Religious Coping in Mehmet Akif’s Poems

Yıl 2025, Sayı: 46, 61 - 88, 31.12.2025

Süleyman Abanoz , Yusuf Kömür

https://doi.org/10.31591/istem.1731642

Öz

Mehmet Akif Ersoy is a poet, artist and thinker who lived in the last periods of the Ottoman Empire and the first years of the Republic of Turkey and was firmly committed to religious and national values. He is both a poet with strong literary and religious dimensions and someone who deeply felt the hardships experienced by the state and the people, reflecting them in his poetry. Therefore, Safahat is the subject of this study. Thus, it will be possible to understand the troubles of the period in the aspects reflected in Mehmet Akif's poems and to reveal into account the role of religion in overcoming these troubles. In this respect, the study is expected to open new horizons and provide insights into the field where literature and religion intersect. The main purpose of this study is to determine and interpret the position and usage preferences of religious coping elements in Mehmet Akif's poems. In this study, descriptive analysis method was used since it was aimed to examine, interpret and analyze Mehmet Akif's poems collected in the Safahat book in terms of religious coping. The religious coping strategies that Mehmet Akif developed in the face of the difficulties he encountered in his life were reflected in his works and served as a guide for the readers. In the face of the great disasters of his time, he constantly preaches perseverance, patience and taking refuge in God, and strives to prevent the nation's hope for salvation from being broken. In his poems, he presents the teachings of Islam as a solution for coping with difficulties. In his poems, problem and emotion-oriented approaches, which are the basic strategies of the religious coping process, and positive and negative religious coping strategies are encountered intensely. He uses these approaches in his poems and gives messages that invite society to awakening. Although some of his poems are characterized by rebellion and questioning, the subject in Mehmet Akif's poems generally seeks salvation through trust and submission to God. In his poems, religious coping strategies such as patience, trust, perseverance, prayer and struggle can be read as the key to individual and social salvation.

Anahtar Kelimeler

Türkiye Field New Turkish Literature , Mehmet Akif , Safahat , Religious Coping , Poem

Mehmet Akif’in Şiirlerinde Dinî Başa Çıkma

Öz

Mehmet Âkif Ersoy, Osmanlı Devleti’nin son dönemleriyle Cumhuriyet’in ilk yıllarında yaşamış, dinî ve millî değerlere sıkı sıkıya bağlı bir şair, sanatkâr ve mütefekkirdir. O hem edebî ve dinî yönü güçlü bir şairdir hem de devletin ve halkın yaşadığı sıkıntıları derinden hissederek şiirlerine yansıtmıştır. Bundan dan dolayı çalışmada Safahat inceleme konusu edilmiştir. Böylece Mehmet Âkif’in şiirlerine yansıyan yönleriyle dönemin sıkıntılarını anlamak ve bu sıkıntıları aşmada dinin rolünü göz önüne sermek mümkün olacaktır. Bu yönüyle çalışmanın edebiyat ve dinin kesiştiği bir alanda yeni ufuklar açması ve açılımlar sağlaması beklenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı Mehmet Âkif’in şiirlerinde dinî başa çıkma unsurlarının yeri ve kullanım tercihlerini saptamak ve yorumlamaktır. Bu çalışmada Mehmet Âkif’in Safahat kitabında toplanan şiirlerinin dinî başa çıkma açısından incelenip yorumlanması ve analiz edilmesi hedeflendiğinden betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Mehmet Âkif’in hayatında gördüğü zorluklar karşısında geliştirdiği dinî başa çıkma stratejileri, eserlerine yansımış ve okurlara bir rehber niteliğinde yol gösterici olmuştur. O, yaşadığı dönemin büyük felaketleri karşısında sürekli azimle çalışmayı, sabır göstermeyi ve Allah’a sığınmayı öğütleyerek milletin kurtuluş umudunun kırılmaması için çabalar. Şiirlerinde İslam dininin öğretilerini zorluklarla başa çıkmada bir çözüm yolu olarak ortaya koyar. Onun şiirlerinde dinî başa çıkma sürecinin temel stratejilerinden olan problem ve duygu odaklı yaklaşımlar ve olumlu olumsuz dinî başa çıkma stratejileriyle yoğun bir şekilde karşılaşılmaktadır. O, bu yaklaşımları şiirlerinde kullanır ve toplumu uyanışa davet eden mesajlar verir. Bazı şiirlerinde isyan ve sorgulama hâli görülse de Mehmet Âkif’in şiirlerinde özne, genellikle Allah’a tevekkül ve teslimiyetle kurtuluş arayışına girer. Onun şiirlerinde dinî başa çıkma stratejilerinden sabır, tevekkül, azim ve dua ile mücadele bireysel ve toplumsal kurtuluşun anahtarı olarak okunabilir.

Anahtar Kelimeler

Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı , Mehmet Akif , Safahat , Dinî Başa Çıkma , Şiir.

Etik Beyan

Çalışma tamamen araştırmacılar tarafından yazılmış ve İSTEM dışındaki hiçbir dergiye değerlendirilmek üzere gönderilmemiştir.

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum yoktur.

Teşekkür

Dergi editörüne teşekkür eder, kolaylıklar dilerim.

Kaynakça

• Abanoz, Süleyman. “Dinî Başa Çıkma: Bir Ölçek Geliştirme Çalışması”. Eskiyeni 48 (2023), 201-222. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1226612
• Abanoz, Süleyman. “Türkiye’de Yapılan ‘Dinî Başa Çıkma’ Konulu Araştırmalar Hakkında Bir Değerlendirme”. Eskiyeni 40 (2020), 407-429. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.673386
• Abanoz, Süleyman. “Ziyaret Dindarlığı Üzerine Psikososyolojik Bir Araştırma: Hacı Bayram-ı Veli Örneği”. Kocatepe İslami İlimler Dergisi 6/1 (2023), 20-39. https://doi.org/10.52637/kiid.1239566
• Abdülhamid, İrfan. “Cebriyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/205-208. İstan-bul: Türkiye Diyanet Vakfı İSAM Yayınları, 1993.
• Altunışık, Remzi vd. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı. Sakarya: Sa-karya Kitabevi, 3. Basım, 2004.
• Ano, Gene G. - Vasconcelles, Erin B. “Religious Coping and Psychological Adjustment to Stress: A Meta-Analysis”. Journal of Clinical Psychology 61/4 (2005), 461-480. https://doi.org/10.1002/jclp.20049
• Aydın, Cüneyd. Birey ve Kutsal Destek. Ankara: Sonçağ Yayınları, 2024.
• Aydın, Cüneyd. “Kader İnancının Savunma Mekanizması ve Dini Başa Çıkma Kavramları Açısından Değerlendirilmesi”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/35 (2019), 101-122. https://doi.org/10.14395/hititilahiyat.469645
• Ayten, Ali. Tanrı’ya Sığınmak Dinî Başa Çıkma Üzerine Psiko-Sosyal Bir Araştırma. İstanbul: İz Yayıncılık, 2012.
• Ayten, Ali - Sağır, Zeynep. “Dindarlık, Dinî Başa Çıkma ve Depresyon İlişkisi: Suriyeli Sığın-macılar Üzerine Bir Araştırma”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 47/47 (2015), 5-18. https://doi.org/10.15370/muifd.86222
• Christensen, Larry B. vd. “Araştırma Yaklaşımları ve Veri Toplama Yöntemleri”. çev. Adnan Boyacı - Kıvanç Bozkuş. Araştırma Yöntemleri Desen ve Analiz. thk. Ahmet Aypay. 30-69. Ankara: Anı Yayıncılık, 2. Basım, 2015.
• Çayır, Celal - Arpacı, Mücahit. “Üniversite Öğrencilerinin Dini Başaçıkma Tutumları Üzerine Bir Araştırma (Dicle Üniversitesi Örneği)”. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergi-si 13/1 (2011), 205-246.
• Doğan, Mebrure. Sabır Psikolojisi Pozitif Psikoloji Bağlamında Bir Araştırma. İstanbul: Çam-lıca Yayınları, 2016.
• Eraslan, Cengiz - Olgun, Kenan. Osmanlı Devleti’nde Meşrutiyet ve Parlamento. İstanbul: 3F Yayınları, 2006.
• Ersoy, Mehmet Akif. Safahat. İstanbul: Çağrı Yayınları, 8. Basım, 2011.
• Eryücel, Sema. “Din Görevlilerinde Düşünme Stilleri ve Dini Başa Çıkma”. Journal of Turkish Studies 12/13 (2017), 215-244. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.12006
• Esen Ateş, Nesibe. “Dua ve Dinî Başa Çıkma: Şehit Aileleri, Gaziler ve Gazi Aileleri Örneği”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 33 (2019), 35-64. https://doi.org/10.35209/ksuifd.558288
• Esen Ateş, Nesibe - Kayıklık, Hasan. “Şehit Ailelerinde, Gazilerde ve Gazi Ailelerinde Sabır ve Dinî Başa Çıkma İlişkisi”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/1 (2019), 225-236.
• Ferah, Nimet. “Boşanma Sürecindeki Bireylerde Depresyon Anksiyete Stres ve Dini Başa Çıkma Arasındaki İlişki”. Bilimname 37/1 (2019), 383-405. https://doi.org/10.28949/bilimname.470155
• Folkman, Susan - Lazarus, Richard S. “If It Changes It Must Be a Process: Study of Emotion and Coping During Three Stages of a College Examination”. Journal of Personality and Social Psychology 48/1 (1985), 150-170. https://doi.org/DOI:10.1037/0022-3514.48.1.150
• Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 15. Basım, 2020.
• Karaca, Faruk. Din Psikolojisi. Trabzon: Eser Ofset Matbaacılık, 2011.
• Koç, Mustafa. “Ruh Sağlığı ile Dini Başa Çıkma Metodu Olarak Dua ve İbadet Fenomeni Ara-sındaki İlişki Üzerine Psikolojik Bir Yaklaşım”. EKEV Araştırma Dergisi 9/24 (2005), 11-32.
• Köse, Ali - Ayten, Ali. Din Psikolojisi. İstanbul: Timaş Yayınları, 2013.
• Kula, M. Naci. Bedensel Engellilik ve Dini Başa Çıkma. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2005.
• Kuntay, Mithat Cemal. Mehmed Akif (Hayatı-Seciyesi-Sanatı). İstanbul: Timaş Yayınları, 2013.
• Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meâli. çev. Hayreddin Karaman vd. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 26. Basım, 2012.
• Lazarus, Richard S. Psychological Stress and the Coping Process. New York: McGraw-Hill, 1996.
• Memiş, Hacer. Dinsel Başa Çıkma Faaliyetleri Ölçeğinin Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2003.
• Özdoğan, Öznur. Mutluluğu Seçiyorum. Antalya: Lotus Yayınevi, 2006.
• Pargament, Kenneth I. The Psychology, of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York: The Guilford Press, 1997.
• Pargament, Kenneth I. vd. “God Help Me: (I): Religious Coping Efforts as Predictors of the Outcomes to Significant Negative Life Events”. American Journal of Community Psyc-hology 18/6 (1990), 793-824. https://doi.org/10.1007/BF00938065
• Pargament, Kenneth I. vd. “Religion and the Problem-Solving Process: Three Styles of Co-ping”. Journal for the Scientific Study of Religion 27/1 (1988), 90-104. https://doi.org/10.2307/1387404
• Savcı Bahçekapılı, Sevgi̇. Görme Yetersizliği Olan Bireyler ve Dini Başa Çıkma. İzmir: İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
• Tix, Andrew P. - Frazier, Patricia A. “The Use of Religious Coping During Stressful Life Events: Main Effects, Moderation, and Mediation”. Journal of Consulting and Clinical Psychology 66/2 (1998), 411-422. https://doi.org/10.1037/0022-006X.66.2.411
• Tuna, Yusuf. “Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi).” Anadolu Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 1/2 (2019), 1-10.
• Uğuz, Şefikanur S. Obsesyon, Başaçıkma ve Din. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sos-yal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
• Uludağ, Süleyman. “Celâl”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/240. İstanbul: Tür-kiye Diyanet Vakfı İSAM Yayınları, 1993.
• Yalom, Irvin. Varoluscu Psikoterapi. çev. Zeliha İyidoğan Babayiğit. İstanbul: Kabalcı Yayı-nevi, 1999.
• Yaşaroğlu, M. Kâmil. “Muharrem”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31/4-5. Anka-ra: Türkiye Diyanet Vakfı İSAM Yayınları, 2020.
• Yavuz, Yusuf Şevki. “Aşura”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 4/24-26. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İSAM Yayınları, 1991.
• Yeğin, Hüseyin İ. “Öfke Duygusu ve Dinî Açıdan Baş Edebilme Yolları”. Dinbilimleri Akade-mik Araştırma Dergisi 10/2 (2010), 235-258.
• Yetiş, Kazım. Bir Mustarip Mehmet Akif Ersoy. Ankara: Akçağ Yayınları, 2006.
• Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi, 8. Basım, 2011.
• Yılmaz, Durmuş. Osmanlı’nın Son Yüzyılı Cumhuriyete Giden Yol. Konya: Çizgi Kitabevi, 2. Basım, 2004.
• Kubbealtı Lugatı. “TEDİP – TE’DİB”. Erişim 13 Ocak 2025. https://www.lugatim.com/s/tedip.