Bâbürlü Bahçe Sanatının Hindistan’daki İlk Örneği: Aram Bağ

Öz

Bâbürlü bahçe sanatının Hindistan'daki en eski örnekleri Agra şehrinde bulunmaktadır. Bâbür Şah tarafından inşa ettirilen ilk Bâbürlü bahçesi Aram Bağ’dır. Türkçe “dinlenme” anlamında Farsça “ârâm” sözcüğünden gelen Aram Bağ’a günümüzde Ram Bağ denmektedir. Bâbür Şah, dedesi Timur idaresindeki şehirler başta olmak üzere özellikle Semerkant, Fergana, Kabil ve Andican’daki bahçeleri görmüş, buralarda çocukluk ve gençlik yıllarını geçirmiş, buralara duyduğu özlemi gidermek için de hakimiyeti altına aldığı bölgelere bahçeler inşa ettirmiştir. Agra’da taraçalı ve çârbağ örneklerinin ilki olan Aram Bağ; su kanalları, su havuzları, su tankları, yürüyüş yolları ve uzun yıllar ilk hali korunan ağaçlık ve çiçeklik bölümleri ile yalnızca bir meyve bahçesi olma özelliği göstermeyip onun da ötesine geçerek adeta eterik bir atmosfere bürünmüş, tüm bileşenleriyle dönem modası haline gelmiştir. Hindistan'daki bu ilk Bâbürlü bahçesi, Bâbür’ün cennet kavramını yalnızca su ve çevre düzenlemesiyle değil, aynı zamanda simetri ve görsel düzen yoluyla da yansıtmaktadır. Daha sonra bu bahçe, Bâbür Şah’ın ikinci kuşak torunu Cihangir Şah tarafından yenilenerek 1615-1619 yılları arasında yine aktif bir şekilde kullanılmıştır. Yapıldığı dönemdeki özelliklerini günümüze kadar neredeyse tamamıyla koruması açısından öne çıkan Aram Bağ, bu durumu biraz da Cihangir Şah döneminde eşi Nur Cihan Hatun tarafından kullanılmış olmasına borçludur. Bu dönemde bahçede yer alan köşkler yenilenmiş, ancak bahçede herhangi bir değişiklik yapılmamıştır. Bu araştırmada Aram Bağ’ın güncel literatür taraması yapılarak mevcut hali 2023 Eylül-Ekim aylarında yapılan saha çalışması ile belgelenmiştir. Bahçenin vaziyet planı çıkarılmış, içerisinde bulunan köşklerin mimari çizimleri yapılmış, güncel fotoğrafları çekilmiştir. Ayrıca yapının adı ve yeri hususundaki bilim çevrelerince hala netlik kazanamayan durumu, dönem kaynaklarına dayandırılarak ve saha çalışması yapılarak tartışılmış, bu çalışma ile tarihi öneminin yanı sıra günümüz kent peyzajı ölçeğinde de uygulanabilirliği konusunda örnek olabileceği fikri amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Bâbürlü Bahçeleri
• Aram Bağ
• Çârbağ
• Bâbür Şah
• Nur Cihan Hatun.

The First Example of Mughal Garden Art in India: Aram Bagh

Öz

The earliest Mughal Gardens in India are located in Agra city. The first Mughal Garden built by Babur Shah is Aram Bagh. The Persian word “Aram” means “resting” in Turkish, and Aram Bagh is called Ram Bagh today. Babur Shah saw the gardens especially in the in the cities ruled by his grandfather Timur, particularly in Samarkand, Fergana, Kabul and Andijan, spent his childhood and youth in these places and he built gardens in the areas he possessed in order to fulfill his longing for the places he spent his childhood and youth. Aram Bagh did not stay only as an orchard but it also lapsed into an ethereal atmosphere with its channels, pools, water tanks, walkways and wooded areas and flowerbeds that had been persevered in their original style for many years. As well as it was the first example of the gardens with terrace and in char-bagh style, it became the fashion of the period including all its components. This first Mughal garden in India reflects Mughal’s concept of heaven not only with its water and environment arrangement but also through the way of symmetry and visual order. Later, this garden was renovated by Jahangir Shah, Babur Shah’s second generation grandson, and used actively again between the years of 1615-1619. Aram Bagh protected its features almost completely until today, and this situation is somewhat because it was used by Nur Jahan, Jahangir Shah’s wife in his reign. The mansions in the garden were renovated in this period, but no changes were made in the garden. In this study, the current literature of Aram Bagh was reviewed and the present condition was documented through the field study conducted in September-October 2023. The layout was charted, the architectural drawings of the mansions were made and the current photographs were taken. In addition, the debates about the name and the location Aram Bagh were discussed based on the period resources and the field study. This study aims to be an example for the historical importance of the construction and its applicability in today’s urban landscape scale.

Anahtar Kelimeler

• Mughal Gardens
• Aram Bagh
• Charbagh
• Babur Shah
• Nur Jahan

Kaynakça

1. Anjum, Faraz. “Strangers’ Gaze: Mughal Harem and European Travellers of the Seventeenth Cen-tury”, Pakistan Vision, 12/1, (2011) 70-113.
2. Babürname, çev. Arat, Reşit Rahmeti. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 1. Basım, 2006.
3. Baskıcı, M. Murat, "Evcilleştirme Tarihine Kısa Bir Bakış". Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fa-kültesi Dergisi, Sayı 53(1-4) (1999) s. 73-94. https://www.yumpu.com/tr/document/view/28913674/sbf-dergisi-dizini-siyasal-bilgiler-faka-1-4-ltesi-ankara-aniversitesi
4. Clark, Emma. İslam Medeniyetinde Bahçe Sanatı, çev. Elif Dolanbay ve Adem Yerinde, İstanbul: İnkılab Yayınları, 2017.
5. Daneshmand, Parisa - Meryem Atik. "Dünya Mirası Kültürel Peyzajlarında (Pers Bahçeleri ve Bagh-e Fin)". PEYZAJ- Eğitim, Bilim, Kültür ve Sanat Dergisi, 6/1, (Haziran 2024) 61-72. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4015460
6. Evyapan, Gönül. “Bahçe”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 4/477-481. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1991.
7. Iftikhar, Rukhsana. Role and Status of Women in Socio -Economic Set up of India, Lahore: Univer-sity of Punjab Department of History, Doktora Tezi, 2008. http://142.54.178.187:9060/xmlui/handle/123456789/3573
8. Köksal Osman, "XV-XVI. Yüzyıllarda Aşağı Türkistan ve Hindistan’da Timurlu-Babürlü Bağ, Bahçe ve Mesire Kültürü", Geçmişten Günümüze Türkiye-Hindistan İlişkileri Uluslararası Sem-pozyumu Bildirileri, ed. Yunus Pustu vd. s. 101-124, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınla-rı 2022.

9. Koch, Ebba. "Notes on the Painted and Sculptured Decoration of Nur Jahan's Pavilions in the Ram Bagh (Bagh-i Nur Afshan) at Agra", ed. R. Skelton, A. Topsfield, S. Stronge and R. Crill, 51-65. London: A symposium held at the Victoria and Albert Museum/Facets of Indian Art, 1986.
10. Koch, Ebba. "Mughal Palace Gardens From Babür to Shah Jahan (1526- 1648)", Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World, Sayı 14 (1997). s. 143-165. https://www.jstor.org/stable/i267861
11. Koch, Ebba. "The Taj Mahal: Architecture, Symbolism, and Urban Significance”, Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World, Sayı 22 (2005), s. 128-149. https://www.archnet.org/publications/5423
12. Koch, Ebba. The Complate Taj Mahal ant the Riwerfront Gardens of Agra. New Delhi: Bookwise, 2007.
13. Koch, Ebba. The Complate Taj Mahal. London: Thames&Hudson, 2012.
14. Nath, Ram. History of Mughal Architecture. Cilt 4. New Delhi: Abhinav Publications, 1994.
15. Özaydın Abdulkerim. ve Bozkurt Nebi. "Harem", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.16/132-135. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1997.
16. Ruggles, D. Fairchild. İslami Bahçeler ve Peyzajlar, İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2014.
17. Sevin Veli, “Urartu Bahçeleri”, Belleten, Sayı 64(240), (Ağustos, 2000).) s. 395-406. https://belleten.gov.tr/tam-metin-pdf/2552/tur
18. Srivastava, Sanjeev Prasad. Jahangir a Connoisseur of Mughal Art. Delhi: Abhinav Publications, 2001.
19. Stuart, C. M. Villiers. Garden of The Great Mughals. London: Adam and Charles Black Soho Square, 1913.
20. Trackston, W. M. The Jahangirnama: Memoirs of Jahangir, Emperor of India. New York, Oxford Uni-versity Press, 1999.
21. Yozgat, S. K. ve Büyüktaş, C. K, "Babürlülerde Harem ve Purdah Uygulamaları Çerçevesinde Nur Ci-han Begüm", Sosyal ve Beşerî Bilimlerde Araştırma ve Değerlendirme III, ed. Salih Battal, s. 205-232. Ankara: Gece Kitaplığı, 2022.
22. Elektronik Erişimler:
23. URL-1: (https://www.vam.ac.uk/articles/the-arts-of-the-mughal- empire, İnternet Erişim Tarihi: 25.12.2023), (8 https://www.archaeology.org/issues/502-features/water/11201- mughal-gardens-pools, İnternet Erişim Tarihi: 29.05.2024), (https://tr.wikipedia.org/wiki/Bâbür_Bahçeleri#/media/Dosya: Baburnama_1.jpeg, İn-ternet Erişim Tarihi: 29.05.2024).