Yeniden İşlevlendirilen Tarihi Yapılarda Akustik Konfor Analizi ve İyileştirme Önerisi: Sille Subaşı Hamamı Örneği

Öz

Tarihi yapıların kentsel bellekteki yerini koruyarak sürdürülebilirliğinin sağlanması, yalnızca yapıların fiziksel olarak muhafaza edilmesiyle değil, güncel yaşam pratiklerine aktif bir şekilde dâhil edilmeleriyle mümkündür. Bu bağlamda "yeniden işlevlendirme (adaptive reuse)”, yapının özgün kimliğini korurken çağdaş ihtiyaçlara yanıt vermesini sağlayan etkili bir koruma stratejisidir. Ancak bu dönüşüm, mekânın fiziksel çevre denetimi performansının, özellikle de akustik konfor koşullarının yeni kullanım senaryosuna göre sağlanmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, günümüzde seminer salonu olarak yeniden işlevlendirilmesi planlanan Konya Sille Subaşı Hamamı örneği üzerinden tarihi yapılarda akustik konfor analizini ve iyileştirme stratejilerini incelemektedir. Çalışmanın yöntemi üç temel aşamadan oluşmaktadır: (i) ISO 3382 esas alınarak belirlenen 2 kaynak ve 7 alıcı noktası üzerinden alan ölçümleri ile arka plan gürültüsü ve hacim akustiği parametrelerinin (EDT, T30, EDT/T30, D50 ve STI) belirlenmesi, (ii) yapının üç boyutlu modelinin oluşturulup ODEON yazılımı ile akustik simülasyonunun hazırlanması, (iii) yeni işleve yönelik senaryo temelli iyileştirme önerisinin geliştirilmesi. Bulgular, hamamın kubbeli üst örtüsü, yansıtıcı yüzey karakteri ile odaklanmış ve gecikmiş yansıma üretme potansiyeli nedeniyle mevcut durumda uzun çınlama sürelerine ve düşük konuşma anlaşılabilirliğine sahip olduğunu göstermektedir. Analizlerde yüksek çınlama süreleri (EDT ve T30) tespit edilmiş olup; özellikle konuşma anlaşılabilirliği parametrelerinde (D50 ve STI) değerlerin seminer salonu işlevi açısından yetersiz düzeyde kalması, yapının mevcut haliyle işlev gereksinimlerini karşılamadığını ortaya koymaktadır. Geliştirilen iyileştirme önerisinde yutucu sıva uygulamaları, uygun yüzey düzenlemeleri, dinleyici yerleşimi ve yönlendirici yansıtıcı paneller aracılığıyla akustik performansta belirgin iyileşme sağlanmıştır. Sonuç olarak çalışma, tarihî yapıların yeniden işlevlendirilmesinde akustik analizlerin restorasyon sürecinin başlangıcından itibaren karar verme mekanizmasına dâhil edilmesi gerektiğini ve işlevsel sürdürülebilirliğin ancak kullanıcı gereksinimlerini karşılayan bütüncül performans yaklaşımlarıyla sağlanabileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hamam
• Akustik Konfor
• Yeniden İşlevlendirme
• Akustik Ölçüm
• Akustik Simülasyon.

Acoustic Comfort Analysis and Improvement Strategies in Adaptively Reused Historical Buildings: The Case of Sille Subaşı Hammam

Öz

Historical buildings can be sustained within urban memory not only through their physical preservation, but also through their active integration into contemporary life practices. In this context, adaptive reuse emerges as an effective conservation strategy that enables a building to respond to present-day needs while preserving its original identity. However, such transformation necessitates that the building’s physical environmental control performance, particularly its acoustic comfort conditions, be reassessed in accordance with the new use scenario. This study examines acoustic comfort analysis and improvement strategies in historic buildings through the case of the Konya Sille Subaşı Hammam, which is planned to be adaptively reused as a seminar hall. The methodology consists of three main stages: (i) determining background noise levels and room acoustic parameters (EDT, T30, EDT/T30, D50, and STI) through in-situ measurements conducted at two source points and seven receiver points defined in accordance with ISO 3382, (ii) constructing a three-dimensional model of the building and carrying out acoustic simulations using ODEON software, and (iii) developing a scenario-based improvement proposal tailored to the new function. The findings indicate that, due to its domed upper covering, reflective surface character, and potential to generate focused and delayed reflections, the hammam currently exhibits long reverberation times and low speech intelligibility. The analyses revealed high reverberation times (EDT and T30), while the values of speech intelligibility parameters (D50 and STI) remained inadequate for a seminar hall function, demonstrating that the building in its current state does not meet the requirements of its present use. In the proposed improvement scenario, significant enhancement in acoustic performance was achieved through the application of sound-absorbing plaster, appropriate surface arrangements, audience seating layout, and guiding reflective panels. Consequently, the study demonstrates that acoustic analyses should be incorporated into the decision-making process from the very beginning of restoration in the adaptive reuse of historic buildings, and that functional sustainability can only be achieved through holistic performance-based approaches that respond effectively to user requirements.

Anahtar Kelimeler

• Hammam
• Acoustic Comfort
• Adaptive Reuse
• Acoustical Measurement
• Acoustical Simulation

Kaynakça

1. Arkitera, “Türkiye’nin İlk Mimarlık Müzesi Sille Subaşı Hamamı’nda Açıldı”. Erişim 20 Şubat 2026. https://www.arkitera.com/haber/turkiyenin-ilk-mimarlik-muzesi-sille-subasi-hamaminda-acildi
2. Barron, Michael. Auditorium Acoustics and Architectural Design. 2. Baskı. London: Spon Press, 2009.
3. Bora Özyurt, Zeynep- Sü Gül, Zühre. “Acoustical footprint of the traditional Turkish baths in historic settings”, International Journal of Architectural Heritage, 18/6 (2024), 964–980. https://doi.org/10.1080/15583058.2023.2201574
4. Bozkurt, Tarık Serhat. Tarihi mekanlarda kullanılan sıva yüzey kaplamalarının ses yutma katsayısının incelenmesi ve geliştirilmesi. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
5. Bozkurt, Tarık Serhat- Yılmaz Demirkale, Sevtap, “Laboratory analyses and numerical simulation for sound absorption of plasters in historical buildings”, Journal of Cultural Heritage, 36 (2019), 103–117. https://doi.org/10.1016/j.culher.2018.09.012
6. Bozkurt, Tarık Serhat- Yılmaz Demirkale, Sevtap. “The Experimental Research of Sound Absorption in Plasters Produced with Perlite Aggregate and Natural Hydraulic Lime Binder”. Acoustics Australia 48 (2020), 375–393. https://doi.org/10.1007/s40857-020-00203-4
7. Çelebi Şeker, Nuriye Nida. “Oltu Rus Dispanserinin İşlev Dönüşümü Sonrası Mekânsal Adaptasyonunun Değerlendirilmesi”. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal 12/1 (2026), 149-156. https://doi.org/10.5281/zenodo.18405866
8. Demir, H. S. Konya’da Yeniden Kullanılan Tarihi Hamam Yapılarındaki Müdahalelerin Tespiti, Konya: Konya Teknik Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.

9. Günçe, Kağan- Mısırlısoy, Damla. “Assessment of Adaptive Reuse Practices Through User Experiences: Traditional Houses in the Walled City of Nicosia”. Sustainability 11/2 (2019), 540. https://doi.org/10.3390/su11020540
10. Korkmaz, Barış vd., “Tarihi Sille Subaşı Hamamı Taşıyıcı Sistem Analizi”. Selçuk-Teknik Dergisi 19/2 (2020). Long, Marshall. Architectural Acoustics. Amsterdam-Boston: Elsevier, Academic Press, 2006.
11. Mahdavi, Ardeshir vd. “Measurement and simulation of room acoustics parameters in traditional and modern bath buildings”. Building Simulation, 1/3 (2008), 223–233. https://doi.org/10.1007/s12273-008-8113-0
12. Mazlum, Fatih. “Konya’da işlev değiştiren türk hamamları üzerine bir değerlendirme: Meram Hasbey hamamı”. International Design and Art Journal 1/1 (2019), 54-73.
13. Mu, Jingyi vd., “Research on the Acoustic Environment of Heritage Buildings: A Systematic Review”. Buildings 12/11 (2022), 1963.
14. Naderzadeh, Mahdiyeh vd. “An Investigation on Transparency and Mechano-Acoustic Properties of Poly Methyl Methacrylate/Polycarbonate Based Nanocomposites”, J Polym Environ 26 (2018), 2640–2649. https://doi.org/10.1007/s10924-017-1106-2
15. ODEON Room Acoustics Software Version 14 Manual. Danimarka: ODEON A/S., 2016.
16. Orehounig, Kristina- Mahdavi, Ardeshir. “Performance evaluation of traditional bath buildings via empirically tested simulation models.” Journal of Building Performance Simulation, 4/1 (2011), 63–74. https://doi.org/10.1080/19401491003763378
17. Turquoise Design Restoration Mimarlık, Sille Subaşı Hamamı Restorasyon Raporu. Konya, 2016.
18. Tavukçuoğlu, Ayşe vd. (2011). “Tarihi Türk Hamamlarının Akustik Nitelikleri: Özgün Hali ve Bugünkü Durumu”. TAKDER 9th National Congress, Ankara, Türkiye, 2011.