

• Ramon Llull
• Islam-Western relations
• Catalan
• al-Andalus
• Spain

Kaynakça

1. Ahmed b. Muhammed Makkarî. Nefhu’t-tib min ğusni’l-Endelüsi’r-ratîb ve zikru vezîrihâ Lisa-nüddin İbnü’l-Hatîb, 2. c. Thk Reinhart Dozy, William Wright, I Krehl, Gustave Dugat. Leiden: Burt Franklin, 1855-1861.
2. Alvaro de Cordóba. Indiculus Luminosus, ed. Jacques Paul Migne, c. CXXI, Paris: Patrologia La-tina, 1852.
3. Arnald de Sarrant. Chronica XXIV Generalium Ordinis Minorum, çev. Noel Muscat, Malta: TAU Fransciscan Communications, 2010.
4. Bellver, Jose. “Mirroring the Islamic Tradition of the Names of God in Christianity: Ramon Llull’s Cent Noms de Deu as a Christian Quran”. Intellectual History of the Islamic World 2, (2014), 287-304.
5. Bellver, Jose. “The Profile and Possible Origin of Ramon Llull’s Muslim Slave”, Studia Lulliana, no 62, 2022, 67-128.
6. Bulut, Mehmet. “İsmet”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 23/134- 136. İstanbul: TDV Yayınları 2001.
7. Caridi, Cathy. Making Martyrs East and West: Canonization in the Catholic and Russian Ortho-dox Churches. Illinois: NIU Press, 2016.
8. Concilium Viennense. Concilium Viennense - Documenta [1311-1312] Full Text at Documenta Catholica Omnia (erişim tarihi: 17.05.2024)

9. Cuadrado, Luiz Teofilo Gil. “La Influencia Musulmana en la Cultura Hispano-Cristiana Medieval” Anaquel de Estudios Arabes, 13, (2002), 37-66.
10. Dilek, Selman. “Ramon Llull’un Zihin Dünyası ve Orta Çağ Üniversitelerinde Arapça Öğretimine Etkisi”, İnsan ve Toplum, 9 ̸4, (2019), 1-33.
11. Fidora, Alexander. “Ramon Llull’s Doctrina Pueril: Approaching Religion from a Historical Po-int of View”, Quaderns de la Mediterrania, 16, (2011), 145-151.
12. Fidora, Alexander. “Ramon Martí in Context: The Influence of the Pugio Fidei on Ramon Llull, Arnau de Vilanova and Francesc Eiximens”, Recherches de Theologie et Philosophie Medievales, 79-2, (2011), 373- 397.
13. Garcias Palou, Sebastian. Ramon Llull y El Islam, Palma de Mallorca: Graficas Planisi, 1981.
14. Glick, Thomas F.. From Muslim Fortress to Christian Castle: Social and Cultural Change in Me-dieval Spain, New York: Manchester University Press, 1995.
15. Gonzalez, Ana Maria Cabo, Ortiz, Alvaro Suarez. “Los Estudios Arabes en la Ciudad de Sevilla y en su Universidad: Una Aproximacion a su Larga Historia (Siglos XIII-XXI),” Philologia Hispalensis, 31-1, (2017), 11-36.
16. Hames, Harvey. “Ramon Llull”, Christian-Muslim Relation: A Bibliographical History, c. IV, ed. David Tomas, Alex Mallet, Leiden- Boston: Brill (2012), 703-717.
17. İbn Abdülmün’im Himyerî. er-Ravzû’l-Mi’târ fî Haberi’l Aktâr, (Pilar Maestro Gonzalez), Valen-cia: Anubar, 1963.
18. İpek, Yasin “Approach of Christian Thought to Islam in the Middle Ages: Examples of Bernard of Clairvaux, Peter the Venerable, Francis of Assisi and Thomas Aquinas”, Bilimname, 44-1, (2021), 315-332.
19. Janosik, Daniel J.. John of Damascus, First Apologist to the Muslims, Pickwick, Oregon, 2016.
20. Labanyi, Jo. Spanish Literature: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press, 2010.
21. Lohr, Charles H.. “Christianus Arabicus, cuius Nomen Raimundus Lullus”, Freiburger Zeitschrift für Philosophie und Theologie, 31, (1984), 57-88.
22. Palma, Óscar de la Cruz. “La Informacion Sobre Mahoma en la Doctrina Pueril de Ramon Llull”, Taula: Quaderns de Pensament, 17 (2002), 37-49.
23. Palma, Óscar de la Cruz. “Raymundus Lullus contra Sarracenos: el Islam en la obra (latina) de Ramon Llull”, Cahiers d’etudes hispaniques medievales, 28, (2005), 253-266.
24. Pedro Pascual. Sobre la Seta Mahometana. Valencia: Publications de la Universitat de Valencia, 2011.
25. Peers, Allisons. Ramon Llull: A Biography. New York: Burt Franklin, 1969.
26. Petrus Alfonsi. Dialogus Contra Iudaeos (Dialogue Against the Jews). çev. Irwen Resnick, Washington: Catholic University Press, 2006.
27. Petrus Venerabilis. Summa Totius Haeresis Saracenorum (Writings Aganist the Saracens). çev. Irven M. Resnick, Washington: The Catholic University of America Press, 2016.
28. Ramon Llull. Libre del Gentil e los Tres Savis. Palma de Mallorca: Imprenta de las Hijas de Co-lomar, 1901.
29. Ramon Llull. Vita Coaetanea. ed. A. C. Ocana Amsterdam: John Benjamin Publishing, 2017.
30. Ramon Llull. Doctrina Pueril. ed. Joan Santanach i Suñol, Palma de Mallorca: Patronat Ramon Llull, 2005.
31. Roth, Norman. “Dominicans and Franciscan”, Medieval Jewish Civilization: An Encyclopedia, ed. Norman Roth, New York: Routledge 2003, 218-227.
32. Simon, Robert. “Remarks on Ramon Llull’s Relation to Islam”, Acta Orientalia Academiae Sci-entiarum Hungaricae, 51̸1-2, (1998), 21-29.
33. Stone, Gregory. “Ramon Llull”, The Literature of al-Andalus, (ed. Maria Rosa Menocal, Ray-mond P. Scheindlin, Michael Sells), Cambridge: Cambridge University Press, 2000, 345-357.
34. Stone, Gregory. “Ramon Llull and Islam”, A Companion to Ramon Llull and Llulism, ed. Amy M. Austin, Mark D. Johnston, Leiden-Boston: Brill, 2018, 119-145.
35. Szpiech, Ryan. Conversion and Narrative: Reading and Religious Authority in Medieval Pole-mic. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2013.
36. Şanal, Enes. Convivencia: Endülüs’te Bir Arada Yaşama Kültürü, İzmir: İzmir Kâtip Çelebi Üni-versitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
37. Tirmizî. el-Câmi’u’s-sahîh. https://archive.org/details/2213SunenITirmizi (erişim tarihi: 14.02.2024)
38. Tolan, John. “Looking East before 1453: The Saracen in the Medieval European Imagination”, Cultural Encounters Between East and West, 1453-1699, ed. Matthew Birchwood, Matthew Dimmock, Cambridge: Cambridge Scholars Press, Newcastle, 2005, 13-28.
39. Xirau, Joaquín. Vida y obra de Ramon Llull: Filosofía y mística. Mexico City: Fondo de Cultura Economica, 2004.
40. Wolf, Kenneth Baxter. “Muhammad as Antichirst in Ninth-Century Cordoba”, Christians, Mus-lims, and Jews in Medieval and Early Modern Spain, ed. Edward D. English, Mark D. Me-yerson, Indiana: University of Notr Dame Press, 1999, 3-19.
41. Zwemer, Samuel M.. Ramon Llull: First Missionary to the Moslems. Londra: Funk-Wagnalls Company, 1902.