Türkiye Hahambaşılığı, Yeni Bir Hahambaşının Seçimi: Rav David Sevi Örneği

Yıl 2025, Sayı: 46, 1 - 26, 31.12.2025

Nuh Arslantaş

https://doi.org/10.31591/istem.1773669

Öz

Rav İsak Haleva’nın 14 Ocak 2025’teki ölümünün ardından, Türk Musevî cemaati tarafından hahamlar arasından Rav David Sevi vekâleten Hahambaşılık makamına getirildi. Ardından Rav Sevi, resmî olarak vilayet makamı tarafından tedviren bu göreve atandı.
Göreve gelişinden itibaren hem cemaatin hem de kamuoyunun farklı kesimlerinin büyük teveccühünü kazanan Rav David Sevi, kısa sürede geniş bir güven ve destek elde ederek diğer hahamların ortak teklifiyle hahambaşı adayı olarak gösterildi. Beş asrı aşkın bir geleneğe sahip kurumda 28–29 Eylül 2025 tarihlerinde gerçekleştirilen seçim sonucunda Rav Sevi, Türk Musevî cemaatinin yeni hahambaşısı seçildi. Cumhuriyet döneminin dördüncüsü, Osmanlı’dan günümüze ise otuz dördüncüsü olan Rav Sevi, “isʿâd” adı verilen resmî törenle görevine başladı.
Elinizdeki makalede, Yahudi cemaatlerinin tarihsel süreçteki yönetim biçimleri ile Türk Yahudi cemaatinin köklü kurumu olan Hahambaşılık ele alınacaktır. Diğer Müslüman yönetimlerden farklı olarak Osmanlı Devleti’ne özgü bir cemaat idaresi niteliği taşıyan Hahambaşılığın tarihsel işleyişi ve günümüzdeki uygulamaları incelenecektir. Ayrıca bir hahambaşılığa giden süreçte hahamların yetiştirilmesi, hahambaşı adaylık kriterleri, seçim süreci, seçim komisyonunun yapısı, oy kullanacak cemaat üyelerinde aranan şartlar ve yeni hahambaşının göreve resmen başlamasını ifade eden isʿâd töreni ele alınacaktır. Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de görev yapmış hahambaşıların listesi de makalenin sonunda sunulacaktır
Hahambaşılık kurumu hakkında ülkemizde daha önce çeşitli çalışmalar yapılmış olmakla birlikte, bu makale günümüz Türkiye’sinde bir hahambaşı seçiminin fiilî işleyişini ele almaktadır. Türk Musevî cemaatinin yetkilileriyle yapılan görüşmeler ile ilgili mevzuat ve teamülün incelenmesine dayanarak, sürecin aşamaları, başlıca aktörleri, hukuki ve toplumsal dayanakları ile pratik uygulama boyutu betimleyici-analitik bir çerçevede sunulmaktadır. Bu yönüyle çalışma, literatürdeki tarihsel bilgileri güncel uygulama verileriyle tamamlayarak alana mütevazı fakat somut bir katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hahambaşılık , Yahudi Tarihi , Türk Yahudi Cemaati , Azınlıklar , David Sevi

Etik Beyan

Bu çalışmanın yazımından sonraki gözden geçirme sürecinde, metin yalnızca akademik dil, üslup ve imla kuralları açısından ChatGPT (OpenAI; model: GPT-5, erişim tarihi: [15 Temmuz 2025]) aracılığıyla kontrol edilmiştir. İçerik üretimi, argüman geliştirme, veri analizi ya da kaynak oluşturma için yapay zekâ asla kullanılmamıştır. Yapay zekânın önerdiği tüm dil ve üslup düzeltmeleri yazar tarafından bağımsız olarak incelenmiş, bilimsel ve etik uygunluğu doğrulanmış ve gerekli görülenler manuel olarak uygulanmıştır. Nihai metnin tüm bilimsel içeriği, yorumları ve sorumluluğu tamamen yazara aittir.

The Turkish Chief Rabbinate and Community Leadership, The Election of a New Chief Rabbi: The Case of Rav David Sevi

Öz

Following Rav İsak Haleva's passing on January 14, 2025, the Turkish Jewish community appointed Rav David Sevi as acting chief rabbi. The provincial authorities later officially confirmed him in this position. Since assuming his duties, Rav Sevi has garnered significant support within his community and among various segments of the public. Within a short period, he gained widespread trust, leading to his nomination as Chief Rabbi through a joint proposal by other rabbis. In accordance with the Chief Rabbinate's election procedure—an institution with a tradition spanning more than five centuries—Rav Sevi was formally elected Chief Rabbi of the Turkish Jewish community on September 28–29, 2025. As the fourth Chief Rabbi of the Republican era and the thirty-fourth since the Ottoman period, Rav Sevi officially assumed office in a ceremony known as the isad.
This article examines historical modes of governance within Jewish communities, particularly the Chief Rabbinate, a long-standing Turkish Jewish community institution. The article explores the historical functioning and contemporary practices of the Chief Rabbinate. Unlike other Muslim administrations, the Chief Rabbinate constituted a distinctive model of communal governance unique to the Ottoman Empire. The study also addresses the process of becoming a Chief Rabbi, including the training of rabbis, the eligibility criteria for candidates, the election procedure, the composition of the election committee, the qualifications required of voters, and the isad ceremony that formally inaugurates the new Chief Rabbi. Additionally, a list of chief rabbis who have served in Turkey from the Ottoman period to the present will be provided.
Although the institution of the Chief Rabbinate has been examined in previous studies, this article analyses the contemporary process of electing a Chief Rabbi in present-day Turkiye. Drawing on semi-structured interviews with Turkish Jewish community officials and a review of relevant legislation and customary practice, the article reconstructs the stages of the process, identifies the key players and evaluates the legal and sociological basis and practical implementation alongside a descriptive–analytical framework. Through this approach, the study aims to contribute to the historical literature by providing evidence from contemporary practice.

Anahtar Kelimeler

Chief Rabbinate , Jewish History , Turkish Jewish Community , Minorities , David Sevi

Etik Beyan

During the review process following the writing of this work, the text was only checked for academic language, style, and spelling rules using ChatGPT (OpenAI; model: GPT-5, accessed on [July 15, 2025]). Artificial intelligence was never used for content creation, argument development, data analysis, or source creation. All language and style corrections suggested by artificial intelligence were independently reviewed by the author, verified for scientific and ethical appropriateness, and manually applied where deemed necessary. The author is solely responsible for all scientific content, interpretations, and conclusions in the final text.

Kaynakça

• Arslantaş, Nuh. "Re’sülcâlût". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/5-6. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
• Arslantaş, Nuh. “Abbasîler Döneminde Yahudilerin Yüksek Din Eğitim Kurumları: Yeşivalar”. Belleten 79/286 (2015): 847-876.
• Arslantaş, Nuh. Emeviler Döneminde Yahudiler. İstanbul: Gökkubbe Yayınları, 2005.
• Arslantaş, Nuh. İslâm Toplumunda Yahudiler. İstanbul: İz Yayıncılık, 2008.
• Braude, Benjamin. “Millet Sisteminin İlginç Tarihi.” Osmanlı. Ed. Güler Eren. C. 4, Toplum. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 1999, 245–254.
• Doğan, Hatice. “Hahambaşılık”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (TDV İA). EK-1. 2. bs. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
• Eroğlu, Ahmet Hikmet. Osmanlı Devleti’nde Yahudiler. Ankara: Alperen Yayınları, 2000.
• Fawzi, S. “The Jewish Academy in Abbasid Iraq: Jewish Cultural and Spiritual Life”. Studies in Muslim-Jewish Relations 1 (1993), 189–204.
• Fayda, Mustafa. “Zimmî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 44/428-434. İstanbul: TDV Yayınları, 2013. Frayman, Yitschak, ve diğerleri. Yüksekkaldırım’da Yüzyıllık Bir Sinagog: Aşkenazlar. İstanbul: Tiryaki Yayınları, 2000.
• Goitein, S. D. “Minority Selfrule and Government Control in Islam”. Studia Islamica 31, Supplement: Ex. Fasc.: Memoriae J. Schacht Dedicato (1970): 101-116.
• Goitein, S. D. “The Social Services of the Jewish Community as Reflected in the Cairo Geniza Records,” Journal of Semitic Studies 26 (1964), 3–22; 67–85.
• Goitein, S. D. Yahudiler ve Araplar: Çağlar Boyu İlişkileri. Trc. Nuh Arslantaş – Emine Buket Sağlam. İstanbul: İz Yayıncılık, 2004.
• Goode, Alexander D. “The Exilarchate in the Eastern Caliphate, 637–1258”. The Jewish Quarterly Review n.s. 31 (1940-1941), 149–169.
• Güleryüz, Naim. Bizans’tan 20. Yüzyıla Türk Yahudileri. İstanbul: Gözlem Yayınları, 2011.
• Hamidullah, Muhammed. İslâm Peygamberi. çev. Salih Tuğ. 2 Cilt. İstanbul: İrfan Yayınları, 1990.
• Harman, Ömer Faruk. “Yûşaʿ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 44/43-45. İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
• Johnson, Paul. Yahudi Tarihi. Trc. Filiz Orman. İstanbul: Pozitif Yayınları, 2000.
• Karesh, Sara E., ve Mitchell M. Hurvitz. “Patriarchs”. Encyclopedia of Judaism. 381–382. Encyclopedia of World Religions. New York: Facts On File, 2006.
• Kenanoğlu, M. Macit. Osmanlı Millet Sistemi: Mit ve Gerçek. İstanbul: Klasik Yayınları, 2004.
• Levy, Avigdor. The Sephardim in the Ottoman Empire. New Jersey: The Darwin Press, 1992.
• Lewis, Bernard. İslâm Dünyasında Yahudiler. Trc. Bahadır Sina Şener. Ankara: İmge Kitabevi, 1996.
• Meral, Yasin. Yahudi Kaynakları Işığında Yahudilik. İstanbul: Milel-Nihal Yayınları, 2021.
• Örs, Hayrullah. Musa ve Yahudilik. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1999.
• Rodrigue, Aron. “The Sephardim in the Ottoman Empire.” In Spain and the Jews: The Sephardi Experience 1492 and After, edited by Elie Kedourie, 162–188. London: Frank Cass, 1992.
• Rothkoff, Aaron. “Semikhah”. Encyclopaedia Judaica. 2. bs. Ed. Fred Skolnik ve Michael Berenbaum. C. 18. Detroit: Macmillan Reference USA in association with the Keter Publishing House, 2007.
• Rozen, Minna. İstanbul Yahudi Cemaatinin Tarihi: Kuruluş Yılları 1453–1566. Çev. Serpil Çağlayan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2010.
• Seyfeli, Canan. “Osmanlı Devlet Salnâmelerinde Hahambaşılık (1847-1918).” Milel ve Nihal: İnanç, Kültür ve Mitoloji Araştırmaları Dergisi 7/1 (Ocak–Nisan 2010): 89–110.
• Sharon, Moshe Sevilla. İsrail Ulusu’nun Tarihi. Kudüs: Graph Press Ltd., 1981.
• Shaw, Stanford. Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Türkiye Cumhuriyeti’nde Yahudiler. Trc. Meriç Sobutay. İstanbul: Kapı Yayınları, 2008.
• Sparkes, Vivet Pitelon. Hahambaşı Rav İsak Haleva: Sevgi ve Hoşgörüye Adanmış Bir Ömür ve Hayata Dair. 2 cilt. İstanbul: Gözlem Gazetecilik, 2025.
• Swartz, Merlin. “İslâm’ın Doğuşunu İzleyen Yıllarda Arap Topraklarındaki Yahudilerin Durumu.” Çev. Levent Öztürk. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2 (2001): 469-488.
• Topşir, Mustafa. “Seferad Tavrıyla Zebur Okuyuşu ve Türk Müziği ile Karşılaştırılması.” Harran İlahiyat Dergisi 53 (2025): 457–502.
• Türk Yahudileri Resmî Web Sitesi. “Duyuru: 4. 2025 yılında gerçekleştirilecek olan Türkiye Musevîleri Hahambaşısı Seçimi hakkında. İlan No: 4”. Erişim 10 Ağustos 2025. https://www.turkyahudileri.com/blog-page.php?lang=tr&page=duyurular&category=duyurular&blog=duyuru-4.
• Türk Yahudileri Resmî Web Sitesi. “İstanbul Valiliği tarafından 21.04.2025 tarihinde onaylanan 2025 yılı Türkiye Musevîleri Hahambaşısı Seçim Usul ve Esaslarına İlişkin Düzenleme’ye göre 28 ve 29 Eylül 2025 tarihlerinde yapılacak seçimlerde Hahambaşı adayı olma şartları. İlan No: 2 (15/05/2025)”. Erişim 16 Mayıs 2025. https://www.turkyahudileri.com/blog-page.php?lang=tr&page=duyurular&category=duyurular&blog=hahambasilik-secimleri-ilan-no-1.
• Türk Yahudileri Resmî Web Sitesi. “Türkiye Musevîleri Hahambaşısı Seçim İlanları: İlan No: 1 (15/05/2025)”. Erişim 16 Mayıs 2025. https://www.turkyahudileri.com/blog-page.php?lang=tr&page=duyurular&category=duyurular&blog=hahambasilik-secimleri-ilan-no-1
• Ulutaş, Ufuk. v.dğr. İsrail Siyasetini Anlama Kılavuzu. Ankara: SETA Yayınları, 2012.